ଅଥ ରାମସ୍ତେନ ସଖ୍ଯମକରୋତ୍ ଅପୃଚ୍ଛଚ୍ଚ କିମର୍ଥମିହ ଭାର୍ଯ୍ଯାହୀନଃ ସ୍ଥିତ ଇତି
ତାପରେ ରାମ ସେଥିରେ ସଖ୍ୟ କଲେ ଓ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠି, ଭାର୍ଯ୍ୟାହୀନ ହୋଇ ରହିଛ?'
ସୁଗ୍ରୀଵ ଉଵାଚ-। ମମ ଭ୍ରାତା ଵାଲୀ ମହାବଲୋ ମମଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚାପହୃତ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଯାମାସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧେନ ଚାହଂ ପରାଜିତଃ ତଦ୍ଵଧାଯ ସର୍ଵଥା ମମ ଚିଂତା ଯଥାସୌ ତ୍ଵଯା ନିହନ୍ଯତେ ତଥାହମପି ସାଗରଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ପରତୀରେ ଲଂକାଯାଂ ସ୍ଥିତାଂ ସୀତାଂ ରାଵଣେନାପହୃତାଂ ତଵ ସମର୍ପଯାମୀତ୍ଯାଭାଷ୍ଯ ଶପଥଂ କୃତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିନାତିବଲିନା ଯୁଦ୍ଧାଯାହୂତେନ ଯୁଯୁଧେ
ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ: 'ମୋ ଭାଇ ବାଳୀ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ନେଇ କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ରହୁଛି। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ହାରିଛି। ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ମୋର ଚିନ୍ତା। ତୁମେ ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ମାରିବ, ସେପରି ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ବନ୍ଧି ଲଙ୍କାରେ ରାବଣ ନିକଟେ ଥିବା ତୁମ ସୀତାକୁ ଫେରାଇ ଦେବି।' ଏହିପରି ଶପଥ କରି ସୁଗ୍ରୀବ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଳୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ରାମୋପ୍ଯନଂତରମନିଶ୍ଚଯାଦ୍ଵାଲିନଂ ନାହନତ୍
ରାମ ତୁରନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇନଥିବାରୁ ବାଳୀଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପଲାଯିତୋ ରାମମିଦମଭାଷତ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ପଳାଇ ରାମଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତଵ ଚିତ୍ତମଵିଜ୍ଞାଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋଽହମରଣାଯ
ତୁମର ମନସ୍କାମନା ନ ଜାଣି, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଯାଇଥିଲି।
ରାମୋପି ଯୁଵଯୋର୍ଵିଶେଷାଜ୍ଞାନାନ୍ମଯା ତୂଷ୍ଣୀଂ ଭୂତଂ ଚିହ୍ନିତଂ ତ୍ଵା ନିରୀକ୍ଷ୍ଯତଂ ହନ୍ମି
ରାମ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ୍ ଚିହ୍ନିପାରିନଥିଲି, ତେଣୁ ମୁଁ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଥିଲି; ଏବେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନଟି ଦେଖିବି, ମୁଁ ମାରିଦେବି।'
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚିହ୍ନଂ କୃତ୍ଵା ଵାଲିନଂ ଯୁଦ୍ଧାଯାହୂଯ ସମତିଷ୍ଠତ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ବାଳିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ସଜାଗ ହେଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ତାରା ବଭାଷେ ଵାଲିନମ୍
ତାରା ବାଳିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସହାଯଵାନିଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନୋଚେଦେଵଂ ନାହ୍ଵଯତି ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ଦଶରଥତନଯୌ ନାରାଯଣାଂଶୌ ଭୂଭାରାଵତରଣାଯ ସମାଗତୌ ତାଵସ୍ଯ ସହାଯଭୂତୌ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖରେ ସାଥୀ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖାଯାଉଛି, ନହେଲେ ସେ ଏଭଳି ଭାବେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡାକିନଥାନ୍ତେ। ମୁଁ ଜାଣେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହଯୋଗୀ।
ଵାଲ୍ଯୁଵାଚ- ନୀତିମାନ୍ରାମ ଇତି ମଯା ଶ୍ରୁତଃ । ନହି ବଲଵଂତଂ ଵିହାଯ ଦୁର୍ବଲଂ ଭଜତେ ତାଦୃଶଃ ସମାଯାତୁ ଵା ରାମଃ ପ୍ରତିପନ୍ନମଧିକଂ କୃତ୍ଵା ବିଭେତି ଵୀରୋ ଯଦି ରାମଃ ସ୍ଵଯଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଯାତସ୍ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ କର୍ତଵ୍ଯମିତ୍ଯାଭାଷ୍ଯ ତାରାଂ ସଂଭାଵ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଯୁଦ୍ଧାଯ ନିର୍ଯ୍ଯାତଃ
ବାଳି କହିଲେ: 'ମୁଁ ଶୁଣିଛି ରାମ ନୀତିବାନ୍। ଏଭଳି ଲୋକ ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ଛାଡ଼ି ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ସହିତ ନୁହଁ। ଯଦି ରାମ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ଉଚିତ।' ଏଭଳି କହି ତାରାଙ୍କ କଥା ଭାବି, ସେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ।
ଅଥ ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧମନ୍ଯୋନ୍ଯମଭୂତ୍
ତାପରେ ଦୁହେଁ ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ରାମୋଽପି ଵାଲିନଂ ଜଘାନ
ରାମ ମଧ୍ୟ ବାଳିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ପପାତ ଚ ଵାଲ୍ଯାହ ଚାଶସ୍ତ୍ରଯୁଦ୍ଧେ ଵା ବାଣଘାତୋଽଥ ଶୋଣିତସର୍ଵାଂଗୋ ବଭୂଵ
ବାଳି ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଅସ୍ତ୍ର ବିନା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଆଘାତ କରିବା ଠିକ୍ କି?' ସେଙ୍କର ସରା ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା।
ଅଥ ତାରା ଚାଂଗଦଶ୍ଚ ସମାଗତ୍ଯ ଵ୍ଯଥିତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ତାପରେ ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦ ଏକଠି ଆସି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଅଥ ରାଘଵଂ ଵାନରାଃ ସମାଯାତା ଵାଲ୍ଯୁପାଂତେ ନିପେତୂରୁରୁଦୁଶ୍ଚ
ତାପରେ ବାନରମାନେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ବାଳିଙ୍କ ପାଖରେ ପଡ଼ି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଅଥ ତାରା ରାମଂ ବଭାଷେ ଶାସ୍ତ୍ରକୁଶଲାଃ ଶୂରା ଧାର୍ମିକା ରାଘଵାଃ ପୁରା ଚାପି ରାମ କଥଂ ପାପମକାର୍ଷୀଃ
ତାପରେ ତାରା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାଘବ, ଆପଣ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରବଳ ଓ ଧର୍ମିକ। ତେବେ ଏପରି ପାପ କିପରି କଲେ?'
ନ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମ୍ମଂ ଜାନୀଷେ ରାଜଗଣସେଵିତମ୍
ଆପଣ ରାଜାମାନେ ମାନିଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତିନାହାନ୍ତି।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତୋର୍ଯୁଦ୍ଧେ ଜଯୋ ଵା ମରଣଂ ଭଵେତ୍ । ଅନ୍ଯୋ ଯଦିତଯୋର୍ହନ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମହା ସ ନିଗଦ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଜଣ ମୁହାଁମୁହିଁ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ତେବେ ବିଜୟ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ତୃତୀୟ ଜଣେ ଯଦି ତାଙ୍କୁ ମାରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
କିଂ ଵୈରେଣ ଵାଲିନମାହନଃ କିଂ ଵାନରମାଂସାଶଯା
ବାଳିଙ୍କ ସହିତ କଣ ଆପଣଙ୍କର ବିରୋଧ ଥିଲା, କିମ୍ବା ବାନର ମାଂସ ଖାଇବା ଇଚ୍ଛା ଥିଲା?
ଅଭୋଜ୍ଯଂ ଵାନରଂ ମାଂସଂ ଯଦ୍ଯାତ୍ମନୋଽପ୍ରିଯାତ୍ସୁଖାଭାଵାଦପରେଷାମପି ତଥାଭାଵଂ ମନ୍ଯସେ ଅହୋ ଵିମୋହାଦ୍ଯଦିମାମାଦାତୁମିଦଂ କୃତମେକପତ୍ନୀଵ୍ରତଂ ତଵ
ବାନର ମାଂସ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯଦି ନିଜ ଅପ୍ରିତି କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ ନ ମିଳିବାରୁ ଏହା କରିଛନ୍ତି, ଆପଣ ଭାବନ୍ତି କି ସମସ୍ତଙ୍କର ମନ ଏଭଳି? ହାଁ, କେଉଁ ମୋହରେ ଏପରି କାମ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ପତ୍ନୀରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍?
ଯଦି ରାଵଣହୃତାଂ ସୀତାମାନେତୁଂ ସୁଗ୍ରୀଵସହାଯାଯ କୃତମେଵମେଵ ହା ମହଦଂତରଂ ବଲଵୃଦ୍ଧେନ ମହାବଲେନ ଵାଲିନା ସଦ୍ଭାଵେନ ଦିନକରାଵର୍ତିତାଂତରେ ସୀତାମାନେତୁଂ ସମର୍ଥେନ ସ୍ମରଣାଗତରାଵଣଦାନମର୍ଥେନ ଵାନରରାଜେନ ପଂଚାଶତ୍ପରାର୍ଦ୍ଧଵାନରଭଲ୍ଲୂକସେନାଵତା ଆତ୍ମକାର୍ଯେଣ ସିଦ୍ଧ୍ଯତ ଇତି କିଂ ସୁଗ୍ରୀଵେଣାଲ୍ପଵୀ-ର୍ଯେଣ ସପ୍ତପରାର୍ଦ୍ଧସେନାପତିନା କପିନା କିଂ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି କାର୍ଯଂ ଵଚନଵତଃ
ଅହୋ ଜ୍ଞାତଂ ସର୍ଵଦେଵ ଭଦ୍ରଂ ଯଦୁକ୍ତୋସି
ହଁ, ମୁଁ ଏବେ ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝିଗଲି, ହେ ଶୁଭମୟ।
ଵକ୍ତି ଚ ରାମଃ ପୃଥିଵୀପତିନା ମଯା ଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହଣଂ କାର୍ଯଂ ଶିଷ୍ଟପରିପାଲନଂ ଚ ଵାଲିନା ସୁଗ୍ରୀଵମହିଷୀ ରୁମାପହୃତା ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଅତଶ୍ଚ ନ ତାଦୃଗ୍ଵଧେ ଦୋଷଃ
ରାମ କହିଲେ: 'ମୁଁ ରାଜା ଭାବେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଓ ଭଲମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛି। ବାଳି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ରୁମା ଓ ରାଜ୍ୟ ନେଇଥିଲେ; ତେଣୁ ଏଭଳି ଜଣେଙ୍କୁ ମାରିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।'
ତାରୋଵାଚ- ସୁଗ୍ରୀଵୋଽପି ତର୍ହି ଵଧ୍ଯୋ ଦୁଂଦୁଭିନା ଯୁଦ୍ଧ୍ଯତା ଵାଲିନା ବିଲେପ୍ରଵିଷ୍ଟେନ ଵତ୍ସରଂ ତତ୍ରୋଷିତଂ ତଦଂତରେ ଚ ମାମପହୃତ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଚ କୃତଂ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ତଂ ପୂର୍ଵମପି ପଶ୍ଚାତ୍ତଂ ହଂତୁ
ତାରା କହିଲେ: 'ତେବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ବାଳି ଦୁନ୍ଦୁଭି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଗୁହାରେ ଏକ ବର୍ଷ ରହିଥିବାବେଳେ, ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ନେଇଥିଲେ। ସେଠି ମାରିଦେବା ଉଚିତ ଥିଲା, କିମ୍ବା ଏବେ ମଧ୍ୟ।'
ରାମ ଉଵାଚ-। କିଯତ୍କାଲାତ୍ପୂର୍ଵମିଦଂ ଚ ଵଦ
ରାମ କହିଲେ, “ଏହି ଘଟଣା କେତେ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା, ମୋତେ କହ।
ତାରୋଵାଚ- ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଦର୍ଵାକଶୀତିତମେ ଵର୍ଷେ ରକ୍ଷୋଯୁଦ୍ଧେ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ରାଜ୍ଯମପହୃତମ୍
ତାରା କହିଲେ, “ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ, ଅସୀତିତମ ବର୍ଷରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଦେଇଥିଲେ।
ପୁନଶ୍ଚ ଵର୍ଷାଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତେନ ଵାଲିନା ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପଲାଯିତଃ
ତାପରେ କିଛି ବର୍ଷ ପରେ, ଫେରିଆସିଥିବା ବାଲି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ତାଳିଦେଇଥିଲେ।
ଅପହୃତା ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ରାଜ୍ଯଂ ଚାପହୃତମ୍
ସେଥିରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଦୁହିଁଟି ହରାଇଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ଦିନେ ଭଵତଃ ପିତୁର୍ଦଶରଥସ୍ଯାଭିଷେକଃ
ସେଇ ଦିନେ ତୁମର ପିତା ଦଶରଥଙ୍କର ଅଭିଷେକ ହୋଇଥିଲା।
ରାଘଵ ଉଵାଚ- ମଯା ପିତୁରନୁଶାସନାଦ୍ରାଜ୍ଯଗତଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହଣଂ କୃତମ୍ । ଗୁରୁଵଚନସ୍ଯାନୁଲ୍ଲଂଘନୀଯତ୍ଵାତ୍ତଦପହରଣଵେଲାଯାଂ ଯୋ ରାଜାସନାଚରତ୍
ରାଘବ କହିଲେ, “ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଯିଏ ରାଜ୍ୟ ଦଖଳ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଥିଲେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିଥିଲି। ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଅଟଳ ରହିବା ଦରକାର, ତେଣୁ ଯେଉଁବେଳେ ରାଜ୍ୟ ହରାଯାଇଥିଲା, ସେବେଳେ ଯିଏ ରାଜା ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ସେଠି ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଯଦି ରାବଣ ହରିଥିବା ସୀତାକୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହଯୋଗ ଦରକାର, ତେବେ ହାଁ, ବଡ଼ ତଫାତ ଅଛି! ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ତମ ବାଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି, ସ୍ମୃତିରେ ରାବଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ରଖି, ପଞ୍ଚାଶି କୋଟି ବାନର ଓ ଭାଲୁ ସେନା ନେଇ ସୀତାକୁ ଆଣିପାରିଥାନ୍ତେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଯେଉଁଠି ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଓ ସାତି କୋଟି ସେନା ରହିଛି, ତାଙ୍କ ସହିତ କ'ଣ କାମ ସିଦ୍ଧି ହେବ? ଏଭଳି ଉପଦେଶ ଶୁଣି କ'ଣ ଲାଭ?