ଵସିଷ୍ଠୋ ଵିଚାର୍ଯ ସହର୍ଷଂ ରାଜାନମୁଵାଚ
ବସିଷ୍ଠ ଭାବିବା ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗତ୍ଵା ଵନଂ ନିଖିଲଦାନଵଵୀରହଂତା ଶଂଭୋରନେକଵିଧପୂଜନମାତନୋତି । ସୀତାଵିଯୋଗରୁଷିତଃ କପିସେନଯା ଚ ତୀର୍ତ୍ଵୋଦଧିଂ ଦଶମୁଖଂ ଚ ନିହଂତି ରାମଃ
ବନକୁ ଯାଇ ରାମ ସମସ୍ତ ଦାନବକୁ ନଶ୍ଟ କରିବେ, ଶିବଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପୂଜା କରିବେ, ଶୀତା ବିୟୋଗରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କପି ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦଶମୁଖୀକୁ ମାରିବେ।
ଆଗମ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ରଘୁନଂଦନୋଽପି ବହୂନି ଵର୍ଷାଣି ସମାତନୋତି । ପ୍ରଶସ୍ତକୀର୍ତିର୍ନିଖିଲେପି ଲୋକେ ଶର୍ଵେଣ ଦେଵେନ ଚିରଂ ନ୍ଯଵାତ୍ସୀତ୍
ପୁନି ରାମ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରି ଅନେକ ବର୍ଷ ରାଜ କରିବେ; ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ହେବ, ଶିବ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ସହ ରହିବେ।
ସୁପୁତ୍ରଯୁକ୍ତୋ ବହୁଯଜ୍ଞଯାଜୀ ପରିଵୃଢଃ ସର୍ଵଗୁଣାଧିକଶ୍ଚ
ସେ ଭଲ ପୁଅ ପାଇବେ, ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ମହତ୍ତ୍ୱରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।
ଇତି ଵସିଷ୍ଠଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶରଥୋ ରାମଗୁଣାନନୁସ୍ମରନ୍ନିତ୍ଯୁଵାଚ ଶ୍ରେଯୋ ମେ ମରଣଂ ରାମସ୍ଯ ନିର୍ଗମନେ ଇତି
ବସିଷ୍ଠଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥ ରାମଙ୍କ ଗୁଣ ସ୍ମରଣ କରି ସଦା କହୁଥିଲେ, 'ରାମ ବନକୁ ଯିବାକୁ ଦେଖିବାଠାରୁ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।'
ଅଥ ରାମୋ ମାତରଂ ପିତରଂ ଗୁରୁଂ ଚ ଵସିଷ୍ଠଂ ପିତୃପତ୍ନୀର୍ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵନାଯ ଜଗାମ
ତାପରେ ରାମ ମାଆ, ବାପା, ଗୁରୁ ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ ବାପାଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥୋପଵନେ ଦିନମେକଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଜଟାଃ କାରଯିତ୍ଵା ଵଲ୍କଲଂ ଵାସୋ ଧୃତ୍ଵୈକୋପଵୀତୀ କୃତଦଂତଶୁଦ୍ଧିରେକେନୋପଵୀତେନ ଜଟାଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତସର୍ଵାଂଗୋ ଭସିତ ନିଷ୍ଠୁରକାଯୋ ମୁକ୍ତାଫଲଦାମମଣିଵ୍ଯତ୍ଯସ୍ତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଲାମୁରସି ଦଧାନୋଽଲ୍ପଭୂଷଣାଧିଭୂଷିତ ସୀତାସହାଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଚରୋ ଵିଵେଶ ଵନାଂତରମ୍
ତାପରେ ଏକ ଦିନ ଉପବନରେ ରହି ରାମ ଜଟା ବନ୍ଧିଲେ, ବାଲ୍କଳ ଓଡ଼ିଲେ, ଏକ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଲେ, ଦାନ୍ତ ଶୁଧାଇଲେ, ଏକ ଉପବୀତରେ ଜଟା ବନ୍ଧିଲେ, ସରା ଦେହକୁ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଲେ, ଭସ୍ମରେ ଦେହ କଠିନ ହୋଇଗଲା, ଗଳାରେ ମୁକ୍ତା ମାଳା, ମଣି ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ, ଅଳ୍ପ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ସୀତା ସହ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି ଗଭୀର ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୋଽଯଂ କପିରିତି
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି କପି କିଏ?
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ନ ଜାନ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ଅଥ ରାମଃ ସମାହୂଯ କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ କିଂ ନାମତ୍ଯେପୃଚ୍ଛତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଜାଣେନି।' ତାପରେ ରାମ ତାକୁ ନିକଟକୁ ଡାକି ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କାହାର? ତୁମର ନାଁ କଣ?'
ସ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ହନୂମାନିତ୍ଯୁଵାଚ
ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ହନୁମାନ।'
ରାମଂ ନତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵମେତ୍ଯ ନତ୍ଵା ଦେଵନାରାଯଣଇଵାପରଃ ପୁରୁଷୋ ଯୁଵା ମେଘଶ୍ଯାମୋ ଜଟୀ ଆଜାନୁବାହୁରତିଯଶସ୍ଵୀ ସୂର୍ଯସଂକାଶେନ ସହାପରେଣ ନରେଣ ଇହାସ୍ତେ
ହନୁମାନ ରାମଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, 'ଏହି ଅନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବ ନାରାୟଣ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି—ଯୁବକ, ମେଘ ଭଳି କଳା, ଜଟାଧାରୀ, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସହ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।'
ଅଥ ତରୁଚ୍ଛାଯାଧଃ ସଂସ୍ଥିତୌ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନୌ ରାଜପୁତ୍ରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଉକ୍ତଶ୍ଚ ତାଭ୍ଯାଂ ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ନିଵେଦଯେତି ତତ୍ତ୍ଵଯି ନିଵେଦିତମ୍
ତାପରେ ଗଛର ଛାୟା ତଳେ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖବର ଦେଅ,' ଏହିପରି ତୁମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖବର ଦେଇଛ।
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସତ୍ଵରମୁତ୍ଥାଯ ପୁଷ୍ପସଲିଲାଦିଦ୍ରଵ୍ଯମାଦାଯ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ଫଲାନି ସମର୍ପ୍ଯ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯତ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଫୁଲ, ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଫଳ ଦେଇ ନିଜ ଅନୁରୋଧ ରଖିଲେ।
କୌ ଯୁଵାଂ କିମର୍ଥମାଗତୌ ରାଜପୁତ୍ରୌ ତପସ୍ଵିନାଵିତି ସୁଗ୍ରୀଵଵଚନମାକର୍ଣ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଭାଷତ ରାମଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କିଏ, କେଉଁ କାମରେ ଆସିଛ, ରାଜପୁତ୍ର, ତପସ୍ବୀ?' ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମାଧ୍ୟମରେ କହିଲେ।
ଦଶରଥତନଯାଵାଵାଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହ ଶିଷ୍ଟପରିପାଲନାଯ ଵନଂ ଗତାଵିତି
ଆମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦମନ ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆମେ ଅଟବିକୁ ଆସିଛୁ।
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵ ଆହ ଯୁଵଯୋରୁପକାରମପକାରଂ କାର୍ଯମସ୍ତୀତି ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, 'ମନେ ହୁଏ, ତୁମେ ଓ ମୋ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସହଯୋଗ କିମ୍ବା ବିରୋଧ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।'
ଅନ୍ଯଥା ସେନାସମେତାଵାଗମିଷ୍ଯତଃ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆହ ଅସ୍ତି କାର୍ଯାଂତରମ୍ ଅମୁଷ୍ଯ ଭାର୍ଯା କେନାପହୃତା ନ ଜ୍ଞାଯତେ ତାମନ୍ଵେଷ୍ଟୁମାଗତୌ ତଦେଵାଵଯୋଃ କାର୍ଯ୍ଯମନ୍ଯଦାନୁଷଂଗିକମ୍ ତଦର୍ଥମପି ଜଲଧିଂ ତରାଵ ଅପି ପାତାଲଂ ପ୍ରଵିଶାଵ ଅପି ନାକଂ ସାଧଯାଵଃ ଅପି ମହେଂଦ୍ରଂ ପାତଯାଵଃ ଅପି ବଲିନଂ ହନାଵଃ କିମପି କୁର୍ଵହେ
ସୁଗ୍ରୀଵ ଉଵାଚ- ରାଵଣେନାପହୃତଯା କଯାଚିଦ୍ଧ୍ରିଯମାଣାଗତଯା ଵିଭୂଷଣାନି କାନିଚିତ୍ପରିତ୍ଯକ୍ତା ନିଗତାନି ମଯା ସଂଗୃହୀତାନି ତାନି ଦର୍ଶଯାମୀତ୍ଯାଭାଷ୍ଯ ରାମଂ ମଂଦିରମାଗମଯ୍ଯ ଦର୍ଶଯାମାସ
ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ: 'ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାବେଳେ ସେ କିଛି ଗହଣା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖେଇବି।' ଏହିପରି କହି ସେ ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ ଓ ଦେଖେଇଲେ।
ରାମୋଽପି ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ପ୍ରରୁଦ୍ଯ କ୍ଵ ଗତୋଽସୌ ରାଵଣ ଇତି ପପ୍ରଚ୍ଛ ସ ଚ ଦକ୍ଷିଣାମାଶାଂ ଗତ ଇତି ବଭାଷେ
ରାମ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖି ଚିହ୍ନିଲେ, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି କହିଲେ, 'ରାବଣ କେଉଁଠି ଗଲେ?' ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, 'ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲେ।'
ଅଥ ରାମସ୍ତେନ ସଖ୍ଯମକରୋତ୍ ଅପୃଚ୍ଛଚ୍ଚ କିମର୍ଥମିହ ଭାର୍ଯ୍ଯାହୀନଃ ସ୍ଥିତ ଇତି
ତାପରେ ରାମ ସେଥିରେ ସଖ୍ୟ କଲେ ଓ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠି, ଭାର୍ଯ୍ୟାହୀନ ହୋଇ ରହିଛ?'
ସୁଗ୍ରୀଵ ଉଵାଚ-। ମମ ଭ୍ରାତା ଵାଲୀ ମହାବଲୋ ମମଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚାପହୃତ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଯାମାସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧେନ ଚାହଂ ପରାଜିତଃ ତଦ୍ଵଧାଯ ସର୍ଵଥା ମମ ଚିଂତା ଯଥାସୌ ତ୍ଵଯା ନିହନ୍ଯତେ ତଥାହମପି ସାଗରଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ପରତୀରେ ଲଂକାଯାଂ ସ୍ଥିତାଂ ସୀତାଂ ରାଵଣେନାପହୃତାଂ ତଵ ସମର୍ପଯାମୀତ୍ଯାଭାଷ୍ଯ ଶପଥଂ କୃତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିନାତିବଲିନା ଯୁଦ୍ଧାଯାହୂତେନ ଯୁଯୁଧେ
ରାମୋପ୍ଯନଂତରମନିଶ୍ଚଯାଦ୍ଵାଲିନଂ ନାହନତ୍
ରାମ ତୁରନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇନଥିବାରୁ ବାଳୀଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପଲାଯିତୋ ରାମମିଦମଭାଷତ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ପଳାଇ ରାମଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତଵ ଚିତ୍ତମଵିଜ୍ଞାଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋଽହମରଣାଯ
ତୁମର ମନସ୍କାମନା ନ ଜାଣି, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଯାଇଥିଲି।
ରାମୋପି ଯୁଵଯୋର୍ଵିଶେଷାଜ୍ଞାନାନ୍ମଯା ତୂଷ୍ଣୀଂ ଭୂତଂ ଚିହ୍ନିତଂ ତ୍ଵା ନିରୀକ୍ଷ୍ଯତଂ ହନ୍ମି
ରାମ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ୍ ଚିହ୍ନିପାରିନଥିଲି, ତେଣୁ ମୁଁ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଥିଲି; ଏବେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନଟି ଦେଖିବି, ମୁଁ ମାରିଦେବି।'
ଅଥ ସୁଗ୍ରୀଵଶ୍ଚିହ୍ନଂ କୃତ୍ଵା ଵାଲିନଂ ଯୁଦ୍ଧାଯାହୂଯ ସମତିଷ୍ଠତ
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ବାଳିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ସଜାଗ ହେଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ତାରା ବଭାଷେ ଵାଲିନମ୍
ତାରା ବାଳିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସହାଯଵାନିଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନୋଚେଦେଵଂ ନାହ୍ଵଯତି ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ଦଶରଥତନଯୌ ନାରାଯଣାଂଶୌ ଭୂଭାରାଵତରଣାଯ ସମାଗତୌ ତାଵସ୍ଯ ସହାଯଭୂତୌ
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖରେ ସାଥୀ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖାଯାଉଛି, ନହେଲେ ସେ ଏଭଳି ଭାବେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡାକିନଥାନ୍ତେ। ମୁଁ ଜାଣେ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହଯୋଗୀ।
ଵାଲ୍ଯୁଵାଚ- ନୀତିମାନ୍ରାମ ଇତି ମଯା ଶ୍ରୁତଃ । ନହି ବଲଵଂତଂ ଵିହାଯ ଦୁର୍ବଲଂ ଭଜତେ ତାଦୃଶଃ ସମାଯାତୁ ଵା ରାମଃ ପ୍ରତିପନ୍ନମଧିକଂ କୃତ୍ଵା ବିଭେତି ଵୀରୋ ଯଦି ରାମଃ ସ୍ଵଯଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଯାତସ୍ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ କର୍ତଵ୍ଯମିତ୍ଯାଭାଷ୍ଯ ତାରାଂ ସଂଭାଵ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵଯୁଦ୍ଧାଯ ନିର୍ଯ୍ଯାତଃ
ବାଳି କହିଲେ: 'ମୁଁ ଶୁଣିଛି ରାମ ନୀତିବାନ୍। ଏଭଳି ଲୋକ ଶକ୍ତିଶାଳୀକୁ ଛାଡ଼ି ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ସହିତ ନୁହଁ। ଯଦି ରାମ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ଉଚିତ।' ଏଭଳି କହି ତାରାଙ୍କ କଥା ଭାବି, ସେ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ।
ଅଥାନେକ ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ନିଜଘାନ ଭଵାନିଵ ନିଖିଲଂ ଚକାର ସୀତାପହରଣାଦିନିଖିଲମପି ଭଵତା ଯଥାତଥା ସ୍ଯାଥ ସୁଗ୍ରୀଵାଶ୍ରମମୃଷ୍ଯମୂକପର୍ଵତଂ ରାମୋ ଜଗାମ ନିବିଡଚ୍ଛାଯାଚୂତଵୃକ୍ଷମାସାଦ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣସହାଯଃ ପରିଶ୍ରଯମକଲ୍ପଯତ୍ । ଵୃକ୍ଷେ ତୁ ଧନୁଷୀ ଆରୋପ୍ଯାସୀନଲକ୍ଷ୍ମଣାଂକେ ଶିରଃ କୃତ୍ଵା ହରିଚର୍ମଶଯ୍ଯାଶଯନୋଲକ୍ଷିତାଂଗୀତିଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ଵୃକ୍ଷଫଲଂ ନିରୀକ୍ଷମାଣୋ ଵାନରମେକଂ ମଣିକୁଂଡଲଂ ହେମପିଂଗଲଂ ସଦୃଢବଦ୍ଧମୌଂଜୀକୌପୀନମଚ୍ଛୋପଵୀତିନମତିଚଂଚଲଂ ଫଲମାଦାଯାତ୍ମନିଵିକ୍ଷିପଂତଂ ପୁଷ୍ପମଂଜରୀଶ୍ଚ କିରଂତଂ ଗାନମନୁକୁର୍ଵଂତଂ ଵ୍ଯଜନେନ ରାମଂ ଵୀଜଯଂତମାରୁହ୍ଯ ଶାଖାମପି ତଥା ଵୀଜଯଂତମାବଦ୍ଧଚୂତଫଲମାତ୍ରଂ ରାମୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣମଭାଷତ
ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କ ପରି ଅନେକ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଲେ, ଶୀତା ହରଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ଯେପରି ଶିବଙ୍କ ସହ ଘଟିଥିଲା, ସେପରି ଘଟିଲା। ତାପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ରିଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଘନ ଛାୟା ଆମ୍ବ ଗଛ ତଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଧନୁଷକୁ ଗଛରେ ରଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆପଣଙ୍କ ଆଉଳିରେ ରଖି, ମୃଗଚର୍ମ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇ, ପକ୍ଷୀର ଗୀତ ଶୁଣି, ଫଳ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବାନରକୁ ଦେଖିଲେ—ମଣି ଝୁମକା ପିନ୍ଧିଥିଲା, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ମଞ୍ଜି ଦୂର୍ଵା ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ସଫା ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିଲା, ବହୁତ ଚଞ୍ଚଳ, ଫଳ ନେଇ ମୁହଁରେ ଦେଉଥିଲା, ଫୁଲ ମଞ୍ଜରୀ ଛିଡ଼ାଉଥିଲା, ଗୀତ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲା, ବିସ୍ତରା ଦେଇ ରାମଙ୍କୁ ପଖା ହେଉଥିଲା, ଗଛ ଶାଖାକୁ ଚଢ଼ି ଆଉଥରେ ପଖା ହେଉଥିଲା, ଗଛରେ କେବଳ ଆମ୍ବ ଫଳ ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନହେଲେ, ତୁମେ ସେନା ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଥାନ୍ତୁ କାହିଁକି? ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କଥା ଅଛି: ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା କିଏ ନେଇଯାଇଛି ଜଣା ନାହିଁ; ଆମେ ସେଉଁଠି ଖୋଜିବାକୁ ଆସିଛୁ। ଏହା ଆମର ପ୍ରଧାନ କାମ, ଅନ୍ୟ ସବୁ ଦ୍ୱିତୀୟ। ଏହିପାଇଁ ଆମେ ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବୁ, ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବୁ, ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଢ଼ିବୁ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପତନ କରିବୁ, ବଳବାନଙ୍କୁ ମାରିବୁ—ଯାହା ଦରକାର, ଆମେ କରିବୁ।'
ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ: 'ମୋ ଭାଇ ବାଳୀ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ନେଇ କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ରହୁଛି। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ହାରିଛି। ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ମୋର ଚିନ୍ତା। ତୁମେ ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ମାରିବ, ସେପରି ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ବନ୍ଧି ଲଙ୍କାରେ ରାବଣ ନିକଟେ ଥିବା ତୁମ ସୀତାକୁ ଫେରାଇ ଦେବି।' ଏହିପରି ଶପଥ କରି ସୁଗ୍ରୀବ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଳୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।