ପ୍ରହ୍ଲାଦୋବଲିଶ୍ଚୈଵଧାଵାତେଽଥଵିରେମତୁଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ବଳି ଦୌଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅଥ ରାକ୍ଷସେଷୁ ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତେଷୁ ରାଜାନୋଽତିବଲିନଃ ସମାଗତା ଜ୍ଯାବଂଧାଶକ୍ତା ଅପସୃତ୍ଯ ତସ୍ଥୁଃ
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଏକଠା ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଧନୁଷକୁ ଚଢ଼ାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ପଛକୁ ହଟି ଦଢ଼ିଗଲେ।
ଅଥ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସମାଗତାଃ
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଅଥ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଧନୁରାଦାଯ ଏକାଂଗୁଲପର୍ଯଂତଂ ସଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଵିରରାମ ନିଵୃତ୍ତାଶ୍ଚାପରେ
ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଧନୁଷ ଧରି, ଏକ ଆଂଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚଢ଼ାଇ ରଖିଲେ ଏବଂ ବାକିମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ଅଥ ଦିନମାତ୍ରେ ଧନୁଷି ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତେଷୁ ରାଘଵଃ ସହାନୁଜୈରାଗତ୍ଯ ଧନୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାସ୍ପୃଶତ୍
ଏକ ଦିନ ସମୟ ଧନୁଷ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରହିଲାପରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହ ଆସି, ଧନୁଷକୁ ଦେଖି, ଛୁଇଁଲେ।
ଅଥ ରାଜକୁମାରାଃ ଶତଶଃ ସମାଗତାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା ଧନୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପସ୍ପୃଶୁର୍ନ ଚାଲନକ୍ଷମାଃ
ତାପରେ ଶତଶଃ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଏକଠା ହେଲେ, ଧନୁଷକୁ ଦେଖି, ଛୁଇଁଲେ, କିନ୍ତୁ ଚଳାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ଦାଶରଥିପ୍ରମୁଖାଃକୁମାରାଃ ସମାଗତାଃ
ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଅଥ ଵେତ୍ରଝର୍ଝରପାଣଯଃ ସମାଗମନ୍ସର୍ଵାନେଵାପସାରଯାମାସୁଃ
ତାପରେ ଛଡ଼ି ଓ ଚାମର ଧରିଥିବାମାନେ ଏକଠା ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଲଗା କରିଦେଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମରଣହସ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତୋ ଧନୁରାସାଦ୍ଯ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ନତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଧନୁରାଦାଯୋଦ୍ଦଧାର
ତାପରେ ରାମ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଧନୁଷ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଛୁଇଁଲେ, ଶିର ନମାଇ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ, ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଉପରକୁ ଧରିଲେ।
ତଦାଦାନସମଯେ ସର୍ଵ ଏଵୈତ୍ଯ ସହାସମୂଚୁଃ ଅତ୍ର ଭଗ୍ନା ମହାରଥା ଇତି
ସେ ଧନୁଷ ଉଠାଇବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥିରେ ହସି କହିଲେ—'ଏଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ ହାରିଗଲେ'।
ଅଥ ସ ରାମୋ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାସ୍ଥାନମଵନମଯ୍ଯ ଧନୁଷି ଜାନୁଂ କୃତ୍ଵା ସଜ୍ଯମେକକରେଣୋତ୍ପାଦଯନ୍କୋଟ୍ଯାମନାମଯତ୍
ତାପରେ ରାମ ଧନୁଷରେ ତାଣି ପିତିକା ଲଗାଇବା ପାଇଁ ଧନୁଷକୁ ଭୂମିକୁ ଝୁକାଇଲେ, ଏକ ହାତରେ ଧରି ଜାଙ୍ଘା ଧନୁଷରେ ରଖି, ତାଣିକୁ ଉଠେଇ ଧନୁଷର ମୁଣ୍ଡକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଅଥସଜ୍ଜୀକୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵ ଏଵ ନାସାଗ୍ରନ୍ଯସ୍ତାଂଗୁଲଯୋଽଭଵନ୍
ଏହିପରି ଧନୁଷରେ ତାଣି ଲଗିଗଲା ବୋଲି ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନାକର ଟିପରେ ଆଉଳି ରଖିଲେ।
ରାମୋଽପି ଜ୍ଯାମନ୍ଵନାଦଯତ୍ । ତେନ ନାଦେନ ସର୍ଵେଷାଂ ମନାଂସି କ୍ଷୁଭିତାନ୍ଯାସନ୍
ରାମ ଧନୁଷର ତାଣିକୁ ତଣି ଶବ୍ଦ କରାଇଲେ; ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଇଗଲା।
ରାମେଣସଜ୍ଯିତଂ ଧନୁରିତି ସର୍ଵତ୍ର ଵାଦଃ ସଂଜାତଃ
ସମସ୍ତେ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ, 'ଧନୁଷକୁ ରାମ ତାଣି ଲଗାଇଦେଲେ।'
ଜନକୋଽପି ସୀତାଂ ରାମାଯ ଦଦୌ ରାଜଭିଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ତାନ୍ନିର୍ଜ୍ଜିତ୍ଯ ସ୍ଵପୁରୀମାଗାତ୍
ତାପରେ ଜନକ ଶୀତାକୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅଥୈକଦା ଦଶରଥୋ ରାମଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯେଭିଷିଚ୍ଯ ସୁଖୀ ବଭୂଵ ସର୍ଵପ୍ରଜାରଂଜନାଚ୍ଚ ରାମୋ ରାଜାନୁମତ ଇତି ସର୍ଵପ୍ରଜାଵାଦୋଽଭୂତ୍
ଏହିପରି ଏକ ସମୟରେ ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ କରି ଖୁସି ହେଲେ; ରାମ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଯେ, 'ରାମ ରାଜା ହେବେ।'
ଅଥ କୈକଯଦେଶାଧିପତିତନଯା ସୁଵେଷା ରାମଂ ରାଜାନମସହମାନା ରାଜାନମୁଵାଚ ମମ ଵରଦାନାଵସର ଇତି ରାଜାଚିଂତଯତ୍କିଂ ଦେଯମିତି
ତାପରେ କୈକୟ ଦେଶର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ଶୁଭ୍ର ଭୂଷା ଧରି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜା ହେବାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋର ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଦେବା ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି।' ରାଜା ଭାବିଲେ, 'କଣ ଦେବି?'
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଚତୁର୍ଦଶଵର୍ଷାଣି ରାମୋ ଵନଂ ଵିଶତୁ ପାଲଯତୁ ରାଜ୍ଯଂ ଭରତଃ
ରାଣୀ କହିଲେ: 'ରାମ ଚୌଦ ଅବଧି ବନକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ରାଜ୍ୟ ଭରତ ଚଳାନ୍ତୁ।'
ରାଜାନୃତଵଚନଦୋଷଭଯାତ୍କଥଂକଥମପି ସ୍ଵୀଚକାର
ରାଜା ନିଜ ଶବ୍ଦ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଭୟରେ କିପରି ହେଉନାହେଉ ଏହି କଥାକୁ ମାନିଲେ।
ଅଥ ଵସିଷ୍ଠଂ ଭାଵିତଯାଵୋଚତ ରାମୋ ଵନାଯ ନିର୍ଗଚ୍ଛତି ଅସ୍ଯ କିଂଵା ଭଵେଦିତି ଵିଚାର୍ଯ ଶୁଭାଶୁଭଂ ବ୍ରୂହି
ତାପରେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାମ ବନକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଏହାର ଫଳ କଣ ହେବ? ଭଲ କି ଖରାପ, ଭାବି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
ଵସିଷ୍ଠୋ ଵିଚାର୍ଯ ସହର୍ଷଂ ରାଜାନମୁଵାଚ
ବସିଷ୍ଠ ଭାବିବା ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗତ୍ଵା ଵନଂ ନିଖିଲଦାନଵଵୀରହଂତା ଶଂଭୋରନେକଵିଧପୂଜନମାତନୋତି । ସୀତାଵିଯୋଗରୁଷିତଃ କପିସେନଯା ଚ ତୀର୍ତ୍ଵୋଦଧିଂ ଦଶମୁଖଂ ଚ ନିହଂତି ରାମଃ
ବନକୁ ଯାଇ ରାମ ସମସ୍ତ ଦାନବକୁ ନଶ୍ଟ କରିବେ, ଶିବଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପୂଜା କରିବେ, ଶୀତା ବିୟୋଗରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କପି ସେନା ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦଶମୁଖୀକୁ ମାରିବେ।
ଆଗମ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ରଘୁନଂଦନୋଽପି ବହୂନି ଵର୍ଷାଣି ସମାତନୋତି । ପ୍ରଶସ୍ତକୀର୍ତିର୍ନିଖିଲେପି ଲୋକେ ଶର୍ଵେଣ ଦେଵେନ ଚିରଂ ନ୍ଯଵାତ୍ସୀତ୍
ପୁନି ରାମ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରି ଅନେକ ବର୍ଷ ରାଜ କରିବେ; ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ହେବ, ଶିବ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ସହ ରହିବେ।
ସୁପୁତ୍ରଯୁକ୍ତୋ ବହୁଯଜ୍ଞଯାଜୀ ପରିଵୃଢଃ ସର୍ଵଗୁଣାଧିକଶ୍ଚ
ସେ ଭଲ ପୁଅ ପାଇବେ, ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ମହତ୍ତ୍ୱରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।
ଇତି ଵସିଷ୍ଠଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦଶରଥୋ ରାମଗୁଣାନନୁସ୍ମରନ୍ନିତ୍ଯୁଵାଚ ଶ୍ରେଯୋ ମେ ମରଣଂ ରାମସ୍ଯ ନିର୍ଗମନେ ଇତି
ବସିଷ୍ଠଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥ ରାମଙ୍କ ଗୁଣ ସ୍ମରଣ କରି ସଦା କହୁଥିଲେ, 'ରାମ ବନକୁ ଯିବାକୁ ଦେଖିବାଠାରୁ ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।'
ଅଥ ରାମୋ ମାତରଂ ପିତରଂ ଗୁରୁଂ ଚ ଵସିଷ୍ଠଂ ପିତୃପତ୍ନୀର୍ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵନାଯ ଜଗାମ
ତାପରେ ରାମ ମାଆ, ବାପା, ଗୁରୁ ବସିଷ୍ଠ ଏବଂ ବାପାଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥୋପଵନେ ଦିନମେକଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଜଟାଃ କାରଯିତ୍ଵା ଵଲ୍କଲଂ ଵାସୋ ଧୃତ୍ଵୈକୋପଵୀତୀ କୃତଦଂତଶୁଦ୍ଧିରେକେନୋପଵୀତେନ ଜଟାଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତସର୍ଵାଂଗୋ ଭସିତ ନିଷ୍ଠୁରକାଯୋ ମୁକ୍ତାଫଲଦାମମଣିଵ୍ଯତ୍ଯସ୍ତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଲାମୁରସି ଦଧାନୋଽଲ୍ପଭୂଷଣାଧିଭୂଷିତ ସୀତାସହାଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଚରୋ ଵିଵେଶ ଵନାଂତରମ୍
ତାପରେ ଏକ ଦିନ ଉପବନରେ ରହି ରାମ ଜଟା ବନ୍ଧିଲେ, ବାଲ୍କଳ ଓଡ଼ିଲେ, ଏକ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଲେ, ଦାନ୍ତ ଶୁଧାଇଲେ, ଏକ ଉପବୀତରେ ଜଟା ବନ୍ଧିଲେ, ସରା ଦେହକୁ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଲେ, ଭସ୍ମରେ ଦେହ କଠିନ ହୋଇଗଲା, ଗଳାରେ ମୁକ୍ତା ମାଳା, ମଣି ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ, ଅଳ୍ପ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ସୀତା ସହ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି ଗଭୀର ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୋଽଯଂ କପିରିତି
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି କପି କିଏ?
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ନ ଜାନ ଇତ୍ଯୁଵାଚ ଅଥ ରାମଃ ସମାହୂଯ କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ କିଂ ନାମତ୍ଯେପୃଚ୍ଛତ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଜାଣେନି।' ତାପରେ ରାମ ତାକୁ ନିକଟକୁ ଡାକି ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କାହାର? ତୁମର ନାଁ କଣ?'
ଅଥାନେକ ରାକ୍ଷସାଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ନିଜଘାନ ଭଵାନିଵ ନିଖିଲଂ ଚକାର ସୀତାପହରଣାଦିନିଖିଲମପି ଭଵତା ଯଥାତଥା ସ୍ଯାଥ ସୁଗ୍ରୀଵାଶ୍ରମମୃଷ୍ଯମୂକପର୍ଵତଂ ରାମୋ ଜଗାମ ନିବିଡଚ୍ଛାଯାଚୂତଵୃକ୍ଷମାସାଦ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣସହାଯଃ ପରିଶ୍ରଯମକଲ୍ପଯତ୍ । ଵୃକ୍ଷେ ତୁ ଧନୁଷୀ ଆରୋପ୍ଯାସୀନଲକ୍ଷ୍ମଣାଂକେ ଶିରଃ କୃତ୍ଵା ହରିଚର୍ମଶଯ୍ଯାଶଯନୋଲକ୍ଷିତାଂଗୀତିଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ଵୃକ୍ଷଫଲଂ ନିରୀକ୍ଷମାଣୋ ଵାନରମେକଂ ମଣିକୁଂଡଲଂ ହେମପିଂଗଲଂ ସଦୃଢବଦ୍ଧମୌଂଜୀକୌପୀନମଚ୍ଛୋପଵୀତିନମତିଚଂଚଲଂ ଫଲମାଦାଯାତ୍ମନିଵିକ୍ଷିପଂତଂ ପୁଷ୍ପମଂଜରୀଶ୍ଚ କିରଂତଂ ଗାନମନୁକୁର୍ଵଂତଂ ଵ୍ଯଜନେନ ରାମଂ ଵୀଜଯଂତମାରୁହ୍ଯ ଶାଖାମପି ତଥା ଵୀଜଯଂତମାବଦ୍ଧଚୂତଫଲମାତ୍ରଂ ରାମୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣମଭାଷତ
ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କ ପରି ଅନେକ ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଲେ, ଶୀତା ହରଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା ଯେପରି ଶିବଙ୍କ ସହ ଘଟିଥିଲା, ସେପରି ଘଟିଲା। ତାପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ରିଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଘନ ଛାୟା ଆମ୍ବ ଗଛ ତଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଧନୁଷକୁ ଗଛରେ ରଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆପଣଙ୍କ ଆଉଳିରେ ରଖି, ମୃଗଚର୍ମ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇ, ପକ୍ଷୀର ଗୀତ ଶୁଣି, ଫଳ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବାନରକୁ ଦେଖିଲେ—ମଣି ଝୁମକା ପିନ୍ଧିଥିଲା, ସୁନା ରଙ୍ଗର, ମଞ୍ଜି ଦୂର୍ଵା ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲା, ସଫା ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିଲା, ବହୁତ ଚଞ୍ଚଳ, ଫଳ ନେଇ ମୁହଁରେ ଦେଉଥିଲା, ଫୁଲ ମଞ୍ଜରୀ ଛିଡ଼ାଉଥିଲା, ଗୀତ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲା, ବିସ୍ତରା ଦେଇ ରାମଙ୍କୁ ପଖା ହେଉଥିଲା, ଗଛ ଶାଖାକୁ ଚଢ଼ି ଆଉଥରେ ପଖା ହେଉଥିଲା, ଗଛରେ କେବଳ ଆମ୍ବ ଫଳ ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲା। ଏହା ଦେଖି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।