ସ ଚାତିଥିସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିଷସାଦ
ସେ ଅତିଥି 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ବସିଗଲେ।
ଅଥ ରାଜା ଜଲମାଦାଯ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଗଂଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତୈରଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ମହାଜଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦ୍ଯ ଭୋଜନାଯ ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ
ତାପରେ, ରାଜା ଜଳ ନେଇ, ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ, ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ, ବଡ଼ ଆଦରରେ ଭୋଜନ ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ସ ଚାପି ତଦନ୍ନଂ ଷଡ୍ରସୋପେତଂ ସୌଵର୍ଣଭାଜନଗତମୀକ୍ଷମାଣଇଵେତସ୍ତତୋ ଵିଲୋକଯାମାସ
ସେ ମଣିଷଟିଏ ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ପରିବେଶିତ ଛଅ ରସର ଖାଦ୍ୟକୁ ଦେଖି, ତାହାକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ନଜର ଦେଲା।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯାସାଵଚିଂତଯଦେନାଂ କଥମପହରାମି କଥମାଲିଂଗାମି କଥମନ୍ଯତ୍କିଂଚିତ୍କରୋମୀତ୍ଯେଵମଵସରମଲଭମାନସ୍ତୂଷ୍ଣୀମେଵ ଵିନିର୍ଗତଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଭାବିଲେ—‘କିପରି ଏହାକୁ ଚୋରିବି? କିପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବି? କିଛି ଅନ୍ୟ କାମ କିପରି କରିବି?’ କିନ୍ତୁ ସୁଯୋଗ ନ ମିଳିଲେ, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥ ଦେଵା ଧନୁଃସଜ୍ଜୀକରଣାଯ ଯତମାନା ଅହଂପୂର୍ଵିକଯା ଵିଦ୍ଯମାନା ଅନ୍ଯୋନ୍ଯତିରସ୍କାରେଣ ମହେଂଦ୍ରଃ ପ୍ରାପ ଧନୁରୁତ୍ତମଂ ପ୍ରାଂତଦ୍ଵଯାତ୍ପରଂ ନାଵନମଯିତୁଂ ଶଶାକ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଧନୁଷକୁ ଚଢ଼ାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅନ୍ୟକୁ ଟପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ମହେନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରଥମେ ଧନୁଷ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତ ମାତ୍ର ବାକା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ସୂର୍ଯୋ ଧନୁରାଦାଯ ନମଯନ୍ନେଵ ନିପପାତ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ବାକା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଵାଯୁର୍ବଲଵତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜଗ୍ରାହାଜଗଵମଥ ସ୍ଵେନୈଵ କରେଣୋତ୍କର୍ଷଯନ୍ନଧଃ ପପାତ ଧନୁଶ୍ଚ ଵାଯୋରୁପରି ପପାତ ଅହସଂସ୍ତଦା ସର୍ଵେ
ବାୟୁ, ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧନୁଷ ଧରି, ନିଜ ହାତରେ ଟାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲେ, ଧନୁଷ ବାୟୁ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ହସିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ତୁରଗଵରମାରୁହ୍ଯ ବାଣାସୁରଃ ସହସ୍ରବାହୁରନେକାନେକଶିରୋଭିର୍ଦୈତ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦସମେତୋ ଵିଦେହପୁରୀମାଜଗାମ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ହଜାର ବାହୁ ଥିବା ବାଣା ଦେତ୍ୟ, ଅନେକ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ଦେତ୍ୟମାନେ ସହିତ, ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ସହ ମିଳି, ବିଦେହପୁରୀକୁ ଆସିଲେ।
ଅଥ ସ୍ଵଵିଭୂଷଣୋଦ୍ଭାସିତାଂ ଦିଶଂ କୁର୍ଵନ୍ସ୍ଵତେଜସାପଯଶସୋ ଦେଵତାଃ କୁର୍ଵନ୍ନାନାଵିଧଗୀତଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ୍ଯଂଗୁଲମାତ୍ରେଣ ଶକ୍ତୋ ଵିରରାମ
ତାପରେ, ନିଜ ଭୂଷଣ ଓ ତେଜରେ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଗୀତ ଶୁଣି, ସେ କେବଳ ଦୁଇ ଆଂଠିର ଶକ୍ତିରେ ଧନୁଷକୁ ରୋକିଦେଲେ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦୋବଲିଶ୍ଚୈଵଧାଵାତେଽଥଵିରେମତୁଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ବଳି ଦୌଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅଥ ରାକ୍ଷସେଷୁ ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତେଷୁ ରାଜାନୋଽତିବଲିନଃ ସମାଗତା ଜ୍ଯାବଂଧାଶକ୍ତା ଅପସୃତ୍ଯ ତସ୍ଥୁଃ
ତାପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଶାନ୍ତ ହେବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଏକଠା ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଧନୁଷକୁ ଚଢ଼ାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ପଛକୁ ହଟି ଦଢ଼ିଗଲେ।
ଅଥ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସମାଗତାଃ
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଅଥ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଧନୁରାଦାଯ ଏକାଂଗୁଲପର୍ଯଂତଂ ସଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଵିରରାମ ନିଵୃତ୍ତାଶ୍ଚାପରେ
ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଧନୁଷ ଧରି, ଏକ ଆଂଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚଢ଼ାଇ ରଖିଲେ ଏବଂ ବାକିମାନେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ଅଥ ଦିନମାତ୍ରେ ଧନୁଷି ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତେଷୁ ରାଘଵଃ ସହାନୁଜୈରାଗତ୍ଯ ଧନୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାସ୍ପୃଶତ୍
ଏକ ଦିନ ସମୟ ଧନୁଷ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରହିଲାପରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହ ଆସି, ଧନୁଷକୁ ଦେଖି, ଛୁଇଁଲେ।
ଅଥ ରାଜକୁମାରାଃ ଶତଶଃ ସମାଗତାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତା ଧନୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପସ୍ପୃଶୁର୍ନ ଚାଲନକ୍ଷମାଃ
ତାପରେ ଶତଶଃ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଏକଠା ହେଲେ, ଧନୁଷକୁ ଦେଖି, ଛୁଇଁଲେ, କିନ୍ତୁ ଚଳାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥ ଦାଶରଥିପ୍ରମୁଖାଃକୁମାରାଃ ସମାଗତାଃ
ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଅଥ ଵେତ୍ରଝର୍ଝରପାଣଯଃ ସମାଗମନ୍ସର୍ଵାନେଵାପସାରଯାମାସୁଃ
ତାପରେ ଛଡ଼ି ଓ ଚାମର ଧରିଥିବାମାନେ ଏକଠା ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଲଗା କରିଦେଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମରଣହସ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତୋ ଧନୁରାସାଦ୍ଯ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ନତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଧନୁରାଦାଯୋଦ୍ଦଧାର
ତାପରେ ରାମ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଧନୁଷ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଛୁଇଁଲେ, ଶିର ନମାଇ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ, ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଉପରକୁ ଧରିଲେ।
ତଦାଦାନସମଯେ ସର୍ଵ ଏଵୈତ୍ଯ ସହାସମୂଚୁଃ ଅତ୍ର ଭଗ୍ନା ମହାରଥା ଇତି
ସେ ଧନୁଷ ଉଠାଇବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥିରେ ହସି କହିଲେ—'ଏଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ରଥୀମାନେ ମଧ୍ୟ ହାରିଗଲେ'।
ଅଥ ସ ରାମୋ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାସ୍ଥାନମଵନମଯ୍ଯ ଧନୁଷି ଜାନୁଂ କୃତ୍ଵା ସଜ୍ଯମେକକରେଣୋତ୍ପାଦଯନ୍କୋଟ୍ଯାମନାମଯତ୍
ତାପରେ ରାମ ଧନୁଷରେ ତାଣି ପିତିକା ଲଗାଇବା ପାଇଁ ଧନୁଷକୁ ଭୂମିକୁ ଝୁକାଇଲେ, ଏକ ହାତରେ ଧରି ଜାଙ୍ଘା ଧନୁଷରେ ରଖି, ତାଣିକୁ ଉଠେଇ ଧନୁଷର ମୁଣ୍ଡକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଅଥସଜ୍ଜୀକୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵ ଏଵ ନାସାଗ୍ରନ୍ଯସ୍ତାଂଗୁଲଯୋଽଭଵନ୍
ଏହିପରି ଧନୁଷରେ ତାଣି ଲଗିଗଲା ବୋଲି ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନାକର ଟିପରେ ଆଉଳି ରଖିଲେ।
ରାମୋଽପି ଜ୍ଯାମନ୍ଵନାଦଯତ୍ । ତେନ ନାଦେନ ସର୍ଵେଷାଂ ମନାଂସି କ୍ଷୁଭିତାନ୍ଯାସନ୍
ରାମ ଧନୁଷର ତାଣିକୁ ତଣି ଶବ୍ଦ କରାଇଲେ; ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଇଗଲା।
ରାମେଣସଜ୍ଯିତଂ ଧନୁରିତି ସର୍ଵତ୍ର ଵାଦଃ ସଂଜାତଃ
ସମସ୍ତେ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ, 'ଧନୁଷକୁ ରାମ ତାଣି ଲଗାଇଦେଲେ।'
ଜନକୋଽପି ସୀତାଂ ରାମାଯ ଦଦୌ ରାଜଭିଶ୍ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ତାନ୍ନିର୍ଜ୍ଜିତ୍ଯ ସ୍ଵପୁରୀମାଗାତ୍
ତାପରେ ଜନକ ଶୀତାକୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅଥୈକଦା ଦଶରଥୋ ରାମଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯେଭିଷିଚ୍ଯ ସୁଖୀ ବଭୂଵ ସର୍ଵପ୍ରଜାରଂଜନାଚ୍ଚ ରାମୋ ରାଜାନୁମତ ଇତି ସର୍ଵପ୍ରଜାଵାଦୋଽଭୂତ୍
ଏହିପରି ଏକ ସମୟରେ ଦଶରଥ ରାମଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ କରି ଖୁସି ହେଲେ; ରାମ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଯେ, 'ରାମ ରାଜା ହେବେ।'
ଅଥ କୈକଯଦେଶାଧିପତିତନଯା ସୁଵେଷା ରାମଂ ରାଜାନମସହମାନା ରାଜାନମୁଵାଚ ମମ ଵରଦାନାଵସର ଇତି ରାଜାଚିଂତଯତ୍କିଂ ଦେଯମିତି
ତାପରେ କୈକୟ ଦେଶର ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ଶୁଭ୍ର ଭୂଷା ଧରି, ରାମଙ୍କୁ ରାଜା ହେବାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋର ଦିଆଯାଇଥିବା ବର ଦେବା ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି।' ରାଜା ଭାବିଲେ, 'କଣ ଦେବି?'
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଚତୁର୍ଦଶଵର୍ଷାଣି ରାମୋ ଵନଂ ଵିଶତୁ ପାଲଯତୁ ରାଜ୍ଯଂ ଭରତଃ
ରାଣୀ କହିଲେ: 'ରାମ ଚୌଦ ଅବଧି ବନକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ରାଜ୍ୟ ଭରତ ଚଳାନ୍ତୁ।'
ରାଜାନୃତଵଚନଦୋଷଭଯାତ୍କଥଂକଥମପି ସ୍ଵୀଚକାର
ରାଜା ନିଜ ଶବ୍ଦ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଭୟରେ କିପରି ହେଉନାହେଉ ଏହି କଥାକୁ ମାନିଲେ।
ଅଥ ଵସିଷ୍ଠଂ ଭାଵିତଯାଵୋଚତ ରାମୋ ଵନାଯ ନିର୍ଗଚ୍ଛତି ଅସ୍ଯ କିଂଵା ଭଵେଦିତି ଵିଚାର୍ଯ ଶୁଭାଶୁଭଂ ବ୍ରୂହି
ତାପରେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ରାଜା ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାମ ବନକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଏହାର ଫଳ କଣ ହେବ? ଭଲ କି ଖରାପ, ଭାବି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
ତସ୍ମିନ୍ନେଵାଵସରେ ସୀତା ପଦ୍ମକିଂଜଲ୍କପ୍ରଭେଷଦରୁଣଵସନଂ ବିଭ୍ରତୀ ନୀଲକୁଟିଲକୁଂତଲୈଶ୍ଚଲଦ୍ଭିର୍ଯୂନାଂ ମନାଂସ୍ଯାକର୍ଷଯଦ୍ଭିଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣଦୃଷ୍ଟିଭଗ୍ନକଲୈରିଵ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚିତ୍ତମୀଦୃଶମିତି ଦର୍ଶଯଦ୍ଭିରିଵୋପଶୋଭିତ-ଲଲାଟାନଂଗଚାପସୁଭ୍ରୂପଦ୍ମପତ୍ରାରୁଣଵିଲୋଚନା ତିଲପ୍ରସୂନନାସାମୃଦୁସ୍ନିଗ୍ଧରୋ ମଶକପୋଲାନଂତରା ରକ୍ତୋଷ୍ଠରାକ୍ତାସନମାଣିକ୍ଯନିଭଦାଡିମୀଦଶନା ଜପାକୁସୁମାରୁଣାଧରାତିଶୋଭିତଚିବୁକାଶୁକ୍ତି-କର୍ଣାସମଦୀର୍ଘକଂଠାତିମାଂସଲଵକ୍ଷାଃ ପୀନୋଦ୍ଭିନ୍ନକୁଚକୁଡ୍ମଲାନେକହାରୋପଶୋଭିତା ସୁଭଗାକା-। ରାନତିମାଂସଲବାହୁଲତା ମୁଗ୍ଧାଯତସମାନାଂଗୁଲିଶିଖାପଦ୍ମାରୁଣପଲ୍ଲଵାଵିଵିଧବହୁରତ୍ନାଂଗୁଲିଭୂଷଣାମୁଷ୍ଟିଗ୍ରାହ୍ଯମଧ୍ଯାସୁ ରୋମରାଜିଗଂଭୀରନାଭିଃ ପୃଥୁଜଘନାକରିକରୋରୁସ୍ତୂଣୀରଜଂଘାସୁପାଦକମଲା-ନୂପୁରାଦି ପାଦଵିଭୂଷଣା ପାଦାଂଗୁଲୀଭୂଷିତା ଵିକସିତସୌଗଂଧିକଂ ଵିଦଧତୀ ଭୁଂଜାନମାରୀଚସ୍ଯ ପୁରତଶ୍ଚାଗତା
ଏହି ସମୟରେ, ଲୋଟସ୍ ରେସାର ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ସୀତା, ଗାଢ଼ କୁଞ୍ଚିତ କେଶ ହଲେଇ, ଯୁବତୀମାନଙ୍କର ମନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାଙ୍କର ମନକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିଲା, ଯେପରି ଦେଖାଉଛନ୍ତି—'ମହିଳାମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଏପରି ହୁଏ'। ତାଙ୍କର କପାଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଭୂଁହି ମଧୁକାମ୍ବ ଧନୁଷ ଭଳି ବାକ୍ର, ଚକ୍ଷୁ ଲୋଟସ୍ ପତ୍ର ଭଳି ରକ୍ତିମ, ନାକ ତିଳ ଫୁଲ ଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଗାଲ ମୃଦୁ ଓ ମସୃଣ, ମଧ୍ୟଯୋଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଠୋଠ ବିମ୍ବା ଫଳ ଭଳି ଲାଲ, ଦାନ୍ତ ଦାଡିମ୍ବ ବୀଜ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଠୁଣ୍ଠି ଶଂଖ ଭଳି ଶୋଭାମୟ, କଣ୍ଠ ଲମ୍ବା ଓ ଗ୍ରାସ୍ୟ, ଛାତି ପୁଷ୍ଟ ଓ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ, ଅନେକ ହାର ରେ ଶୋଭିତ, ବାହୁ ମୋଟା, ଆଂଠି ଲୋଟସ୍ କୁଡ଼ିଆ ଭଳି ଲାଲ ଓ ସୁନ୍ଦର, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଆଂଠିରେ ଶୋଭିତ, କମର ପତଳା, ନାଭି ଗଭୀର, କଟି ଚଉଡ଼ା, ଜଂଘା ହାତୀ ଶୁଣ୍ଡ ଭଳି, ପାଦ ଶୋଭାମୟ, ଚରଣ ନୂପୁର ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ପାଦଅଙ୍ଗୁଳି ଭୂଷିତ, ଖିଲିଥିବା ନୀଳ କମଳର ସୁଗନ୍ଧ ଛଡ଼ାଉଥିଲେ। ସେ, ମୁହଁରେ ମରିଚ ଖାଇ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।