ଅଥ ଚତୁରାନନଃ ସ୍ଵଯମୁପେତ୍ଯ ଜାତକର୍ମାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଶ୍ଚକ୍ରେ
ତାପରେ ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଆସି ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ କଲେ।
ତ୍ରିଭୁଵନାଭିରାମତଯା ରାମ ଇତି ନାମ ଚକ୍ରେ ରୂପଶୌର୍ଯ୍ଯାଦିଲକ୍ଷ୍ମୀଯୋଗ୍ଯତଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଇତ୍ଯପରସ୍ଯ ଭୁଵଂ ଭାରାତ୍ତାରଯତୀତି ଭରତଃ ଶତ୍ରୂନ୍ହଂତୀତି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଇତି ନାମାନି କୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଭଵନଂ ଜଗାମ ଶିଶଵଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧିମୀଯୁଃ
ତିନି ଜଗତ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବାରୁ ସେଠି ତାଙ୍କୁ 'ରାମ' ନାମ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ରୂପ, ପ୍ରତାପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଦେଖି ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅକୁ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ' ନାମ ଦେଲେ; ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବେ ବୋଲି ତୃତୀୟ ପୁଅକୁ 'ଭରତ' ନାମ ଦେଲେ; ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନାଶ କରିବେ ବୋଲି ଚତୁର୍ଥ ପୁଅକୁ 'ଶତୃଘ୍ନ' ନାମ ଦେଲେ। ଏମିତି ନାମ ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ ଓ ଶିଶୁମାନେ ଦିନେ ଦିନେ ବଡ଼ ହେଉଥିଲେ।
ଅଥ କୁମାରୋପି ପାର୍ଶ୍ଵେନାସ୍ଯାଂକମାରୋପ୍ଯ କଲକଲିତଲୋଚନୋ ଯତ୍କିଂଚିଦୁଵାଚ
ତାପରେ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ଖେଳାଳି ଚକ୍ଷୁରେ ବାପାଙ୍କ ପାଖରେ ବସି କିଛି ମିଷ୍ଟି କଥା କହିଲେ।
ଯାଚମାନମିତସ୍ତତୋ ଵୀକ୍ଷମାଣଃ ତାତ ଗଚ୍ଛେଶଯେ ତାତ କ୍ରୀଡାମି ତାତେତ୍ଯାଦିପୁତ୍ରସୁଖମନୁଭୂଯାନୁଭୂଯ ନିର୍ଵୃତିଂ ଯଯୌ
ସେଠାରେ ଏଠି ସେଠି ଦେଖି, କିଛି ଚାହିଁ, 'ବାପା, ଯିବି କି?', 'ବାପା, ଶୋଇବି କି?', 'ବାପା, ଖେଳିବି କି?' ଏଭଳି କହିଲେ। ପୁଅଙ୍କ ଏହି ମଧୁର ଆଚରଣରେ ରାଜା ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅଥ କଦାଚିଦ୍ଭୋକ୍ତୁମାଗତେ ରାଜନି ରାମଚଂଦ୍ରୋ ବାଲକ୍ରୀଡାସକ୍ତହୃଦଯୋ ବହୁକ୍ରୀଡନକରକମଲ ଉତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ଧାଵମାନୋ ନରପତିପୁରଃସ୍ଥିତମଣିଖଚିତସୁଵର୍ଣଭାଜନସ୍ଥମନ୍ନଂ ଵାମକରେଣ ଗୃହୀତ୍ଵା ରାଜନି ଚିକ୍ଷେପ ଇଦମପି ରାଜା ସୁଖାଯ ମେନେ । ଏତାଦୃଶାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଚକାର ରାମଚଂଦ୍ରଃ
ଏକଦିନ ରାଜା ଭୋଜନ ପାଇଁ ବସିଥିବାବେଳେ, ଶିଶୁ ରାମ ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କର ଛୋଟ ହାତରେ ଦୌଡ଼ି ଆସି, ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ମଣି ଖୋଚା ସୁନାର ଥାଳିରେ ଥିବା ଭୋଜନ ବାମ ହାତରେ ନେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଛିଁଡ଼ି ଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ନେଲେ। ଏପରି ଅନେକ କ୍ରିୟା ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର କରୁଥିଲେ।
ଅଥ କଦାଚିତ୍କ୍ରୀଡମାନେ ରାମେ ଵାତ୍ଯା ରାମମପାତଯଦ୍ରାମଶ୍ଚ ରୁଦନ୍ନପତତ୍
ଏକଦିନ ରାମ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଝଡ଼ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଫେଲାଇଦେଲା, ରାମ ଲୁହ ଝାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସୋ ରାମମଗୃହ୍ଣାଦ୍ରାମଶ୍ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛାମାପ
ସେଇ ସମୟରେ ଏକ ବ୍ରହ୍ମ ରାକ୍ଷସୀ ରାମଙ୍କୁ ଧରିନେଲା, ରାମ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଅଥ ସହଚରୋ ବାଲ ଇତସ୍ତତୋ ରୋରୂଯମାଣୋ ରାମଂ ତଥାଵିଧଂ ରାଜ୍ଞେ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯତ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କ ସହଖେଳୁଥିବା ଶିଶୁ ଏଠି ସେଠି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଏହି ଦଶାରେ ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ଅଥ ରାଜା ରାମମାଦାଯ ଵସିଷ୍ଠମାହ କିମିଦଂ ରାମସ୍ଯେତି ପପ୍ରଚ୍ଛ
ତାପରେ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କଣ ହେଲା ରାମଙ୍କୁ?'
ଅଥ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭସ୍ମାଦାଯାଭିମଂତ୍ର୍ଯ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଂ ମୋଚଯାମାସ
ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ଅଳ୍ପ ବସ୍ମ ନେଇ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ବ୍ରହ୍ମ ରାକ୍ଷସୀ ଠାରୁ ରାମଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ କୋ ଭଵାନିତି ସ ଚାହାହଂ ଵେଦଗର୍ଵିତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବହୁଶଃ ପରଧନମପହୃତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସୋ ଜାତୋ ମେ ନିଷ୍କୃତିଂ ଵିଚାରଯ
ବସିଷ୍ଠ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ?' ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ବେଦ ଅଭିମାନରେ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କର ଧନ ଚୋରି କରିଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହିପରି କାରଣରେ ବ୍ରହ୍ମ ରାକ୍ଷସୀ ହୋଇଛି। ମୋ ପାପ ମୁଚ୍ତି ପାଇଁ ବିଚାର କର।'
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ଇଦାନୀମିତଃ ପରମେକଵର୍ଷଶତୋପଭୋଗ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସତ୍ଵଂ ନରକଂ ଭାଗୀରଥୀସ୍ନାନମେକଂ ଶିଵାଯ ବିଲ୍ଵପତ୍ରଶତଂ ସମର୍ପ୍ଯ ତତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପାପାଦ୍ଵିମୁକ୍ତୋ ଭଵସୀତି
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ— 'ଏଠାରୁ ଏକ ଶତବର୍ଷ ରାକ୍ଷସ ଯୋନିରେ ରହି, ତାପରେ ଭାଗୀରଥୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକ ଶତ ବିଲ୍ବପତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ଦେଇ, ପୁଣି ସ୍ନାନ କରିଲେ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।'
କଦାଚିତ୍ତାଦୃଶଂ କୃତପୁଣ୍ଯଂ ତଵ ପଦଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ତଦୁପରିଶିଷ୍ଟାଂ ଗତିଂ ଭଜେତି ଵସିଷ୍ଠଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସୋ ଵସିଷ୍ଠୋପଦିଷ୍ଟପୁଣ୍ଯଵଶାଦ୍ଦିଵ୍ଯଶରୀରୋ ଭୂତ୍ଵା ନମସ୍କୃତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜଗାମ
କେବେ ଏପରି ପୁଣ୍ୟ କରିବୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ପଦ ଦେବି, ତାପରେ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଇବ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମ ରାକ୍ଷସୀ ବସିଷ୍ଠ ଦେଖାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥ ରାମଂ ପ୍ରାପ୍ତେକାଲେ ଉପନୀଯ ଵସିଷ୍ଠୋ ଵେଦାନଧ୍ଯାପଯାମାସ ଷଡଂଗାନି ମୀମାଂସାଦ୍ଵଯଂ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚାଧ୍ଯାପଯାମାସ
ତାପରେ ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ ବସିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ଉପନୟନ କରି, ବେଦ, ଷଡଅଙ୍ଗ, ଦୁଇଟି ମୀମାଂସା ଓ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼େଇଲେ।
ଅଥ ଧନୁର୍ଵେଦମାଯୁର୍ଵେଦଂ ଭରତ ଗାଂଧର୍ଵ ଵାସ୍ତୁ ଶାକୁନ ଵିଵିଧଯୁଦ୍ଧଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଚ
ତାପରେ ଧନୁର୍ବେଦ, ଆୟୁର୍ବେଦ, ସଙ୍ଗୀତ, ବାସ୍ତୁ, ଶାକୁନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ପଢ଼େଇଲେ।
ଅଥ ଵିଵାହଂ କର୍ତୁକାମେନ ରାଜ୍ଞା ଦଶରଥେ ନାନାନାଦେଶଜନପତୀନ୍ପ୍ରତି ଦୂତାଃ ପ୍ରେରିତାଃ
ତାପରେ ବିବାହ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ରାଜା ଦଶରଥ ନାନା ଦେଶ ଓ ଜନପଦକୁ ଦୂତମାନେ ପଠାଇଲେ।
ଅଥ କଶ୍ଚିଚ୍ଛୀଘ୍ରମାଗତ୍ଯ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ କେହି ତୁରନ୍ତ ଆସି ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରାଜନ୍ଵିଦର୍ଭଦେଶାଧିପତିର୍ଵିଦେହୋନାମ ରାଜା ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀ ଵୈଦେହୀ ହୋମଲବ୍ଧାରୂପେଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀସମା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନା ରାମଯୋଗ୍ଯା ଵିଦ୍ଯତେ ସ ଚ ତାଂ ଦାତୁଂ ରାଜା ରାମାଯୋଦ୍ଯତଃ ତଦ୍ଗମ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରମିତି
ହେ ରାଜା, ବିଦର୍ଭ ଦେଶର ଶାସକଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବିଦେହ। ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ବୈଦେହୀ, ଯିଏ ହୋମ କ୍ରମରେ ଲଭ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ସେଇ ରାଜା ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏହିପରି ସମୟରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ବିଦର୍ଭକୁ ଯିବା।
ବାଲିକାଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯୁଲ୍ଲତାଂଶୁଶୋଧିତଗାତ୍ରଯଷ୍ଟଯ ଉଦ୍ଭିନ୍ନକୁଚକମଲକୁଡ୍ମଲଵିଵିଧହାରୋପଶୋଭିଵକ୍ଷସୋ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଭାଷିଣ୍ଯୋଽତିଚପଲମୃଦୁଗତଯୋ ଵୃଦ୍ଧଵନିତାଶ୍ଚାଗଚ୍ଛନ୍
ଅପରେ କିଛି କନ୍ୟାମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଲତା ପରି ଶିଥିଳ ଦେହ ଥିଲେ, ଉଦ୍ଭିଦ୍ନ କୁଚ କମଳ କୁଡମଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଣି ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଛାତି, କମ୍ କଥା କହୁଥିବା, ଅତି ମୃଦୁ ଓ ତ୍ୱରିତ ଚଳନ, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧା ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ।
ଅଥାଭିକଲନାର୍ଥଂ ଵିଲାସିନ୍ଯୋ ନିଶାଦୂର୍ଵାକ୍ଷତାମଂତ୍ରମଂଗଲକଜ୍ଜଲିତକୈଶିକଧମିଲ୍ଲଲତାଗ୍ରଂଥି-ତ ଜଟୋପଶୋଭିତ ସୀମଂତଶୀର୍ଷଶୋଭିତନାସାମୁଖଵିଚିତ୍ରାଭରଣାର୍ହଣହେମପାତ୍ରାଵସ୍ଥିତାଜ୍ଯଗୁଗ୍ଗଲୁ ଫଲାଦିସୌଭାଗ୍ଯଦ୍ରଵ୍ଯମୁଦ୍ଵହଂତୀଭିଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିରନ୍ଯୈରପିଶୋଭିତଜନୈଃ ସ ରାଜା ନିର୍ଜଗାମ
ତାପରେ ବିବାହ ପ୍ରସ୍ଥୁତି ପାଇଁ, ଶୁଭ ହଳଦୀରେ ଚୁଲି ଶୋଭିତ, ଗଠି ହୋଇଥିବା, ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଭାଳ ଚମକୁଥିବା, ନାକ ଓ ମୁହଁ ବିଭିନ୍ନ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ଘୃତ, ଧୂପ, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ, ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ସହିତ, ରାଜା ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
ତଦାନୀଂ ମଂଗଲତୁର୍ଯଘୋଷାଦେଵ ଦୁଂଦୁଭିଭେରୀନିଃସାଣମର୍ଦଲଶଂଖାଦିନାଦାଃ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵୁଃ
ସେ ସମୟରେ ମଙ୍ଗଳ ଉପକରଣର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା: ଢୋଳ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଝାଞ୍ଜ, ଶଂଖ ଓ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
ଗାଯକାଶ୍ଚ ମଂଗଲାନି ଜଗୁଃ
ଗାୟକମାନେ ଶୁଭ ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ମଂଗଲଵେଦଵାକ୍ଯାନୁପାଠେନ ଵୈଦିକାଃ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ । କୁଲପାଠକା ଭେରୀଘୋଷେଣ କୃତ୍ସ୍ନମାକାଶମାପୂରଯନ୍
ବେଦପାଠକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଙ୍ଗଳମୟ ବେଦମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ; କୁଳପାଠକମାନେ ଢୋଳ ଓଳିଆଇ ସମଗ୍ର ଆକାଶକୁ ଗୁଞ୍ଜାଇଦେଲେ।
ଅଥାନ୍ଯୋନ୍ଯାକ୍ଷତପୂର୍ଵମଂଗୀକୁର୍ଵଂତଃ ସୂତବଂଦିଜନାଦିଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନାଃ ପୁରଂ ପ୍ରଵିଵିଶୁଃ
ତାପରେ, ପରସ୍ପର ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ସୂତ, ବନ୍ଦି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଇ, ସେମାନେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିଦେହନଗରାତ୍ପଶ୍ଚିମଭାଗେ ନିର୍ମିତଂ ମଂଦିରଂ ଦଶରଥଃ ପ୍ରଵିଵେଶ
ବିଦେହନଗରର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ମନ୍ଦିରକୁ ଦଶରଥ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଵଶିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ଭଵନଂ ଵିଵିଶୁଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଘରକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଥ ପାଦସଂଚାରିଣଂ ବାଲଚଂଦ୍ର ସଂକାଶଦର୍ଶନଂ ବିଂବାଧରମୁନ୍ନତତିଲପ୍ରସୂନନାସଂ ପୁରଶ୍ଚୂଲିକାଲଂବମାନ-ରତ୍ନପତ୍ରକଂ ଶ୍ରଵଣଲୋଲଲଂବମାନକୁଂଡଲଂ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଵିଚଲିତ ସ୍ଥୂଲମୁକ୍ତାହାରଂ ଵିଲସତ୍କାର୍ତସ୍ଵରୋ ବ-ହ୍ଵଲଯଂ ସିଂଜନ୍ମଣିକଂକଣରତ୍ନାଂଗୁଲୀଯକଂ ହେମମଣିରଚିତଶ୍ରୋଣିସୂତ୍ରଂ ସିଂଜନ୍ନନୂପୁରୋପଶୋଭିତପାଦମଂଗୁଲୀଯୋପଶୋଭିତପାଦମଧ୍ଯାଂଗୁଲୀଯକଂ ଵଜ୍ରାଂକୁଶସରୋଜଲାଂଛନଶୋଭିତୋରୁପାଦତଲଂ ତୂଣୀରସଦୃଶ ଜଂଘଂ କରିକରସଦୃଶୋରୁଂ ଵିସ୍ତୃତଜଘନଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମଧ୍ଯଂଵର୍ତୁଲାଵର୍ତକଂ ଗଂଭୀରନାଭିମିଂଦ୍ରନୀଲଶିଲାଵିଶା-ଲ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଂ କଂବୁଗ୍ରୀଵଂଚଂଦ୍ରବିଂବସଦୃଶଵଦନମର୍ଦ୍ଧଚଂଦ୍ର ସଦୃଶଲଲାଟଂ ନୀଲକୁଟିଲକୁଂତଲଂ କ୍ରୋଡାସକ୍ତଂଧୂଲିଭିରାପାଂଡୁରଂ ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମଦଲାରକ୍ତଵିଲୋଲଲୋଚନଂ ମହେଶ୍ଵରମିଵୋଦ୍ଧୂଲିତଭୂତିଂ ମହେଶ୍ଵରମିଵ ଦିଗଂବରଂ ରାମଂ କୁମାରଂ ରାଜା ଦଶରଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷପରିପୂର୍ଣହୃଦଯଃ ପୁତ୍ରମାଲିଂଗ୍ଯ ଚୁଂବିତ୍ଵା ଵକ୍ଷସ୍ଯାଲିଲିଂଗ ଦୃଢମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ଜେତେବେଳେ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ମୁହଁ, ବିମ୍ବା ଫଳ ପରି ଲାଲ ଠୋଠ, ଉଚ୍ଚ ଓ ତିଲ ଫୁଲ ପରି ନାକ, ମୁଣ୍ଡରେ ମଣିର ମାଳା, କାନରେ ଝୁଲୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ, ଛାତିରେ ମୋତିର ମାଳା ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ସୁନା, ବାହୁରେ ଚୁଡ଼ି, ମଣି ଖୋଚା, ଅଙ୍ଗୁଠି, ସୁନା ମଣିର କମରବନ୍ଧ, ପାଉଁରେ ନୁପୁର ଓ ତରଜାନିରେ ଅଙ୍ଗୁଠି, ପାଦତଳରେ ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ, ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ, ତୁଣୀର ପରି ଜଂଘା, ହାତୀ ପରି ଉରୁ, ଚଉଡ଼ା କମର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ମଧ୍ୟ, ଗଭୀର ନାଭି, ନୀଳ ମଣି ପରି ଛାତି, ଶଂଖ ପରି ଗଳା, ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମୁହଁ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ପରି କପାଳ, ନୀଳ ଗୁଞ୍ଜିଆ କେଶ, ମାଁକୋଳରେ ଧୂଳି ଲାଗି ହାଲୁକା ରଙ୍ଗର ଶରୀର, ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମଦଳ ପରି ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିବା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି ଦିଗମ୍ବର, ଏମିତି ରୂପର ଶିଶୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଦଶରଥ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଚୁମ୍ବନ କଲେ ଓ ଛାତିରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରି ରଖିଲେ।
ଅଥ ଵସିଷ୍ଠାଦୀନ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ତେ ଚ ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତାଂ ଚ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଲଗ୍ନଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯାଯୋଧ୍ଯାମେତ୍ଯ ରାଜାନମୁକ୍ତ୍ଵା ରାମସହିତାଃ ପୃଥିଵୀପତିସମେତାଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଵିଵିଧ କରି ତୁରଗ ଶକଟ ଶିବିକାଂଦୋଲିକାଭିରତିସୁଭଗରୂପଭୋଗଵିଲାସକ୍ରିଯାନିପୁଣା ଵିଦିତଵିଵିଧଚେଷ୍ଟାଗଂଧର୍ଵାଃ କାମଶାସ୍ତ୍ରସୁକୁଶଲାଃ ମୃଦୁକଠିନପୃଥୁପଯୋଧରାସନ୍ନ କଂଠାଃ ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମଲଲାଟବିଂବଦଶନଚ୍ଛଦମୁଖପଂକଜାଃ କୁଟିଲକୁଂତଲଦୀର୍ଘକେଶଧମ୍ମିଲ୍ଲାଃ କନକପତ୍ରକର୍ଣାଃ ସ୍ନାନଚେଷ୍ଟଯୋତ୍ଥିତରୋମଶୋଭିତ ଜପାକୁସୁମରକ୍ତଦଶନା ଵିଶଦଵିସ୍ଫୁରଚ୍ଛଫରୀଲୋଚନାଃ ଶୁକ୍ତିକାସଦୃଶଶ୍ରଵଣାଃ ନକ୍ଷତ୍ରସଦୃଶସ୍ଥୂଲମୁକ୍ତାଫଲୋପଶୋଭିତନାସାପୁଟା ମୁକୁରସଦୃଶକପୋଲାସ୍ତିଲପ୍ରସୂନନାସିକା ଆନମ୍ରମଧ୍ଯପ୍ରଦେଶଚୂଚୁକା ଇଂଦ୍ରଗୋପପ୍ରତୀକାଶାଧରପୁଟଦଶନକ୍ଷତାଃ ସମଦୀର୍ଘକାଂଗପ୍ରଦର୍ଶନାସ୍ଥିତସର୍ଵପ୍ରଦେଶଵର୍ତୁଲା ନାତିମାଂସଲାଃ ପିଂଡକାଗ୍ରଂଥିନୀଵ୍ଯୋଵଲିତବାହୁମୂଲା ଅନତିଚିରକାଲୋତ୍ଥିତରୋମତଯା ହରିଦ୍ରା ଵର୍ଣତଯା ଚ କର୍ଣିକାରଦଲସଦୃଶବାହୁମୂଲା ମୃଦୁସ୍ନିଗ୍ଧଵର୍ତୁଲସୂକ୍ଷ୍ମମଧ୍ଯପ୍ରଦେଶାଃ କଠିନସ୍ଥୂଲଵର୍ତୁଲାମଗ୍ନଚୂଚୁକପରସ୍ପରସ୍ଥାନାକ୍ରମଣସ୍ପର୍ଦ୍ଧି ପଯୋଧରମଧ୍ଯଲବ୍ଧପଦକପଯୋଧରୋପରିଚଂଚଲଵିଵିଧମଣିମଯ ହାରୋପଶୋଭିତ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲାଃ ପଯୋଧରପରିତୋ ଲବ୍ଧପଦତଯା ତରୁଣଦୃଷ୍ଟିପରମ୍ପରତଯା ଅସମାନଯାନାଭିକୂପୋପରିତନ ରୋମରାଜ୍ଯୋପଶୋଭିତୋଦରପ୍ରଦେଶା ଭଜ୍ଯମାନ ମଧ୍ଯସ୍ଥଲୀକରଣଏଵ ଵଲୀତ୍ରଯୋପଶୋଭିତ ମୁଷ୍ଟିଗ୍ରାହ୍ଯମଧ୍ଯାଃ କରିକରୋପମଜଘନପ୍ରଦେଶା ଅରୋମସଦୃଶମୃଦୁସ୍ନିଗ୍ଧାମଲା ସମଜାନ୍ଵ୍ଯଃ କଦଲୀସ୍ତଂଭସଂନିଭୋରୁଯୁଗଲା ଆମଗ୍ନଜାନୁକୃଶକୁଶଵର୍ତୁଲପିଂଡିକାରହିତଜଂଘା ଆମଗ୍ନଗୁଲ୍ଫା ଆସୂକ୍ଷ୍ମସ୍ନିଗ୍ଧା ଦୀର୍ଘଦୀର୍ଘାଂଗୁଲୀ ପାଦାନୂପୁରରଵାହ୍ଵଯମାନମଦନା ହଂସମତଂଗଜଗମନା ଦକ୍ଷିଣାଂଗୁଷ୍ଠସ୍ପର୍ଶିକଚ୍ଛାଗ୍ରା ଉପରିକଚ୍ଛଂ ନୀଵୀଂ କୃତ୍ଵା କରଦ୍ଵଯଯୁତା ଵସ୍ତ୍ରପ୍ରଦେଶକଂଠମପ୍ରାଵୃତ୍ଯା ପରଵସନପରିଭାଗା ଵୃତସ୍ତନଵସନା ପରଭାଗେ ଵାମାଂସ ଏଵ ଦକ୍ଷିଣପାର୍ଶ୍ଵଗତେନ ଦଶାଭାଗେନ ନାଭିପ୍ରାଂତେନ ପ୍ରଵେଶିତୋପଶୋଭିତଗାତ୍ରଯଷ୍ଟଯୋ ଯୋଷିତୋ ଵିଵାହମଂଗଲକର୍ମକରଣାଯାନେକଶ ଆଗଚ୍ଛନ୍
ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପଠାଯିଲେ। ସେମାନେ ଯାଇ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ପୁନି ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରି ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହ ଏକାଠି ହୋଇ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ପାଳକି, ଡୋଲି ଇତ୍ୟାଦି ଉପରେ ଚଢ଼ି ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବିଭିନ୍ନ କଳାରେ ଦକ୍ଷ, ଗାନ୍ଧର୍ବୀ ମହିଳାମାନେ କାମଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବୀଣ, କେହି କମଳା ଅଂଗ, କେହି ମଜବୁତ ଓ ଚଉଡ଼ା ଅଂଗ, ଗଳା ନିକଟରେ ଗଢ଼ା, ଚଉଡ଼ା ଓ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଲଳାଟ, ପଦ୍ମପରି ମୁହଁ, ଚୁରୁଟିଆ ଓ ଲମ୍ବା କେଶ ଗୁଞ୍ଜିରେ ବାନ୍ଧା, ସୁନାର ଝୁମକା, ସ୍ନାନର ତେଜରେ ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଜପା ପୁଷ୍ପ ପରି ଲାଲ ଦାନ୍ତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଚମକୁଥିବା ମାଛପରି ଆଖି, ଶଙ୍ଖପରି କାନ, ତାରାପରି ମୋଟା ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ନାକ, ଦର୍ପଣପରି ଗାଲ, ତିଳପୁଷ୍ପ ପରି ନାକ, ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗି ଥିବା ଅଂଗ, ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପରି ଠୋଡ଼, ଦାନ୍ତରେ ଦସା, ସମାନ ଲମ୍ବା ଅଂଗ, ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଗୋଲାକାର, ଅତି ମାଂସଳ ନୁହେଁ, ଗଠିଆ ଓ ଭାଙ୍ଗିଆ ବାହୁ, କର୍ଣିକାର ଫୁଲ ପରି ବାହୁ, ମୃଦୁ ଓ ଚିକ୍କଣ ଗୋଲାକାର କମର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଚଉଡ଼ା ଗୋଲାକାର ଅଂଗ, ଏକାଉପରେ ଏକ ପୟୋଧର ଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ମଣି ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଛାତି, ବସ୍ତ୍ରରେ ଘେରା ଥିବା ପୟୋଧର, ଯୁବତୀ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନ୍ତର, ମଧ୍ୟରେ ରୋମରେ ଶୋଭିତ ଉଦର, ଭାଙ୍ଗିଆ ମଧ୍ୟ, ମୁଷ୍ଟିରେ ଧରିବା ଯୋଗ୍ୟ କଟି, ହାତୀ ଟଙ୍କ ପରି ଜଘନ, ମୃଦୁ ଓ ଚିକ୍କଣ ଜଂଘା, କଦଳୀ ଗଛ ପରି ଗୁଡ଼ିକ, ଗୋଲାକାର ନ ଥିବା ପିଣ୍ଡିକା, ଗଭୀର ଗୁଲ୍ଫ, ଦୀର୍ଘ ଓ ଚିକ୍କଣ ଆଙ୍ଗୁଳି, ହଁସ ଓ ମତଙ୍ଗଜ ପରି ଚାଲି, ଡାହାଣ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଉପରି ବସ୍ତ୍ର ଧରି, ଦୁଇ ହାତରେ ବସ୍ତ୍ର ଧରି, ଗଳା ଢାକି, ଉପରି ବସ୍ତ୍ରରେ ପୟୋଧର ଘେରା, ବାମ ଅଂଶ ଢାକି, ଡାହାଣ ଅଂଶ ଖୋଲା, ନାଭି ନିକଟରେ ଶୋଭିତ ଦେହ, ବିବାହ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବହୁ ଯୁବତୀ ଏଭଳି ଭାବେ ଆସିଥିଲେ।
ଅଥ ଵିଦେହେ ପୁରତଃ କ୍ରୋଶମାତ୍ରେ ଚୂତଵନିକାଯାଂ ଵିଵିଧଵିଟପଵିସ୍ତରପ୍ରଦେଶଵିଵିଧଵିହଂଗକୂଜିତା-କର୍ଣନଦତ୍ତକର୍ଣଵନହରିଣଶାଵଵତ୍ଯାଂ ମହାରଜତନିର୍ମିତୋଚ୍ଚନୀଚପ୍ରାସାଦୋପଶୋଭିତପ୍ରଦେଶଵିଵିଧଵିହଂଗାଯାଂ ହେମଵଲ୍କଲସଂଵୀତଭସିତୋ-ଦ୍ଧୂଲିତଶରୀରଜଟିଲମୁନିଗଣଧ୍ଯାନୋପାସନୋପଶୋଭିତଵୃକ୍ଷମାଲାଯାଂ ଵିଵିଧଵିଦ୍ଯଧରଵଧୂପଯୋଧରଭାରାଭିଭୂତଵିଚରିତତରଂଗସରସୀଯୁତାଯାଂ ସରସ୍ତୀରମିଲିତସୈରଂଧ୍ରୀଯୁଵତିଭିରାହୂଯମାନ ତରୁଣଜନାଯାଂ ନାନାଵର୍ଣକୁସୁମସୌରଭଵାସିତାଶେଷପ୍ରଦେଶାଯାମିତସ୍ତତୋ ରିରଂସଯା ପ୍ରଦର୍ଶିତସ୍ଫାରଶଫରୀଵିଲୋଚନତରଲଚକ୍ଷୁଷା ପ୍ରଭାଵିଲସିତଶରୀରଵେଶ୍ଯାଜନାଯାଂ ଵିଵିଧାଶ୍ଚର୍ଯଯୁତାଯାଂ ଦଶରଥଃ ସାମାତ୍ଯପୁରୋହିତାଭିରାମରାମାଦିପୁତ୍ରସହିତଃ ସୁଖମୁଵାସ
ତାପରେ, ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରରେ, ବିଦେହଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛର ଆମ୍ବ ଉଦ୍ୟାନରେ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ହରିଣ ଓ ଶାବକମାନେ ଥିବା, ଚାନ୍ଦିର ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ମହଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ପକ୍ଷୀମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁନାର ଚାମରେ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଭସ୍ମ ଲିପ୍ତ ତପସ୍ବୀମାନେ ଗଛ ତଳେ ଧ୍ୟାନରତ, ହ୍ରଦ ପାରେ ଚାଲୁଥିବା ଭାରୀ ସ୍ତନ ଧାରିଣୀ ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନଙ୍କ ଦଳ, ହ୍ରଦ ପାରି ଯୁବକମାନେ ପାଇଁ ଡାକୁଥିବା କୁମାରୀମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ମଧୁର, ଆଶାର ଚମକୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦଶରଥ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ, ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କରିଥିଲେ।
ଅଥ ଵୈଦେହୋଽପି ମିଥିଲାଂ ନାନାପତାକୋପଶୋଭିତାଂ ଵିଵିଧପ୍ରାସାଦଗୋପୁରୋଦ୍ଯାନଦେଵତାଯତନୋପଶୋଭିତାମନ୍ଯୋନ୍ଯକେଲିଚତୁରଯୁଵତିଜନାନୁକୀର୍ଣାମୁଶୀରଵିରଚିତମହାପ୍ରପାଂ ସୁକେଲୀଜନୋପଶୋଭିତଵିଶିଖାଂ । ଵିଵିଧପଣ୍ଯୋପଶୋଭିତରଥ୍ଯାଂ ତତ୍ରତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଘୋଷଶୋଭିତମଠାଂ ପ୍ରତିମଂଦିରଂ ମୀମାଂସାଦିଵ୍ଯାଖ୍ଯାନସଂପାଦି ସାମାଧ୍ଯଯନାଂ ସୁପୁଣ୍ଯହଵିର୍ଗଂଧସାମାଦିସ୍ଵରପଦକ୍ରମଶ୍ରୁତିବ୍ରାହ୍ମଣଵାଟିକାମନେକପରିଵୃଢମଂଦିରପ୍ରଵେଶନିଷ୍କ୍ରୀତାଗୁରୁକୁଂକୁମାଧ୍ଵର୍ଯ୍ଯୁଵେଷାଂ ମୃଦୁଲଵସନ ତାଂବୂଲ ରକ୍ତଦଂତଚ୍ଛଦକାମିନୀମୃଦୁଵଚନକଠିନଵଚନକରସଂଜ୍ଞାନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରତିଵଚନଵିଵିଧୋପାଯନା ହରଣକରଜନୋପଶୋଭିତାଂ ମୃଦୁଧଵଲଜଘନପରିଵୀତଵସ୍ତ୍ରୋପରିଭାଗେନ ସ୍ନିଗ୍ଧଵର୍ତୁଲପରସ୍ପରସଂଘର୍ଷପଯୋଧରମଧ୍ଯପ୍ରଦେଶୋପଶୋଭିତ ଵାମାଂସକଂଦୋପଶୋଭିତଵନିତାଂ ଵିଵିଧମୁକ୍ତାହାରଜପାସଂକାଶଦଶନଚ୍ଛଦ ମଂଦହାସମାଲାକାରସହସ୍ରୋପଶୋଭିତାଂ ପୁଣ୍ଯାସଵସାଧନମଂଦିରାଂ ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଚିତ୍ରତୋରଣାଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଵୀଥିକାଂ ତତ୍ରତତ୍ର ସ୍ଥାପିତକଲ୍ପପାଦପାଂ ରଂଭାଵିଭୂଷିତଦ୍ଵାରାଂ ପୁରୀଂ ଶୋଭିତାଂ ଶୋଭଯାମାସ
ତାପରେ ବିଦେହ ମିଥିଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଅନେକ ପତାକା, ବିଭିନ୍ନ ମହଳ, ଦୁର୍ଗ, ବାଗିଚା, ଦେଉଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଚତୁର ନାରୀମାନେ ପରସ୍ପର କ୍ରୀଡାରେ ଲିନ୍ନ, ଉଶୀର ଘାସର ମହା ଜଳମନ୍ତପ, କ୍ରୀଡାଶୀଳ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ୍ତ, ଶୋଭାମୟ ଦ୍ୱାର, ଦୁକାନ ଥିବା ସଡ଼କ, ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ମଠ, ମୀମାଂସା ଓ ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ଟିକା ଥିବା ଦେଉଳ, ସାମ ଗାନର ସ୍ଥାନ, ପବିତ୍ର ନିବେଦନର ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାଗିଚା, ପ୍ରବେଶ ଓ ପ୍ରସ୍ଥାନରେ ଗୁରୁମାନେ, କେଶରିଆ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପୁରୋହିତ, କୋମଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀମାନେ, ପାନ ଭକ୍ତ, ଲାଲ ଦାନ୍ତ, କୋମଳ ଓ କଠୋର କଥା, ଚାଳି ଦକ୍ଷ, ଉପହାର ଧାରଣ କରୁଥିବା, କୋମଳ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କଟି ଶୋଭିତ, ସ୍ତନ ଘସିଘସି ଯାଉଥିବା, ବାମ କନ୍ଧ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ମୁକ୍ତା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀମାନେ, ଜବା ଫୁଲ ଦନ୍ତ, କୋମଳ ହାସ୍ୟ, ମଦିରା ଗୃହ, ଶୋଭାମୟ ତୋରଣ, ଶୁଭ୍ର ଗଲି, କାମନା ରୁକ୍ଷ, ରମ୍ଭା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଦ୍ୱାର, ଏହି ସହର ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଥିଲା।