ଅମୁଷ୍ଯ ହି ଦେହେ ସମାଲିଂଗନଚୁଂବନପରିଵର୍ତନ ନଵୀନତରଦଲାରଵିଂଦପଦାନି କୁସୁମାନୀଵ ଦୃଶ୍ଯଂତେ
ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ, ଚୁମ୍ବନ ଓ ଖେଳର ଚିହ୍ନ, ତରୁଣ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ତାଜା ଦେଖାଯାଏ।
ଏତତ୍ସମାନଵର୍ଣଵଯା ଏତାଦୃଶଃ ସୁଭଗଃ ପରମପ୍ରୀତିଵର୍ଦ୍ଧନୋନାମ ପୁତ୍ରୋ ଭଲ୍ଲୂକଭକ୍ଷିତୋମୃତଃସ୍ମୃତିପଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯାପି ମାଂ ରକ୍ଷଯିତୁମିଚ୍ଛତୀଵ ମମ ହୃଦଯମନ୍ଯଥା କରୋତି ଇତି ମନସା ଵିତର୍କ୍ଯାତିବାଲକଂ ଗ୍ରହୀତୁମାରଭତ୍
ଏହି ପୁଅ ମୋ ରଙ୍ଗ ଓ ବୟସର ସମାନ, ଏପରି ଶୋଭାବାନ୍, ତାଙ୍କ ନାମ ପରମପ୍ରୀତିବର୍ଦ୍ଧନ। ତାଙ୍କୁ ଭଲ୍ଲୁକ ଖାଇଦେଇଥିଲା, ସେ ମରିଗଲେ। ସେଉଁଥିରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମନେକରିଲେ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ବୋଲି ଲାଗେ—ମୋ ହୃଦୟ ଅନ୍ୟଭାବକୁ ଯାଉଛି। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଅତି କମ୍ବୟସର ଛୁଆକୁ ଧରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ସ ଚ ସାଧ୍ଯୋପି ପରାଧୀନୋ ବଭୂଵ
ସେ ସାଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟର ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।
ସ ଚ କୁମାରେଣ ସହ ପରାଜଯ ଖେଦମପି ମତ୍ଵା ସୁଖମଧ୍ଯୁଵାସ ଚ
ସେ ଏବଂ ରାଜକୁମାର ଦୁହେଁ, ପରାଜୟର ଦୁଃଖକୁ ଭାବି ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ ଖୁସିରେ ରହିଲେ।
ଦଶରଥୋଽପି ତତ୍ର ମାସଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତତ୍ପୁତ୍ରସଂଦର୍ଶନସୁଖମଵଲୋକ୍ଯାଚିଂତଯତ୍
ଦଶରଥ ଏଠାରେ ଏକ ମାସ ରହି, ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅହୋ ସର୍ଵଦୁଃଖାପନୋଦନକ୍ଷମମେତନ୍ମୁଖାଵଲୋକନଂ ପୁତ୍ରସଂଵର୍ଦ୍ଧନଂନାମ ସର୍ଵରାଷ୍ଟ୍ରିକୋ ମମ ଜଯଃ ପୁତ୍ରଵିଯୋଗମନୁସ୍ମରତୋ ଦୁଃଖାଯ କେଵଲଂ ଭଵତି
ହାଁ! ପୁଅର ମୁହଁ ଦେଖିବା, ଯାହାକୁ ପୁଅ ପାଳନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିପାରେ; ମୋର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଜିତିବା ମଧ୍ୟ, ପୁଅ ବିୟୋଗ ମନେ ପକାଇଲେ, ସେମାନେ କେବଳ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ।
ତଦସ୍ଯ ପୃଚ୍ଛାଂ କରୋମି କଥମୀଦୃଶୋ ଜାଯତେ ପୁତ୍ର ଇତି ଵିତର୍କ୍ଯ ତମପୃଚ୍ଛତ୍
ଏହିପରି ପୁଅ କିପରି ହୁଏ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିବି—ଏଭାବେ ଭାବି, ସେ ପଚାରିଲେ।
ସାଧ୍ଯୋଽପି ସକଲମୋକ୍ଷମାର୍ଗଂ କ୍ଷିତୀଶାଯାଦିଶତ୍
ସାଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋକ୍ଷ ପଥ ବୁଝାଇଲେ।
ତଥା ଵ୍ରତାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ନାରାଯଣପ୍ରୀଣନାଯ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ମୁନିରୀପ୍ସିତଂ ପୁତ୍ରଂ ଯଚ୍ଛତି ତଦମୁମାରାଧଯସ୍ଵେତି ଦଶରଥମୁକ୍ତଵାନ୍
ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ମୁନିଙ୍କୁ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ପୁଅ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ପୂଜା କର—ସାଧ୍ୟ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ସ ଚାପି ସାଧ୍ଯଂ ତତ୍ର ସ୍ଥାପ୍ଯ ଗତ୍ଵାଯୋଧ୍ଯାଂ ତଥା ସର୍ଵଂ କୃତଵାନ୍
ସେ ସାଧ୍ୟଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖି, ଆଉଦ୍ଧ୍ୟାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସବୁ କଥା ଏହିପରି କଲେ।
ଅଥ ପୁତ୍ରକାମେଷ୍ଟୌ ସମାପ୍ତାଯାମାହଵନୀଯାଦ୍ଯଜ୍ଞମୂର୍ତିଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିରୁଦତିଷ୍ଠତ୍ । ରାଜାନଂ ଚ ଵରଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵେତ୍ଯୁକ୍ତଵାନ୍
ପୁତ୍ରକାମେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ଅଗ୍ନିରୁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଦେବତା ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର।'
ସ ଚ ରାଜା ଵଵ୍ରେ ପୁତ୍ରାନତିଧାର୍ମ୍ମିକାନ୍ଦୀର୍ଘାଯୁଷଶ୍ଚତୁରୋଲୋକୋପକାରକାନ୍ଦେହୀତି
ରାଜା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—'ମୋତେ ଏମିତି ପୁଅ ଦିଅ, ଯେଉଁମାନେ ଅତି ଧର୍ମିକ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉପକାରୀ ହେବେ।'
ଅଥ ରାଜମହିଷ୍ଯଶ୍ଚତସ୍ରଃ କୌଶଲ୍ଯା ସୁମିତ୍ରା ସୁରୂପା ସୁଵେଷା ଚେତି
ତାପରେ ଚାରି ରାଜମହିଳା—କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା, ସୁରୂପା ଓ ସୁବେଷା—
ରାଜାନମବ୍ରୁଵନ୍ଦେଵ ପ୍ରତିଯୋଷମେକେନ ପୁତ୍ରେଣ ଭଵିତଵ୍ଯମ୍
ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଏକ ଏକ ପୁଅ ପାଉ।'
ଅଥ କୌଶଲ୍ଯୋଵାଚ ଏଷ ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନୋ ଦେଵସ୍ତଦାଯମୁତ୍ପଦ୍ଯତାଂ ମମ
ତେବେ କୌଶଲ୍ୟା କହିଲେ—'ଦେବତା ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ଏହି ପୁଅ ମୋର ହେଉ।'
ରାଜୋଵାଚ- ମମ ଯଦିଷ୍ଟଂ ତଦଯଂ ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯତେ ହରିଃ । ଵିଷ୍ଣୋପ୍ରସୀଦଦେଵେଶ କମଲାପତେ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଵିଭୀଷଣସୃଷ୍ଟିସମସ୍ତଲୋକପାଲାଦିପୂଜିତ ପାଦଯୁଗଲଶାଶ୍ଵତହରେ ନମସ୍ତେ ନମସ୍ତେ ଏଵଂ ସ୍ତୁତୋ ଭଗଵାନଥ ରାଜାନମାହ
ରାଜା କହିଲେ—'ଏହା ଯଦି ମୋର ଇଚ୍ଛା, ତେବେ ଏହି ମୋର ପ୍ରାର୍ଥନା—ହେ ହରି, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ, କମଳାନୟନ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ଯାଁକର ପାଦପଦ୍ମକୁ ପୂଜନ୍ତି, ଶାଶ୍ୱତ ହରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ନମସ୍କାର କରେ।' ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ ପରେ, ଭଗବାନ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମାଧଵ ଉଵାଚ- ତଵ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି କୌଶଲ୍ଯାଯାମ୍ । ଅଥ ଚରୁଂ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ଧରିଃ । ତଂ ଚରୁଂ ହି ଚତୁର୍ଧା ଵିଭଜ୍ଯ ଭାର୍ଯ୍ଯାଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତଵାନ୍
ମାଧବ କହିଲେ—'ମୁଁ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ତୁମର ପୁଅ ହେବି।' ତାପରେ ହରି ଯଜ୍ଞ ହବିଷ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେହି ହବିଷ୍ୟକୁ ଚାରି ଭାଗ କରି, ତାଙ୍କର ଚାରି ଝିଅଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ଅଥ କୌଶଲ୍ଯାଯାଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସୁମିତ୍ରାଯାଂ ସୁରୂପାଯାଂ ଭରତଃ ସୁଵେଷାଯାଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଜଜ୍ଞେ ଖାତ୍ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ପପାତ
ତାପରେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ରାମ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁରୂପାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଭରତ ଓ ସୁବେଷାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶତୃଘ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା।
ଅଥ ଚତୁରାନନଃ ସ୍ଵଯମୁପେତ୍ଯ ଜାତକର୍ମାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଶ୍ଚକ୍ରେ
ତାପରେ ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଆସି ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ କଲେ।
ତ୍ରିଭୁଵନାଭିରାମତଯା ରାମ ଇତି ନାମ ଚକ୍ରେ ରୂପଶୌର୍ଯ୍ଯାଦିଲକ୍ଷ୍ମୀଯୋଗ୍ଯତଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଇତ୍ଯପରସ୍ଯ ଭୁଵଂ ଭାରାତ୍ତାରଯତୀତି ଭରତଃ ଶତ୍ରୂନ୍ହଂତୀତି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଇତି ନାମାନି କୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଭଵନଂ ଜଗାମ ଶିଶଵଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧିମୀଯୁଃ
ଅଥ କୁମାରୋପି ପାର୍ଶ୍ଵେନାସ୍ଯାଂକମାରୋପ୍ଯ କଲକଲିତଲୋଚନୋ ଯତ୍କିଂଚିଦୁଵାଚ
ତାପରେ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ଖେଳାଳି ଚକ୍ଷୁରେ ବାପାଙ୍କ ପାଖରେ ବସି କିଛି ମିଷ୍ଟି କଥା କହିଲେ।
ଯାଚମାନମିତସ୍ତତୋ ଵୀକ୍ଷମାଣଃ ତାତ ଗଚ୍ଛେଶଯେ ତାତ କ୍ରୀଡାମି ତାତେତ୍ଯାଦିପୁତ୍ରସୁଖମନୁଭୂଯାନୁଭୂଯ ନିର୍ଵୃତିଂ ଯଯୌ
ସେଠାରେ ଏଠି ସେଠି ଦେଖି, କିଛି ଚାହିଁ, 'ବାପା, ଯିବି କି?', 'ବାପା, ଶୋଇବି କି?', 'ବାପା, ଖେଳିବି କି?' ଏଭଳି କହିଲେ। ପୁଅଙ୍କ ଏହି ମଧୁର ଆଚରଣରେ ରାଜା ଅତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅଥ କଦାଚିଦ୍ଭୋକ୍ତୁମାଗତେ ରାଜନି ରାମଚଂଦ୍ରୋ ବାଲକ୍ରୀଡାସକ୍ତହୃଦଯୋ ବହୁକ୍ରୀଡନକରକମଲ ଉତ୍ପ୍ଲୁତ୍ଯ ଧାଵମାନୋ ନରପତିପୁରଃସ୍ଥିତମଣିଖଚିତସୁଵର୍ଣଭାଜନସ୍ଥମନ୍ନଂ ଵାମକରେଣ ଗୃହୀତ୍ଵା ରାଜନି ଚିକ୍ଷେପ ଇଦମପି ରାଜା ସୁଖାଯ ମେନେ । ଏତାଦୃଶାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଚକାର ରାମଚଂଦ୍ରଃ
ଏକଦିନ ରାଜା ଭୋଜନ ପାଇଁ ବସିଥିବାବେଳେ, ଶିଶୁ ରାମ ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କର ଛୋଟ ହାତରେ ଦୌଡ଼ି ଆସି, ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ମଣି ଖୋଚା ସୁନାର ଥାଳିରେ ଥିବା ଭୋଜନ ବାମ ହାତରେ ନେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଛିଁଡ଼ି ଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ନେଲେ। ଏପରି ଅନେକ କ୍ରିୟା ରାମ ଚନ୍ଦ୍ର କରୁଥିଲେ।
ଅଥ କଦାଚିତ୍କ୍ରୀଡମାନେ ରାମେ ଵାତ୍ଯା ରାମମପାତଯଦ୍ରାମଶ୍ଚ ରୁଦନ୍ନପତତ୍
ଏକଦିନ ରାମ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଝଡ଼ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଫେଲାଇଦେଲା, ରାମ ଲୁହ ଝାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସୋ ରାମମଗୃହ୍ଣାଦ୍ରାମଶ୍ଚ ମୂର୍ଚ୍ଛାମାପ
ସେଇ ସମୟରେ ଏକ ବ୍ରହ୍ମ ରାକ୍ଷସୀ ରାମଙ୍କୁ ଧରିନେଲା, ରାମ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଅଥ ସହଚରୋ ବାଲ ଇତସ୍ତତୋ ରୋରୂଯମାଣୋ ରାମଂ ତଥାଵିଧଂ ରାଜ୍ଞେ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯତ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କ ସହଖେଳୁଥିବା ଶିଶୁ ଏଠି ସେଠି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଏହି ଦଶାରେ ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ।
ଅଥ ରାଜା ରାମମାଦାଯ ଵସିଷ୍ଠମାହ କିମିଦଂ ରାମସ୍ଯେତି ପପ୍ରଚ୍ଛ
ତାପରେ ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହା କଣ ହେଲା ରାମଙ୍କୁ?'
ହରୀଶାନୌ ସହାରାଧ୍ଯ ସର୍ଵୈକାଦଶୀରୁପୋଷ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶୀଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାରାଧ୍ଯ ତତ୍ତତ୍କାଲଭଵଂ ଫଲପୂର୍ଵମନ୍ନାଦ୍ଯଂ ଵ୍ଯଂଜନଂ ପୁଷ୍ପଂ ଚ ନ୍ଯାଯେନ ସଂପାଦ୍ଯ କପିଲାଘୃତେନ କେଶଵଂ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ମୁଦ୍ଗଚୂର୍ଣେନ ସଂଲିପ୍ଯ ସ୍ଵାଦୂଦକେନ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ସୁରଭିପାଟୀରଂ ସ୍ଵଯମୁଦ୍ଘୃଷ୍ଟଂ ମୃଗନାଭ୍ଯାଗୁରୁସାରେଣ ଵାସମେତଂ ଦେଵାଂଗଂ ସର୍ଵମୁପଲିପ୍ଯ ତୁଲସୀଦଲୈର୍ଯୂଥିକାକରଵୀରନୀଲୋତ୍ପଲକମଲ କୋକନଦଦ୍ରୋ ଣକୁସୁମ ମରୁଵଦମନକ ଗିରିକର୍ଣିକାକେତକୀଦଲପୂର୍ଵୈର୍ଯଥାସଂଭଵମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷରେଣ ପୁରୁଷସୂକ୍ତେନ ଵା ନାମ୍ନା ଷୋଡଶୋପଚାରେଣ ଵାରାଧ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ନୃତ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵଂ କ୍ଷମାପଯେତ୍
ହରି ଓ ଈଶାନଙ୍କୁ ଏକାଠି ପୂଜି, ସମସ୍ତ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ରଖି, ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ମିଠା, ଫୁଲ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି, କପିଳା ଘିଅରେ କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ମୁଗ ଚୂରା ଲଗାଇ, ମିଠା ପାଣିରେ ପୁଣି ସ୍ନାନ କରାଇ, ମୃଗନାଭି, ଅଗୁରୁ, ଓ ଅନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପରିଧାନ ଦେଇ, ତୁଳସୀ, ଯୁଥିକା, କରବୀର, ନୀଳପଦ୍ମ, ରକ୍ତପଦ୍ମ, କୋକନଦ, ଦ୍ରୋଣ, ମରୁଭ, ମଦନକ, ପାହାଡ଼ି କର୍ଣ୍ଣିକା, କେତକୀ ପତ୍ର ଯାହା ମିଳେ, ସେସବୁ ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରରେ ପୂଜା କରି, ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପୁରୁଷସୂକ୍ତ କିମ୍ବା ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଷୋଡଶୋପଚାରେ ପୂଜା କରି, ପ୍ରଣାମ ଓ ନୃତ୍ୟ କରି, ପରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଖ୍ଷମା ଚାହିଁବା।
ତିନି ଜଗତ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବାରୁ ସେଠି ତାଙ୍କୁ 'ରାମ' ନାମ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ରୂପ, ପ୍ରତାପ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଦେଖି ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅକୁ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ' ନାମ ଦେଲେ; ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବେ ବୋଲି ତୃତୀୟ ପୁଅକୁ 'ଭରତ' ନାମ ଦେଲେ; ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନାଶ କରିବେ ବୋଲି ଚତୁର୍ଥ ପୁଅକୁ 'ଶତୃଘ୍ନ' ନାମ ଦେଲେ। ଏମିତି ନାମ ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୃହକୁ ଚାଲିଗଲେ ଓ ଶିଶୁମାନେ ଦିନେ ଦିନେ ବଡ଼ ହେଉଥିଲେ।
ଅଥ ପାଦସଂଚାରିଣଂ ବାଲଚଂଦ୍ର ସଂକାଶଦର୍ଶନଂ ବିଂବାଧରମୁନ୍ନତତିଲପ୍ରସୂନନାସଂ ପୁରଶ୍ଚୂଲିକାଲଂବମାନ-ରତ୍ନପତ୍ରକଂ ଶ୍ରଵଣଲୋଲଲଂବମାନକୁଂଡଲଂ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଵିଚଲିତ ସ୍ଥୂଲମୁକ୍ତାହାରଂ ଵିଲସତ୍କାର୍ତସ୍ଵରୋ ବ-ହ୍ଵଲଯଂ ସିଂଜନ୍ମଣିକଂକଣରତ୍ନାଂଗୁଲୀଯକଂ ହେମମଣିରଚିତଶ୍ରୋଣିସୂତ୍ରଂ ସିଂଜନ୍ନନୂପୁରୋପଶୋଭିତପାଦମଂଗୁଲୀଯୋପଶୋଭିତପାଦମଧ୍ଯାଂଗୁଲୀଯକଂ ଵଜ୍ରାଂକୁଶସରୋଜଲାଂଛନଶୋଭିତୋରୁପାଦତଲଂ ତୂଣୀରସଦୃଶ ଜଂଘଂ କରିକରସଦୃଶୋରୁଂ ଵିସ୍ତୃତଜଘନଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମଧ୍ଯଂଵର୍ତୁଲାଵର୍ତକଂ ଗଂଭୀରନାଭିମିଂଦ୍ରନୀଲଶିଲାଵିଶା-ଲ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଂ କଂବୁଗ୍ରୀଵଂଚଂଦ୍ରବିଂବସଦୃଶଵଦନମର୍ଦ୍ଧଚଂଦ୍ର ସଦୃଶଲଲାଟଂ ନୀଲକୁଟିଲକୁଂତଲଂ କ୍ରୋଡାସକ୍ତଂଧୂଲିଭିରାପାଂଡୁରଂ ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମଦଲାରକ୍ତଵିଲୋଲଲୋଚନଂ ମହେଶ୍ଵରମିଵୋଦ୍ଧୂଲିତଭୂତିଂ ମହେଶ୍ଵରମିଵ ଦିଗଂବରଂ ରାମଂ କୁମାରଂ ରାଜା ଦଶରଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷପରିପୂର୍ଣହୃଦଯଃ ପୁତ୍ରମାଲିଂଗ୍ଯ ଚୁଂବିତ୍ଵା ଵକ୍ଷସ୍ଯାଲିଲିଂଗ ଦୃଢମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ଜେତେବେଳେ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ମୁହଁ, ବିମ୍ବା ଫଳ ପରି ଲାଲ ଠୋଠ, ଉଚ୍ଚ ଓ ତିଲ ଫୁଲ ପରି ନାକ, ମୁଣ୍ଡରେ ମଣିର ମାଳା, କାନରେ ଝୁଲୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ, ଛାତିରେ ମୋତିର ମାଳା ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ସୁନା, ବାହୁରେ ଚୁଡ଼ି, ମଣି ଖୋଚା, ଅଙ୍ଗୁଠି, ସୁନା ମଣିର କମରବନ୍ଧ, ପାଉଁରେ ନୁପୁର ଓ ତରଜାନିରେ ଅଙ୍ଗୁଠି, ପାଦତଳରେ ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ, ପଦ୍ମ ଚିହ୍ନ, ତୁଣୀର ପରି ଜଂଘା, ହାତୀ ପରି ଉରୁ, ଚଉଡ଼ା କମର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ମଧ୍ୟ, ଗଭୀର ନାଭି, ନୀଳ ମଣି ପରି ଛାତି, ଶଂଖ ପରି ଗଳା, ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମୁହଁ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ପରି କପାଳ, ନୀଳ ଗୁଞ୍ଜିଆ କେଶ, ମାଁକୋଳରେ ଧୂଳି ଲାଗି ହାଲୁକା ରଙ୍ଗର ଶରୀର, ଖିଲିଥିବା ପଦ୍ମଦଳ ପରି ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିବା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି ଦିଗମ୍ବର, ଏମିତି ରୂପର ଶିଶୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଦଶରଥ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଚୁମ୍ବନ କଲେ ଓ ଛାତିରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରି ରଖିଲେ।