ପୁରା ଵ୍ଯାସେନ ମୁନିନା ତ୍ରିଵର୍ଷାଦ୍ଯତ୍କୃତଂ ଶୁଭମ୍ । ଶ୍ରଵଣାତ୍ତସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଵ୍ଯାକର୍ତା ଭାରତସ୍ଯ ଯଃ
ପୁରୁଣା କଥା, ବ୍ୟାସ ମୁନି ତିନି ବର୍ଷ ପରେ ଯେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି।
ନ କିଂଚିତ୍ପ୍ରଣମେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଯୋଗିନମୁତ୍ତମମ୍ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ଵଂଦ୍ଯୋସୌ ଭାରତଂ ଵ୍ଯାକରୋତି ଯଃ
ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୋଗୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ୟତୀତ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଭାରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେଠିଏ ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯୋ ମହାଭାରତଂ ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯତି ପଠେଚ୍ଚ ଵା । ସ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋଧିକୋ ଵିପ୍ରସ୍ତାରଯେଚ୍ଚୈଵ ମାନଵାନ୍
ଯିଏ ନିତ୍ୟ ମହାଭାରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ଏବଂ ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି।
ଵ୍ଯାକରୋତି ଚ ପର୍ଵୈକଂ ସର୍ଵାଣି କତିଚିତ୍ତୁ ଵା । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ହଵ୍ଯେ କଵ୍ଯେ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଯଦି ସେ ଏକ ପର୍ବ କିମ୍ବା କିଛି ପର୍ବ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ନିବେଦନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଅନ୍ତି।
ତମେଵ ପ୍ରଣମେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ତମେଵାର୍ହଂ ଚ ପୂଜଯେତ୍ । ତମେଵ ଭୋଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାତ୍ର ପ୍ରଣାମ କରିବା, ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ପ୍ରତିଦିନ ଭୋଜନ କରାଇବା ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ପୂଜାଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନସମଯେ ଦ୍ଵିଜଃ । ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯୋଽଥ ଵସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୈଃ ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିମାର୍ଗତଃ
ବ୍ୟାଖ୍ୟା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ସେ ବିଧି ଏଠାରେ କହାଯାଇଛି। ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆଦିପର୍ଵସମାପ୍ତୌ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରତ୍ରଯଂ ଦଦେତ୍ । ସୁଵର୍ଣଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ସଭାପର୍ଵଣି ଵାସସୀ
ଆଦିପର୍ବ ଶେଷରେ ତିନିଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ସଭାପର୍ବରେ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସୁନା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।
ଆନୁଶାସନିକାରଣ୍ଯସ୍ଵର୍ଗାରୋହେଷୁ ପର୍ଵସୁ । ଆଦିପର୍ଵଣି ପୂଜା ଯା ସା ପୂଜା ନୃପପୁଂଗଵ
ଅନୁଶାସନ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ପର୍ବରେ, ଆଦିପର୍ବରେ ଯେପରି ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି ପୂଜା ପୁନି କରିବା ଉଚିତ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କର୍ଣାଶ୍ଵମେଧଵୈରାଟଶଲ୍ଯଦ୍ରୋଣେଷୁ ପର୍ଵସୁ । ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରତ୍ରଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନିଷ୍କଦ୍ଵଯମଥାପି ଵା
କର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱମେଧ, ବିରାଟ, ଶଲ୍ୟ ଓ ଦ୍ରୋଣ ପର୍ବରେ, ତିନିଟି ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ସୁନା ମୁଦ୍ରା ଦେବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୁଦ୍ରପର୍ଵସ୍ଵଥାନ୍ଯେଷୁ ନିଷ୍କାଵଥ ସମାନଯେତ୍ । ହରିଵଂଶେ ସନିଷ୍କଂ ତୁ ଵସ୍ତ୍ରତ୍ରିତଯମେଵ ତୁ
ଛୋଟ ପର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟରେ ସୁନା ମୁଦ୍ରା ଦେବା ଉଚିତ। ହରିବଂଶରେ ସୁନା ମୁଦ୍ରା ସହିତ ତିନିଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।
ଭାରତସ୍ଯାଖିଲସ୍ଯୈଵ ସମାପ୍ତୌ କ୍ଷେତ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍ । ରାମାଯଣସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣେ କାଂଡେକାଂଡେ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତ ଶେଷରେ ଜମି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ରାମାୟଣ ଶ୍ରବଣ ସମୟରେ ପ୍ରତି ପ୍ରଭାଗ ଶେଷରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷେତ୍ରଂ ପର୍ଯାପ୍ତମଥଵା ସୁଵର୍ଣମପି ଦାପଯେତ୍ । ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁର୍ଗୁରୁଵାକ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵକଲ୍ମଷନାଶନଃ
ଯଦି ଯଥେଷ୍ଟ ଜମି ନଥାଏ, ତେବେ ସୁନା ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ। ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରୀ ଓ ଗୁରୁଙ୍କର କଥା ସମସ୍ତ ଦୋଷ ନାଶ କରେ।
ଅର୍ଥୋଧର୍ମ୍ମଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚ ମୋକ୍ଷଶ୍ଚ ନୃପସତ୍ତମ । ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଶ୍ରଵଣତଃ ସର୍ଵେ ସିଦ୍ଧଯଂତି ଚ ସୁବୁଦ୍ଧଯଃ
ଧନ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏସବୁ ଶ୍ରବଣ ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପାନାଂ ସର୍ଵେଷାମପି ନାଶନମ୍ । ଏକେନ ଶ୍ରଵଣେନାସ୍ଯ କିଂ ନରୈର୍ନ ଶ୍ରୁତଂ ଭୁଵି
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଆଦି ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏହି ଏକଥର ଶୁଣିଲେ ମଣିଷମାନେ ପୃଥିବୀରେ କଣ ଅଶୁଣିଥିବେ?
ଯାନଵସୁସୁଵର୍ଣାଦ୍ଯୈର୍ନିତ୍ଯମେନଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାରଂ ଯତଃ ପାପସଂଦୋହସ୍ଯ ଵିନାଶନମ୍
ଯାନ, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠି ସଦା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରୀ ସଂଚିତ ପାପର ନାଶକ।
ଅନ୍ଯାନ୍ଯପି ପୁରାଣାନି ମୁନିପ୍ରୋକ୍ତାନି ତାନ୍ଯପି । ଶ୍ରୋତୄଣାଂ ପାପନାଶାଯ ଵକ୍ତୁଶ୍ଚାପି ଵିଶେଷତଃ
ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ କହିଥିବା ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କର ପାପ ନାଶ ପାଇଁ, ବିଶେଷ କରି ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରୀ ପାଇଁ।
ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵପୁରାଣାନି ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ପ୍ରକୀର୍ତଯେତ୍ । ଶୃଣୋତି ଵା ନ ତସ୍ଯାସ୍ତି ଚିତ୍ତଚ୍ଛେଦଃ କଦାଚନ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଏହି ଛତିଶଟି ପୁରାଣ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମନ କେବେ ଅଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଂ ପୁରାଣଂ ପ୍ରଥମଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପାଦ୍ମମୁଚ୍ଯତେ । ତୃତୀଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଥଂ ଶୈଵମୁଚ୍ଯତେ
ପ୍ରଥମ ପୁରାଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା ପୁରାଣ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ, ତୃତୀୟ ବୈଷ୍ଣବ ପୁରାଣ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଶିବ ପୁରାଣ।
ଅଥ ଭାଗଵତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପଂଚମଂ ଷଷ୍ଠମୁଚ୍ଯତେ । ଭଵିଷ୍ଯଂ ନାରଦୀଯଂ ଚ ସପ୍ତମଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ପଞ୍ଚମ ଭାଗବତ ପୁରାଣ, ଷଷ୍ଠ ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣ ଏବଂ ସପ୍ତମ ନାରଦ ପୁରାଣ ବେଶ୍ଯାତିକ।
ମାର୍କଂଡେଯମିତି ପ୍ରୋକ୍ତମଷ୍ଟମଂ ନଵମଂ ତଥା । ଆଗ୍ନେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତଂ ଦଶମଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଅଷ୍ଟମ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣ, ନବମ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ଏବଂ ଦଶମ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ।
ଲୈଂଗଂ ଚ ଵାମନଂ ଚୈଵ ସ୍କାଂଦଂ ମାତ୍ସ୍ଯମଥୈଵ ଚ । କୌର୍ମଂ ଵାରାହମୁଦିତଂ ଗାରୁଡଂ ଵାଥ କୀର୍ତିତମ୍
ଲିଙ୍ଗ ପୁରାଣ, ବାମନ ପୁରାଣ, ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ, ମାତ୍ସ୍ୟ ପୁରାଣ, କୂର୍ମ ପୁରାଣ, ବରାହ ପୁରାଣ ଏବଂ ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମାଂଡମିତ୍ଯଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନି ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ । ତଥା ଚୋପପୁରାଣାନି କଥଯିଷ୍ଯାମ୍ଯତଃ ପରମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ସହିତ ଏହି ଅଠାରଟି ପୁରାଣକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଉପପୁରାଣମାନେ କହିବି।
ଆଦ୍ଯଂ ସନତ୍କୁମାରାଖ୍ଯଂ ନାରସିଂହମତଃ ପରମ୍ । ତୃତୀଯମାଂଡମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଦୌର୍ଵାସସମଥୈଵ ଚ
ପ୍ରଥମ ଉପପୁରାଣ ହେଉଛି ସନତ୍କୁମାର, ତାପରେ ନରସିଂହ, ତୃତୀୟ ଆଣ୍ଡ ପୁରାଣ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଦୌର୍ବାସସ।
ନାରଦୀଯମଥାନ୍ଯଂ ଚ କାପିଲଂ ମାନଵଂ ତଥା । ତଦ୍ଵଦୌଶନସ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମାଂଡଂ ଚ ତତଃ ପରମ୍
ଏହାପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ନାରଦ ପୁରାଣ, କାପିଳ ପୁରାଣ, ମାନବ ପୁରାଣ, ତାପରେ ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଵାରୁଣଂ କାଲିକାହ୍ଵାନଂ ମାହେଶଂ ସାଂବମେଵ ଚ । ସୌରଂ ପାରାଶରଂ ଚୈଵ ମାରୀଚଂ ଭାର୍ଗଵାହ୍ଵଯମ୍
ବାରୁଣ, କାଳିକା, ମାହେଶ, ସାମ୍ବ, ସୌର, ପାରାଶର, ମାରୀଚ ଏବଂ ଭାର୍ଗବ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
କୌମାରଂ ଚ ପୁରାଣାନି କୀର୍ତିତାନ୍ଯଷ୍ଟ ଵୈ ଦଶ । ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନାଂ ଵ୍ଯାକର୍ତା ତୁ ଭଵେନ୍ମନୁଃ
କୌମାର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁରାଣ ସହିତ ଏହି ଅଠାରଟି ଉପପୁରାଣ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହି ଅଠାରଟି ପୁରାଣର ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାର ମନୁ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଶିଵରାଘଵସଂଵାଦେ ପୁରାଣମାହାତ୍ମ୍ଯକଥନଂନାମ ପଂଚଦଶୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ଶିବ ଓ ରାଘବଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ପୁରାଣର ମହିମା' ନାମକ ଏକଶତ ପଞ୍ଚଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ସଂଧ୍ଯାଵଂଦନକର୍ମକ୍ରିଯତାମିତି ରାମୋ ମୁନିମାଚଷ୍ଟାଯମ୍ । ଉଷ୍ଣଦ୍ଯୁତିରପ୍ଯସ୍ତମୁପୈତି ଦ୍ଵିଜକୁଲମେତନ୍ନୀଡମୁପୈତି
ସୂତ କହିଲେ— ରାମ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପମାନ ରଖି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅସ୍ତମାସ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରୁଥିଲେ।
ସ୍ଵଯମପି ସଂଧ୍ଯାଵଂଦନକାମୋଽଵ୍ରଜଦୁତ୍ତରଦିଶମୁଜ୍ଝିତଯାନଃ । ହାହାହୂହୂକୃତସଂଗୀତିର୍ବଂଦୀପ୍ରମୁଖପ୍ରସ୍ତୁତକୀର୍ତିଃ
ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କ ଯାନ ଛାଡ଼ି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗଲେ। ବନ୍ଦୀମାନେ ଓ ଗାୟକମାନେ 'ହାହା', 'ହୁହୁ' ଧ୍ୱନିରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।
ଗୌତମୀତଟମୁପେତ୍ଯ ରାଘଵୋ ଵାଯୁନଂଦନସୁଧୌତପଦ୍ଯୁଗଃ । ଜାଂବଵତ୍କୃତକରାଵଲଂବନଃ ପ୍ରାପଦୁତ୍ତମନଦୀଂ ତୁ ଗୌତମୀମ୍
ଗୌତମୀ ନଦୀ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ବାୟୁସୁତ ହନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ପାଦ ଧୋଇଥିବା ରାଘବ, ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୌତମୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ।