ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମତୋ ଭୂଯଃ ସଚୈଲଂ ଶୋଭିତଂ ମୃଦୁ । ଭୂଷଣାନି ଯଥାର୍ହାଣି ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତିପାଦଯେତ୍
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ, ମୃଦୁ ଏବଂ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭୂଷଣ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଗଂଧପୁଷ୍ପଂ ପ୍ରତିଦିନଂ କେଵଲଂ ଗଂଧମେଵ ଚ । କେଵଲଂ ଚ ତଥା ପୁଷ୍ପଂ ଫଲକାଲେ ଫଲାନ୍ଯପି
ପ୍ରତିଦିନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ, କିମ୍ବା କେବଳ ସୁଗନ୍ଧ, କିମ୍ବା କେବଳ ଫୁଲ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଫଳ ତ ଋତୁଅନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତାଂବୂଲଂ ଚ ତଥା ଦଦ୍ଯାନ୍ନମସ୍କୁର୍ଯାଚ୍ଚ ଭକ୍ତିତଃ । ପୁରାଣସ୍ଯ ସମାପ୍ତୌ ତୁ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦାନାଦିକଂ ତଥା
ଏହିପରି ତାମ୍ବୁଳ ଦେବା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍। ପୁରାଣ ପାଠ ସମାପ୍ତିରେ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଅଧିକଂ ତୁ ତଥା ଦେଯଂ ଭୂହିରଣ୍ଯାଦିକଂ ନୃପ । ନ ଚ ତୂଷ୍ଣୀମୁପକ୍ରମ୍ଯ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହତି କଶ୍ଚନ
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଭୂମି, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍, ରାଜନ। କେହି ଚୁପ୍ଚାପ୍ ଆସି ସୁଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସଭାସଦ୍ଭିଃ କୃତା ଚୈଵ ଯା ପୂଜୈକେନ ଵା କୃତା । ଦେଵସ୍ଥାନେ ଯଥାଶକ୍ତି ସର୍ଵୈଃ ପୂଜନମିଷ୍ଯତେ
ସଭାରେ ସମସ୍ତେ କିମ୍ବା ଏକ ଲୋକ ଯେପରି ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଦେବସ୍ଥାନରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ତୀର୍ଥେପି ଚ ଯଥା ରାମ ପୁଣ୍ଯେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ପୂଜନଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୁରାଣଜ୍ଞାଯ ରାଘଵ
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପୁଣ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ, ରାମ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶ୍ରୋତୁସ୍ତୁ ଲକ୍ଷଣଂ ପୂର୍ଵଂ ମଯୋକ୍ତଂ ତୁ ଭଵେନ୍ନୃପ । ପୌରାଣିକସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣଂ କଥଯାମି ତେ
ଶ୍ରୋତାଙ୍କର ଗୁଣ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଥିଲି, ରାଜନ। ଏବେ ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କର ଗୁଣ କହେଉଛି।
କୁଲହୀନୋ ମହାଵ୍ଯାଧିର୍ମହାପାପୀ ତିରସ୍କୃତଃ । ଶୌଚାଚାରଵିହୀନଶ୍ଚ ଵେଦସ୍ମୃତିଵିଵର୍ଜିତଃ
ଯିଏ ବଂଶହୀନ, ଭୟଙ୍କର ରୋଗୀ, ମହାପାପୀ, ଅପମାନିତ, ଶୌଚ ଓ ଆଚରଣ ହୀନ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରୁ ବିଞ୍ଜିତ, ସେ ପାଠକ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନ୍ଯଦେଵଃ ପୂତିଵଚୋ ଵ୍ଯଂଗଶ୍ଚାପ୍ଯଧିକାଂଗଵାନ୍ । ପରପୂର୍ଵାପତିଃ ସ୍ତେନଃ ପ୍ରାଣିହଂତା ନିରାକୃତିଃ
ଯିଏ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଭାଷା କହେ, ଅଙ୍ଗବିକଳ କିମ୍ବା ଅଧିକ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ପ୍ରଥମ ପତ୍ନୀ ଥିବା, ଚୋର, ପ୍ରାଣୀ ହନ୍ତା କିମ୍ବା ଦୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶନ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଠକ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଥ ଵର୍ଜ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ତେ କଥଯାମି ନୃପୋତ୍ତମ । ପୂର୍ଵଜ୍ଞୈରୁଚ୍ଯମାନଂ ଚ ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମୁନିଭିଃ ପରୈଃ
ଏବେ ମୁଁ କହେଉଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, କେଉଁ ପୁରାଣ ବର୍ଜନୀୟ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ମହାମୁନିମାନେ ଯାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସାଦଯୋ ମୁନିଵରା ଯତ୍ପ୍ରୋଚୁସ୍ତଦୁଦୀରଯେତ୍ । ପୁରାଣସ୍ଥଂ ପଠେଦ୍ଗ୍ରନ୍ଥଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଯେତ ଵିଚାରଯନ୍
ଯାହା ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମାତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍। ପୁରାଣ ଭିତରେ ଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥ ପଢ଼ି, ଭଲଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଯଯା କଯାପି ଵା ରାମ ଭାଷଯାଦେଶଭାଷତଃ । ନ ଦେଶଭାଷା ରଚିତଂ ଗ୍ରଂଥଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯେଉଁ ଭାଷା କିମ୍ବା ଦେଶୀ ଭାଷାରେ କୁହାଯାଏ, ରାମ, ଦେଶୀ ଭାଷାରେ ରଚିତ ଗ୍ରନ୍ଥ ଶୁଣିଲେ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାଖ୍ଯା ଯା କାପି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁରାଣସ୍ଯ ହିତା ହି ସା । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵଯାଚସ୍ଵ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଯତ୍ପୁରାଣକମ୍
ପୁରାଣର ଯେକୌଣସି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଉପକାରୀ ହୁଏ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ। ତେଣୁ ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର, ମୁଁ ପୁରାଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ପୌରାଣିକେନୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତଵାନପି ଗୌତମଃ । ସ୍ଵଯଂ ଵସ୍ତ୍ରତ୍ରଯଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ମହାତ୍ମନେ
ଶିବ କହିଲେ — ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗୌତମ ନିଜେ ଏକ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିନିଟି ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ।
କୌର୍ମଂ ପୁରାଣଂ ପ୍ରଥମଂ ଶ୍ରୁତଵାନିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ଦତ୍ତଵାନ୍ସ୍ଵର୍ଣମଧିକଂ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ଶୁଭାନି ଚ
ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ, ସେ ପ୍ରଥମେ କୂର୍ମ ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲେ। ସେ ଅଧିକ ସୁନା ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ।
ଅଥ ଲୈଂଗଂ ଚ ଶୁଶ୍ରାଵ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଵାମନଂ ତଥା । ପାଦ୍ମଂ ଚ ଗାରୁଡଂ ଚୈଵ ସୌରଂ ବ୍ରାହ୍ମମଥୈଵ ଚ
ତାପରେ ସେ ଲିଙ୍ଗ, ବୈଷ୍ଣବ, ବାମନ, ପଦ୍ମ, ଗାରୁଡ, ସୌର ଓ ବ୍ରାହ୍ମ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଥିଲେ।
ଏଵମଷ୍ଟ ସ ଶୁଶ୍ରାଵ ପୁରାଣାନି ସ ଗୌତମଃ । ଅଥ ରାମାଯଣଂ ଚୈଵ କୌର୍ମମେଵ ପୁନଶ୍ଚ ସଃ
ଏଭଳି ଗୌତମ ଏହି ଆଠଟି ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲେ। ପରେ ସେ ରାମାୟଣ ଓ କୂର୍ମ ପୁରାଣ ପୁଣି ଶୁଣିଥିଲେ।
ଶିଵନାରାଯଣେତ୍ଯେଵଂ ଜପଂ ଚକ୍ରେ ସଦୈଵ ହି । ଅଵାପ ନିଧନଂ ଚାପି ସ ଗତୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍
ସେ ସଦା 'ଶିବ' ଓ 'ନାରାୟଣ' ନାମ ଜପ କରୁଥିଲେ। ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ସଂପୂଜ୍ଯ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଥାଗମତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁନା ପୂଜିତଃ ସୋଽଥ ଜଗାମ ଶିଵମଂଦିରମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଇ, ସେ ପରେ ଶିବଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଵଂଦ୍ଯୋଽସୌ ଗୌତମୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଭାରତଶ୍ରଵଣେ ଚାପି ନିଯମା ଯେ ମଯେରିତାଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ, ଗୌତମ ମୁନି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ଯେ ନିୟମ କହିଛି, ଭାରତ ଶ୍ରବଣ ସମୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ।
ପୁରା ଵ୍ଯାସେନ ମୁନିନା ତ୍ରିଵର୍ଷାଦ୍ଯତ୍କୃତଂ ଶୁଭମ୍ । ଶ୍ରଵଣାତ୍ତସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଵ୍ଯାକର୍ତା ଭାରତସ୍ଯ ଯଃ
ପୁରୁଣା କଥା, ବ୍ୟାସ ମୁନି ତିନି ବର୍ଷ ପରେ ଯେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଭାରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି।
ନ କିଂଚିତ୍ପ୍ରଣମେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଯୋଗିନମୁତ୍ତମମ୍ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ଵଂଦ୍ଯୋସୌ ଭାରତଂ ଵ୍ଯାକରୋତି ଯଃ
ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୋଗୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ୟତୀତ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଭାରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେଠିଏ ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯୋ ମହାଭାରତଂ ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯତି ପଠେଚ୍ଚ ଵା । ସ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋଧିକୋ ଵିପ୍ରସ୍ତାରଯେଚ୍ଚୈଵ ମାନଵାନ୍
ଯିଏ ନିତ୍ୟ ମହାଭାରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ଏବଂ ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି।
ଵ୍ଯାକରୋତି ଚ ପର୍ଵୈକଂ ସର୍ଵାଣି କତିଚିତ୍ତୁ ଵା । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ହଵ୍ଯେ କଵ୍ଯେ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଯଦି ସେ ଏକ ପର୍ବ କିମ୍ବା କିଛି ପର୍ବ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ନିବେଦନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଅନ୍ତି।
ତମେଵ ପ୍ରଣମେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ତମେଵାର୍ହଂ ଚ ପୂଜଯେତ୍ । ତମେଵ ଭୋଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମାତ୍ର ପ୍ରଣାମ କରିବା, ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେବା, ପ୍ରତିଦିନ ଭୋଜନ କରାଇବା ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ପୂଜାଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନସମଯେ ଦ୍ଵିଜଃ । ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯୋଽଥ ଵସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୈଃ ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିମାର୍ଗତଃ
ବ୍ୟାଖ୍ୟା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ସେ ବିଧି ଏଠାରେ କହାଯାଇଛି। ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆଦିପର୍ଵସମାପ୍ତୌ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରତ୍ରଯଂ ଦଦେତ୍ । ସୁଵର୍ଣଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ସଭାପର୍ଵଣି ଵାସସୀ
ଆଦିପର୍ବ ଶେଷରେ ତିନିଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ସଭାପର୍ବରେ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସୁନା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।
ଆନୁଶାସନିକାରଣ୍ଯସ୍ଵର୍ଗାରୋହେଷୁ ପର୍ଵସୁ । ଆଦିପର୍ଵଣି ପୂଜା ଯା ସା ପୂଜା ନୃପପୁଂଗଵ
ଅନୁଶାସନ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗାରୋହଣ ପର୍ବରେ, ଆଦିପର୍ବରେ ଯେପରି ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି ପୂଜା ପୁନି କରିବା ଉଚିତ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କର୍ଣାଶ୍ଵମେଧଵୈରାଟଶଲ୍ଯଦ୍ରୋଣେଷୁ ପର୍ଵସୁ । ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରତ୍ରଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନିଷ୍କଦ୍ଵଯମଥାପି ଵା
କର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱମେଧ, ବିରାଟ, ଶଲ୍ୟ ଓ ଦ୍ରୋଣ ପର୍ବରେ, ତିନିଟି ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ସୁନା ମୁଦ୍ରା ଦେବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୁଦ୍ରପର୍ଵସ୍ଵଥାନ୍ଯେଷୁ ନିଷ୍କାଵଥ ସମାନଯେତ୍ । ହରିଵଂଶେ ସନିଷ୍କଂ ତୁ ଵସ୍ତ୍ରତ୍ରିତଯମେଵ ତୁ
ଛୋଟ ପର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟରେ ସୁନା ମୁଦ୍ରା ଦେବା ଉଚିତ। ହରିବଂଶରେ ସୁନା ମୁଦ୍ରା ସହିତ ତିନିଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।