ନ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସ୍ତପୋ ଵାପି ନ ମଂତ୍ରୋ ନ ଜୁହୋତଯଃ । ଫଲଂତି ନ ତଥା ତିଷ୍ଯେ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣଂ ଯଥା
ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ତପ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ଏମାନେ ଯେପରି ଫଳ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ।
ଏକୈକଶ୍ରଵଣାଦେଵ ପାତକଂ ମହଦେଵ ତୁ । ନାଶମାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଦେହଃ ଶ୍ରୀଶୈଲେ ଵର୍ତନାଦିଵ
ମହାଦେବ, କେବଳ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ମହାପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଯେପରି ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ବାସ କଲେ।
ଅତୋ ଗୁରୁଃ ପୁରାଣଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୋତୃଵଂଦ୍ଯୋଽଘନାଶନଃ । ନ ତସ୍ମାଦଧିକଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଗୁରୁରସ୍ତି ଗତିପ୍ରଦଃ
ଏହିପରି, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ ଶ୍ରୋତାଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ଓ ପାପ ନାଶକ; ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଏହି ଗୁରୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗୁରୁ କେହି ନାହିଁ।
ମଂତ୍ରେଷୁ ଗୁରଵୋ ଯେ ଚ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଯେ ମତାଃ । ନେଶତେ ସର୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ଦାତୁଂ ତସ୍ମାନ୍ନ ବୋଧକାଃ
ମନ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଗୁରୁମାନେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ଦାତା ନୁହଁନ୍ତି।
ପିଶାଚାଃ ପ୍ରାଯଶୋ ରାମ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସନାମିନଃ । ଵେଦମଂତ୍ରସ୍ଯ ଵେତ୍ତାରୋ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ନ ପୁରାଣଵିତ୍
ହେ ରାମ, ପିଶାଚ ବା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ନାମରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବେଦ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଦୁର୍ଲଭ।
ପୁରାଣଵିମୁଖୋ ନୈଵ ସର୍ଵଃ ସର୍ଵଂ ହି ପଶ୍ଯତି । ପୁରାଣଜ୍ଞୋ ହି ତସ୍ତସ୍ମାତ୍ପାପନାଶକରଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୁରାଣ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ପାପ ନାଶକ ପ୍ରଭୁ।
ତତ୍ପୂଜା ସର୍ଵପୂଜା ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଦ୍ରୋହୋଽସ୍ଯ ପୀଡନମ୍ । ଯଥା ସମସ୍ତଦାନାନାଂ ଵିଦ୍ଯାଦାନଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ପୂଜା ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜା; ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା। ଯେପରି ଦାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ,
ପୌରାଣିକସ୍ତଥା ଧନ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଦାନଂ ମହତ୍ଫଲମ୍ । ରାମ ଉଵାଚ-। କିଂ ଵା ପୌରାଣିକେ ଦେଯଂ କିଯତ୍କୀଦୃଶମେଵ ଚ
ସେପରି, ପୁରାଣ ପାଠକ ଧନ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ରାମ ପଚାରିଲେ: ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କୁ କ'ଣ, କେତେ ଓ କିପରି ଦେବା ଉଚିତ?
ପୁରାଣଂ କୀଦୃଶଂ ଵର୍ଜ୍ଯଂ ଵର୍ଜ୍ଯଃ କୀଦୃକ୍ପୁରାଣଵିତ୍ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଷଡ୍ରସାନନ୍ନପାନାନି ସ୍ନେହଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଯାନି ଚ
କେଉଁ ପ୍ରକାର ପୁରାଣ ଏଡ଼ାଯିବା ଉଚିତ, କେଉଁ ପ୍ରକାର ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଏଡ଼ାଯିବେ? ଶିବ କହିଲେ: ଛଅ ରସର ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ତେଲ ଘିଅ ଦ୍ରବ୍ୟ,
ଗୃହଂ ସୋପସ୍କରଂ ରାମ ପୁରାଣଜ୍ଞାଯ ଦାପଯେତ୍ । ପର୍ଯାପ୍ତାନ୍ଯେଵ ସର୍ଵାଣି ଅଧିକାନି ଫଲାଧିକାତ୍
ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଘର, ହେ ରାମ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ପରିମାଣରେ ଯଥେଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ, ଅଧିକ ଦେଲେ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମତୋ ଭୂଯଃ ସଚୈଲଂ ଶୋଭିତଂ ମୃଦୁ । ଭୂଷଣାନି ଯଥାର୍ହାଣି ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତିପାଦଯେତ୍
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ, ମୃଦୁ ଏବଂ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭୂଷଣ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଗଂଧପୁଷ୍ପଂ ପ୍ରତିଦିନଂ କେଵଲଂ ଗଂଧମେଵ ଚ । କେଵଲଂ ଚ ତଥା ପୁଷ୍ପଂ ଫଲକାଲେ ଫଲାନ୍ଯପି
ପ୍ରତିଦିନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ, କିମ୍ବା କେବଳ ସୁଗନ୍ଧ, କିମ୍ବା କେବଳ ଫୁଲ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଫଳ ତ ଋତୁଅନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତାଂବୂଲଂ ଚ ତଥା ଦଦ୍ଯାନ୍ନମସ୍କୁର୍ଯାଚ୍ଚ ଭକ୍ତିତଃ । ପୁରାଣସ୍ଯ ସମାପ୍ତୌ ତୁ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦାନାଦିକଂ ତଥା
ଏହିପରି ତାମ୍ବୁଳ ଦେବା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍। ପୁରାଣ ପାଠ ସମାପ୍ତିରେ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଅଧିକଂ ତୁ ତଥା ଦେଯଂ ଭୂହିରଣ୍ଯାଦିକଂ ନୃପ । ନ ଚ ତୂଷ୍ଣୀମୁପକ୍ରମ୍ଯ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହତି କଶ୍ଚନ
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଭୂମି, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍, ରାଜନ। କେହି ଚୁପ୍ଚାପ୍ ଆସି ସୁଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସଭାସଦ୍ଭିଃ କୃତା ଚୈଵ ଯା ପୂଜୈକେନ ଵା କୃତା । ଦେଵସ୍ଥାନେ ଯଥାଶକ୍ତି ସର୍ଵୈଃ ପୂଜନମିଷ୍ଯତେ
ସଭାରେ ସମସ୍ତେ କିମ୍ବା ଏକ ଲୋକ ଯେପରି ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଦେବସ୍ଥାନରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ତୀର୍ଥେପି ଚ ଯଥା ରାମ ପୁଣ୍ଯେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ପୂଜନଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୁରାଣଜ୍ଞାଯ ରାଘଵ
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପୁଣ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ, ରାମ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶ୍ରୋତୁସ୍ତୁ ଲକ୍ଷଣଂ ପୂର୍ଵଂ ମଯୋକ୍ତଂ ତୁ ଭଵେନ୍ନୃପ । ପୌରାଣିକସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣଂ କଥଯାମି ତେ
ଶ୍ରୋତାଙ୍କର ଗୁଣ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଥିଲି, ରାଜନ। ଏବେ ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କର ଗୁଣ କହେଉଛି।
କୁଲହୀନୋ ମହାଵ୍ଯାଧିର୍ମହାପାପୀ ତିରସ୍କୃତଃ । ଶୌଚାଚାରଵିହୀନଶ୍ଚ ଵେଦସ୍ମୃତିଵିଵର୍ଜିତଃ
ଯିଏ ବଂଶହୀନ, ଭୟଙ୍କର ରୋଗୀ, ମହାପାପୀ, ଅପମାନିତ, ଶୌଚ ଓ ଆଚରଣ ହୀନ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରୁ ବିଞ୍ଜିତ, ସେ ପାଠକ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନ୍ଯଦେଵଃ ପୂତିଵଚୋ ଵ୍ଯଂଗଶ୍ଚାପ୍ଯଧିକାଂଗଵାନ୍ । ପରପୂର୍ଵାପତିଃ ସ୍ତେନଃ ପ୍ରାଣିହଂତା ନିରାକୃତିଃ
ଯିଏ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଭାଷା କହେ, ଅଙ୍ଗବିକଳ କିମ୍ବା ଅଧିକ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ପ୍ରଥମ ପତ୍ନୀ ଥିବା, ଚୋର, ପ୍ରାଣୀ ହନ୍ତା କିମ୍ବା ଦୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶନ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଠକ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଥ ଵର୍ଜ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ତେ କଥଯାମି ନୃପୋତ୍ତମ । ପୂର୍ଵଜ୍ଞୈରୁଚ୍ଯମାନଂ ଚ ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମୁନିଭିଃ ପରୈଃ
ଏବେ ମୁଁ କହେଉଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, କେଉଁ ପୁରାଣ ବର୍ଜନୀୟ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ମହାମୁନିମାନେ ଯାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାସାଦଯୋ ମୁନିଵରା ଯତ୍ପ୍ରୋଚୁସ୍ତଦୁଦୀରଯେତ୍ । ପୁରାଣସ୍ଥଂ ପଠେଦ୍ଗ୍ରନ୍ଥଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଯେତ ଵିଚାରଯନ୍
ଯାହା ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମାତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ୍। ପୁରାଣ ଭିତରେ ଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥ ପଢ଼ି, ଭଲଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଯଯା କଯାପି ଵା ରାମ ଭାଷଯାଦେଶଭାଷତଃ । ନ ଦେଶଭାଷା ରଚିତଂ ଗ୍ରଂଥଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯେଉଁ ଭାଷା କିମ୍ବା ଦେଶୀ ଭାଷାରେ କୁହାଯାଏ, ରାମ, ଦେଶୀ ଭାଷାରେ ରଚିତ ଗ୍ରନ୍ଥ ଶୁଣିଲେ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାଖ୍ଯା ଯା କାପି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁରାଣସ୍ଯ ହିତା ହି ସା । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଦେଵଯାଚସ୍ଵ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଯତ୍ପୁରାଣକମ୍
ପୁରାଣର ଯେକୌଣସି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଉପକାରୀ ହୁଏ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ। ତେଣୁ ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର, ମୁଁ ପୁରାଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ପୌରାଣିକେନୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତଵାନପି ଗୌତମଃ । ସ୍ଵଯଂ ଵସ୍ତ୍ରତ୍ରଯଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ମହାତ୍ମନେ
ଶିବ କହିଲେ — ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗୌତମ ନିଜେ ଏକ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତିନିଟି ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ।
କୌର୍ମଂ ପୁରାଣଂ ପ୍ରଥମଂ ଶ୍ରୁତଵାନିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ । ଦତ୍ତଵାନ୍ସ୍ଵର୍ଣମଧିକଂ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ଶୁଭାନି ଚ
ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ, ସେ ପ୍ରଥମେ କୂର୍ମ ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲେ। ସେ ଅଧିକ ସୁନା ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ।
ଅଥ ଲୈଂଗଂ ଚ ଶୁଶ୍ରାଵ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଵାମନଂ ତଥା । ପାଦ୍ମଂ ଚ ଗାରୁଡଂ ଚୈଵ ସୌରଂ ବ୍ରାହ୍ମମଥୈଵ ଚ
ତାପରେ ସେ ଲିଙ୍ଗ, ବୈଷ୍ଣବ, ବାମନ, ପଦ୍ମ, ଗାରୁଡ, ସୌର ଓ ବ୍ରାହ୍ମ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଥିଲେ।
ଏଵମଷ୍ଟ ସ ଶୁଶ୍ରାଵ ପୁରାଣାନି ସ ଗୌତମଃ । ଅଥ ରାମାଯଣଂ ଚୈଵ କୌର୍ମମେଵ ପୁନଶ୍ଚ ସଃ
ଏଭଳି ଗୌତମ ଏହି ଆଠଟି ପୁରାଣ ଶୁଣିଥିଲେ। ପରେ ସେ ରାମାୟଣ ଓ କୂର୍ମ ପୁରାଣ ପୁଣି ଶୁଣିଥିଲେ।
ଶିଵନାରାଯଣେତ୍ଯେଵଂ ଜପଂ ଚକ୍ରେ ସଦୈଵ ହି । ଅଵାପ ନିଧନଂ ଚାପି ସ ଗତୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍
ସେ ସଦା 'ଶିବ' ଓ 'ନାରାୟଣ' ନାମ ଜପ କରୁଥିଲେ। ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ସଂପୂଜ୍ଯ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଥାଗମତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁନା ପୂଜିତଃ ସୋଽଥ ଜଗାମ ଶିଵମଂଦିରମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଇ, ସେ ପରେ ଶିବଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଵଂଦ୍ଯୋଽସୌ ଗୌତମୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଭାରତଶ୍ରଵଣେ ଚାପି ନିଯମା ଯେ ମଯେରିତାଃ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ, ଗୌତମ ମୁନି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ଯେ ନିୟମ କହିଛି, ଭାରତ ଶ୍ରବଣ ସମୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ।