ଉପକ୍ରମଦିନେ ରାମ ତ୍ରିପଂଚଦଶ ଵା ଶୁଭାଃ । ଶ୍ଲୋକା ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦିଵସେ ତତୋ ଦ୍ଵିଗୁଣିତାଃ ଶୁଭାଃ
ପ୍ରଥମ ଦିନ, ହେ ରାମ, ପନ୍ଦରଟି ଶୁଭ ଶ୍ଲୋକ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ, ତାହାର ଦୁଇଗୁଣ ଶୁଭ ଶ୍ଲୋକ।
ତୃତୀଯେ ଦିଵସେ ରାମ ତତଶ୍ଚାଧିକମିଷ୍ଯତେ । ଦିନାନାମଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦାଦ୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ଶ୍ରଵଣଂ ତଥା
ତୃତୀୟ ଦିନ, ହେ ରାମ, ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ଲୋକ ଚାହିଁବା ଉଚିତ; ଦିନ ଅବିରତ ଚାଲିଲେ, ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ ଓ ଶ୍ରବଣ ଚାଲିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିର୍ଯଦା ଜାତା ତଦା ପୌରାଣିକଂ ଗୁରୁମ୍ । ତାଂବୂଲାଦିପ୍ରଦାଯାଥ ପରେଦ୍ଯୁଃ ଶୃଣୁଯାଦପି
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ପୁରାଣ ପାଠ କରୁଥିବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ପାନ, ତାମ୍ବୁଳ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ପରଦିନେ ପୁଣି ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ପୁରାଣମେଵଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଦୈନଂଦିନମିତି ଶ୍ରୁତିଃ । ଵ୍ରତରୂପେଣ ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ପୁରାଣଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନରଃ
ଶାସ୍ତ୍ର କହେ, ପୁରାଣ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଲୋକ ପୁରାଣକୁ ବ୍ରତର ଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତି,
ଯଦୈଵଂ ତତ୍ପୁରାଣଂ ତୁ ତତ୍ର ଯାତି ନ ସଂଶଯଃ । ପୁରାଣଂ ଶ୍ରୋତୁକାମେନ ଶ୍ଲୋକଶ୍ଚୈକୋପି ଚେଚ୍ଛ୍ରୁତଃ
ଯେତେବେଳେ ଏହିପରି ପୁରାଣ ଶୁଣାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ; ଯଦି କେବଳ ଗୋଟିଏ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଶୁଣାଯାଏ,
ତଦ୍ଦିନେ ତୁ କୃତଂ ପାପଂ ନାଶଯେତ୍ତୁ ନ ସଂଶଯଃ
ସେଇ ଦିନରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ପୁରାଣଂ ଶୃଣୁଯାଚ୍ଚ ଯସ୍ତୁ ସ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାକୃତପାପବଂଧାତ୍ । ସୁରାପୀତିଃ ସ୍ଵର୍ଣହରଶ୍ଚ ରାମ ଗୁର୍ଵଂଗନାଗଶ୍ଚ ଵିମୁକ୍ତିମେତି
ଏଭଳି ଯେଉଁଠି ଲୋକ ପୁରାଣ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ସୁନା ଚୋରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଜନାନୀ ସହ ଅପରାଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।
ପାପାନି ଚାନ୍ଯାନି କୃତାନି ପୁଂଭିଃ ସର୍ଵାଣି ନଶ୍ଯଂତି ପୁରାକୃତାନି । ଇହାପି ଯାନ୍ଯବ୍ଦଶତାର୍ଜିତାନି ଶ୍ରୋତୁର୍ଵିନଶ୍ଯଂତି ତଥା ଚ ଵକ୍ତୁଃ
ପୁର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ଓ ଏଠି ଜନ୍ମରେ ଶତବର୍ଷ ଧରି ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ପାପ ମଧ୍ୟ ପୁରାଣ ଶୁଣୁଥିବା ଓ ପଢ଼ୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
କଲୌ ସମସ୍ତଵିପ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵଜ୍ଞତ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଵିଗୁଣାପି ତତୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯା ଫଲଦା ଦାନକର୍ମଵତ୍
କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ତଥାପି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ପରି ଫଳ ଦେଉଛି।
ପୁରାଣାନାମଭିପ୍ରାଯଂ ଵ୍ଯାସୋ ଵେଦ ନ ଚାପରଃ । ଅହଂ ଵେଦ୍ମି ଵିଶେଷେଣ ଵ୍ଯାସାଦପି ଵିଧେରପି
ପୁରାଣର ଅର୍ଥ କେବଳ ବ୍ୟାସଦେବ ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି; ମୁଁ ବ୍ୟାସ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ଏହା ଜାଣେ।
ନ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସ୍ତପୋ ଵାପି ନ ମଂତ୍ରୋ ନ ଜୁହୋତଯଃ । ଫଲଂତି ନ ତଥା ତିଷ୍ଯେ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣଂ ଯଥା
ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ତପ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ଏମାନେ ଯେପରି ଫଳ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ।
ଏକୈକଶ୍ରଵଣାଦେଵ ପାତକଂ ମହଦେଵ ତୁ । ନାଶମାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଦେହଃ ଶ୍ରୀଶୈଲେ ଵର୍ତନାଦିଵ
ମହାଦେବ, କେବଳ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ମହାପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଯେପରି ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ବାସ କଲେ।
ଅତୋ ଗୁରୁଃ ପୁରାଣଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୋତୃଵଂଦ୍ଯୋଽଘନାଶନଃ । ନ ତସ୍ମାଦଧିକଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଗୁରୁରସ୍ତି ଗତିପ୍ରଦଃ
ଏହିପରି, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ ଶ୍ରୋତାଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ଓ ପାପ ନାଶକ; ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଏହି ଗୁରୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗୁରୁ କେହି ନାହିଁ।
ମଂତ୍ରେଷୁ ଗୁରଵୋ ଯେ ଚ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଯେ ମତାଃ । ନେଶତେ ସର୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ଦାତୁଂ ତସ୍ମାନ୍ନ ବୋଧକାଃ
ମନ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଗୁରୁମାନେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ଦାତା ନୁହଁନ୍ତି।
ପିଶାଚାଃ ପ୍ରାଯଶୋ ରାମ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସନାମିନଃ । ଵେଦମଂତ୍ରସ୍ଯ ଵେତ୍ତାରୋ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ନ ପୁରାଣଵିତ୍
ହେ ରାମ, ପିଶାଚ ବା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ନାମରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବେଦ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଦୁର୍ଲଭ।
ପୁରାଣଵିମୁଖୋ ନୈଵ ସର୍ଵଃ ସର୍ଵଂ ହି ପଶ୍ଯତି । ପୁରାଣଜ୍ଞୋ ହି ତସ୍ତସ୍ମାତ୍ପାପନାଶକରଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୁରାଣ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ପାପ ନାଶକ ପ୍ରଭୁ।
ତତ୍ପୂଜା ସର୍ଵପୂଜା ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଦ୍ରୋହୋଽସ୍ଯ ପୀଡନମ୍ । ଯଥା ସମସ୍ତଦାନାନାଂ ଵିଦ୍ଯାଦାନଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ପୂଜା ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜା; ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା। ଯେପରି ଦାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ,
ପୌରାଣିକସ୍ତଥା ଧନ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଦାନଂ ମହତ୍ଫଲମ୍ । ରାମ ଉଵାଚ-। କିଂ ଵା ପୌରାଣିକେ ଦେଯଂ କିଯତ୍କୀଦୃଶମେଵ ଚ
ସେପରି, ପୁରାଣ ପାଠକ ଧନ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ରାମ ପଚାରିଲେ: ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କୁ କ'ଣ, କେତେ ଓ କିପରି ଦେବା ଉଚିତ?
ପୁରାଣଂ କୀଦୃଶଂ ଵର୍ଜ୍ଯଂ ଵର୍ଜ୍ଯଃ କୀଦୃକ୍ପୁରାଣଵିତ୍ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଷଡ୍ରସାନନ୍ନପାନାନି ସ୍ନେହଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଯାନି ଚ
କେଉଁ ପ୍ରକାର ପୁରାଣ ଏଡ଼ାଯିବା ଉଚିତ, କେଉଁ ପ୍ରକାର ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଏଡ଼ାଯିବେ? ଶିବ କହିଲେ: ଛଅ ରସର ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ତେଲ ଘିଅ ଦ୍ରବ୍ୟ,
ଗୃହଂ ସୋପସ୍କରଂ ରାମ ପୁରାଣଜ୍ଞାଯ ଦାପଯେତ୍ । ପର୍ଯାପ୍ତାନ୍ଯେଵ ସର୍ଵାଣି ଅଧିକାନି ଫଲାଧିକାତ୍
ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଘର, ହେ ରାମ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ପରିମାଣରେ ଯଥେଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ, ଅଧିକ ଦେଲେ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମତୋ ଭୂଯଃ ସଚୈଲଂ ଶୋଭିତଂ ମୃଦୁ । ଭୂଷଣାନି ଯଥାର୍ହାଣି ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତିପାଦଯେତ୍
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ, ମୃଦୁ ଏବଂ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭୂଷଣ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଗଂଧପୁଷ୍ପଂ ପ୍ରତିଦିନଂ କେଵଲଂ ଗଂଧମେଵ ଚ । କେଵଲଂ ଚ ତଥା ପୁଷ୍ପଂ ଫଲକାଲେ ଫଲାନ୍ଯପି
ପ୍ରତିଦିନ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ, କିମ୍ବା କେବଳ ସୁଗନ୍ଧ, କିମ୍ବା କେବଳ ଫୁଲ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଫଳ ତ ଋତୁଅନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତାଂବୂଲଂ ଚ ତଥା ଦଦ୍ଯାନ୍ନମସ୍କୁର୍ଯାଚ୍ଚ ଭକ୍ତିତଃ । ପୁରାଣସ୍ଯ ସମାପ୍ତୌ ତୁ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦାନାଦିକଂ ତଥା
ଏହିପରି ତାମ୍ବୁଳ ଦେବା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍। ପୁରାଣ ପାଠ ସମାପ୍ତିରେ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଅଧିକଂ ତୁ ତଥା ଦେଯଂ ଭୂହିରଣ୍ଯାଦିକଂ ନୃପ । ନ ଚ ତୂଷ୍ଣୀମୁପକ୍ରମ୍ଯ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହତି କଶ୍ଚନ
ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଭୂମି, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍, ରାଜନ। କେହି ଚୁପ୍ଚାପ୍ ଆସି ସୁଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସଭାସଦ୍ଭିଃ କୃତା ଚୈଵ ଯା ପୂଜୈକେନ ଵା କୃତା । ଦେଵସ୍ଥାନେ ଯଥାଶକ୍ତି ସର୍ଵୈଃ ପୂଜନମିଷ୍ଯତେ
ସଭାରେ ସମସ୍ତେ କିମ୍ବା ଏକ ଲୋକ ଯେପରି ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଦେବସ୍ଥାନରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ତୀର୍ଥେପି ଚ ଯଥା ରାମ ପୁଣ୍ଯେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ପୂଜନଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୁରାଣଜ୍ଞାଯ ରାଘଵ
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପୁଣ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ, ରାମ, ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶ୍ରୋତୁସ୍ତୁ ଲକ୍ଷଣଂ ପୂର୍ଵଂ ମଯୋକ୍ତଂ ତୁ ଭଵେନ୍ନୃପ । ପୌରାଣିକସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣଂ କଥଯାମି ତେ
ଶ୍ରୋତାଙ୍କର ଗୁଣ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଥିଲି, ରାଜନ। ଏବେ ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କର ଗୁଣ କହେଉଛି।
କୁଲହୀନୋ ମହାଵ୍ଯାଧିର୍ମହାପାପୀ ତିରସ୍କୃତଃ । ଶୌଚାଚାରଵିହୀନଶ୍ଚ ଵେଦସ୍ମୃତିଵିଵର୍ଜିତଃ
ଯିଏ ବଂଶହୀନ, ଭୟଙ୍କର ରୋଗୀ, ମହାପାପୀ, ଅପମାନିତ, ଶୌଚ ଓ ଆଚରଣ ହୀନ, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରୁ ବିଞ୍ଜିତ, ସେ ପାଠକ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନ୍ଯଦେଵଃ ପୂତିଵଚୋ ଵ୍ଯଂଗଶ୍ଚାପ୍ଯଧିକାଂଗଵାନ୍ । ପରପୂର୍ଵାପତିଃ ସ୍ତେନଃ ପ୍ରାଣିହଂତା ନିରାକୃତିଃ
ଯିଏ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଭାଷା କହେ, ଅଙ୍ଗବିକଳ କିମ୍ବା ଅଧିକ ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ପ୍ରଥମ ପତ୍ନୀ ଥିବା, ଚୋର, ପ୍ରାଣୀ ହନ୍ତା କିମ୍ବା ଦୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶନ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଠକ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଥ ଵର୍ଜ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ତେ କଥଯାମି ନୃପୋତ୍ତମ । ପୂର୍ଵଜ୍ଞୈରୁଚ୍ଯମାନଂ ଚ ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମୁନିଭିଃ ପରୈଃ
ଏବେ ମୁଁ କହେଉଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, କେଉଁ ପୁରାଣ ବର୍ଜନୀୟ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ମହାମୁନିମାନେ ଯାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି।