କରଣେ ଚାପି ଲଗ୍ନେ ଚ ଗ୍ରହତାରାବଲାନ୍ଵିତେ । ଅମୂଢେନ ଗ୍ରହେ ବାଲେ ନ ଚ ଵୃଦ୍ଧୌ ଗୁରୌସ୍ଥିତେ
ଶୁଭ କରଣ ଓ ଲଗ୍ନରେ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ଗ୍ରହ ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଶିଶୁ ନୁହେଁ, ବୃଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ଗୁରୁ ଦୁଃସ୍ଥିତିରେ ନୁହେଁ,
ନ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଗ୍ରହଣେ ନ ଚ ନାସ୍ତିକସଂନିଧୌ । ପୂର୍ଵୋକ୍ତଲକ୍ଷଣୋପେତଂ ପୁରାଣଂ ଶୃଣୁଯାଦିତି
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ, ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, କିମ୍ବା ନାସ୍ତିକଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନୁହେଁ; ପୂର୍ବକଥିତ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ଶୁଦ୍ଧଗେହେଽଥଵା ଶୁଦ୍ଧଵେଦିକାଯାଂ ମଠେଥ ଵା । ନଦୀତୀରେ ଦେଵଗେହେ ସଭାମଂଡପ ଏଵ ଚ
ଶୁଦ୍ଧ ଘରରେ, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ବେଦିକାରେ, କିମ୍ବା ମଠରେ; ନଦୀତୀରେ, ଦେଉଳରେ, କିମ୍ବା ସଭାମଣ୍ଡପରେ,
ରଥ୍ଯା ମଠେଥ ଵା ରମ୍ଯେ ପୁଣ୍ଯଶାଲାସୁ ରାଘଵ । ସ୍ଵଯଂ ନମସ୍ଯ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରାନ୍ପୁରାଣଜ୍ଞଂ ଵିଶେଷତଃ
ସୁନ୍ଦର ରାସ୍ତାରେ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟଶାଳାରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଘବ; ନିଜେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବିଶେଷକରି ପୁରାଣ ବିଦ୍ୟା ଥିବାକୁ, ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଆସନଂ କଲ୍ପିତଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ସର୍ଵଵିଶେଷିତମ୍ । ଏହି ଧର୍ମ୍ମାସନମିତି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦନିଷ୍ଠୁରମ୍
ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କ୍ଷମାଶୀଳ ଭାବେ 'ଏହି ଧର୍ମ ଆସନ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
ପୁରାଣପ୍ରକ୍ରମଦିନେ ଯତ୍କାର୍ଯଂ ତଦୁଦୀରଯେତ୍ । ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାରଂ ପୁରାଣସ୍ଯ ଵସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୈଃ ପରିପୂଜଯେତ୍
ପୁରାଣ ପାଠ ଆରମ୍ଭ ଦିନରେ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ତାହା କହିଦେବା ଉଚିତ; ପୁରାଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନକାରୀଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶୁଭାନି ଦତ୍ଵା ଵସ୍ତ୍ରାଣି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ଚ ନଵାନି ଚ । କରକଂଠଵିଭୂଷାଦି ପାତ୍ରମାସନମେଵ ଚ
ଶୁଭ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର, କୁମ୍ଭ, ଗଳାର ଭୂଷଣ, ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଆସନ ଦେଇ,
ଗଂଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତୈଃ ପୂଜ୍ଯ ତାଂବୂଲଂ ଵିନିଵେଦ୍ଯ ଚ । ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶଶିଵର୍ଣଂ ଚତୁର୍ଭୁଜମ୍
ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ପରେ ତାମ୍ବୁଳ ଦେଇ; ଶୁଭ୍ରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଚାରିଭୁଜା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରସନ୍ନଵଦନଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ସର୍ଵଵିଘ୍ନୋପଶାଂତଯେ । ସଭାସଦଶ୍ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ଗଣେଶଂ ପ୍ରାର୍ଥଯେତ୍ତତଃ
ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ମୁହଁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ସଭାସଦସ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ପରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।
ଓଁନମେତ୍ଯାଦି ମଂତ୍ରେଣ ପୂଜନଂ ଭାରତୀ ନୁତିଃ । ପ୍ରାତଃକାଲେ ପୁରାଣସ୍ଯ ପ୍ରକ୍ରମଂ ପ୍ରାରଭେଦିତି
'ଓଁ ନମଃ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଭାତରେ ପୁରାଣ ପାଠ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ଉପକ୍ରମଦିନେ ରାମ ତ୍ରିପଂଚଦଶ ଵା ଶୁଭାଃ । ଶ୍ଲୋକା ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦିଵସେ ତତୋ ଦ୍ଵିଗୁଣିତାଃ ଶୁଭାଃ
ପ୍ରଥମ ଦିନ, ହେ ରାମ, ପନ୍ଦରଟି ଶୁଭ ଶ୍ଲୋକ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ, ତାହାର ଦୁଇଗୁଣ ଶୁଭ ଶ୍ଲୋକ।
ତୃତୀଯେ ଦିଵସେ ରାମ ତତଶ୍ଚାଧିକମିଷ୍ଯତେ । ଦିନାନାମଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦାଦ୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ଶ୍ରଵଣଂ ତଥା
ତୃତୀୟ ଦିନ, ହେ ରାମ, ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ଲୋକ ଚାହିଁବା ଉଚିତ; ଦିନ ଅବିରତ ଚାଲିଲେ, ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ ଓ ଶ୍ରବଣ ଚାଲିବା ଉଚିତ।
ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିର୍ଯଦା ଜାତା ତଦା ପୌରାଣିକଂ ଗୁରୁମ୍ । ତାଂବୂଲାଦିପ୍ରଦାଯାଥ ପରେଦ୍ଯୁଃ ଶୃଣୁଯାଦପି
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ପୁରାଣ ପାଠ କରୁଥିବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ପାନ, ତାମ୍ବୁଳ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ପରଦିନେ ପୁଣି ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ପୁରାଣମେଵଂ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଦୈନଂଦିନମିତି ଶ୍ରୁତିଃ । ଵ୍ରତରୂପେଣ ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ପୁରାଣଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ନରଃ
ଶାସ୍ତ୍ର କହେ, ପୁରାଣ ପ୍ରତିଦିନ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଲୋକ ପୁରାଣକୁ ବ୍ରତର ଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତି,
ଯଦୈଵଂ ତତ୍ପୁରାଣଂ ତୁ ତତ୍ର ଯାତି ନ ସଂଶଯଃ । ପୁରାଣଂ ଶ୍ରୋତୁକାମେନ ଶ୍ଲୋକଶ୍ଚୈକୋପି ଚେଚ୍ଛ୍ରୁତଃ
ଯେତେବେଳେ ଏହିପରି ପୁରାଣ ଶୁଣାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ; ଯଦି କେବଳ ଗୋଟିଏ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଶୁଣାଯାଏ,
ତଦ୍ଦିନେ ତୁ କୃତଂ ପାପଂ ନାଶଯେତ୍ତୁ ନ ସଂଶଯଃ
ସେଇ ଦିନରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ପୁରାଣଂ ଶୃଣୁଯାଚ୍ଚ ଯସ୍ତୁ ସ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାକୃତପାପବଂଧାତ୍ । ସୁରାପୀତିଃ ସ୍ଵର୍ଣହରଶ୍ଚ ରାମ ଗୁର୍ଵଂଗନାଗଶ୍ଚ ଵିମୁକ୍ତିମେତି
ଏଭଳି ଯେଉଁଠି ଲୋକ ପୁରାଣ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ସୁନା ଚୋରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଜନାନୀ ସହ ଅପରାଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।
ପାପାନି ଚାନ୍ଯାନି କୃତାନି ପୁଂଭିଃ ସର୍ଵାଣି ନଶ୍ଯଂତି ପୁରାକୃତାନି । ଇହାପି ଯାନ୍ଯବ୍ଦଶତାର୍ଜିତାନି ଶ୍ରୋତୁର୍ଵିନଶ୍ଯଂତି ତଥା ଚ ଵକ୍ତୁଃ
ପୁର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ଓ ଏଠି ଜନ୍ମରେ ଶତବର୍ଷ ଧରି ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ପାପ ମଧ୍ୟ ପୁରାଣ ଶୁଣୁଥିବା ଓ ପଢ଼ୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
କଲୌ ସମସ୍ତଵିପ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵଜ୍ଞତ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଵିଗୁଣାପି ତତୋ ଵ୍ଯାଖ୍ଯା ଫଲଦା ଦାନକର୍ମଵତ୍
କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ତଥାପି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ପରି ଫଳ ଦେଉଛି।
ପୁରାଣାନାମଭିପ୍ରାଯଂ ଵ୍ଯାସୋ ଵେଦ ନ ଚାପରଃ । ଅହଂ ଵେଦ୍ମି ଵିଶେଷେଣ ଵ୍ଯାସାଦପି ଵିଧେରପି
ପୁରାଣର ଅର୍ଥ କେବଳ ବ୍ୟାସଦେବ ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି; ମୁଁ ବ୍ୟାସ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ଏହା ଜାଣେ।
ନ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସ୍ତପୋ ଵାପି ନ ମଂତ୍ରୋ ନ ଜୁହୋତଯଃ । ଫଲଂତି ନ ତଥା ତିଷ୍ଯେ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣଂ ଯଥା
ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ତପ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ଏମାନେ ଯେପରି ଫଳ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ।
ଏକୈକଶ୍ରଵଣାଦେଵ ପାତକଂ ମହଦେଵ ତୁ । ନାଶମାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଦେହଃ ଶ୍ରୀଶୈଲେ ଵର୍ତନାଦିଵ
ମହାଦେବ, କେବଳ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ମହାପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଯେପରି ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ବାସ କଲେ।
ଅତୋ ଗୁରୁଃ ପୁରାଣଜ୍ଞଃ ଶ୍ରୋତୃଵଂଦ୍ଯୋଽଘନାଶନଃ । ନ ତସ୍ମାଦଧିକଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଗୁରୁରସ୍ତି ଗତିପ୍ରଦଃ
ଏହିପରି, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁ ଶ୍ରୋତାଙ୍କର ପୂଜ୍ୟ ଓ ପାପ ନାଶକ; ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଏହି ଗୁରୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗୁରୁ କେହି ନାହିଁ।
ମଂତ୍ରେଷୁ ଗୁରଵୋ ଯେ ଚ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଯେ ମତାଃ । ନେଶତେ ସର୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ଦାତୁଂ ତସ୍ମାନ୍ନ ବୋଧକାଃ
ମନ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରର ଗୁରୁମାନେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ ଦାତା ନୁହଁନ୍ତି।
ପିଶାଚାଃ ପ୍ରାଯଶୋ ରାମ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସନାମିନଃ । ଵେଦମଂତ୍ରସ୍ଯ ଵେତ୍ତାରୋ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ନ ପୁରାଣଵିତ୍
ହେ ରାମ, ପିଶାଚ ବା ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ନାମରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବେଦ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଦୁର୍ଲଭ।
ପୁରାଣଵିମୁଖୋ ନୈଵ ସର୍ଵଃ ସର୍ଵଂ ହି ପଶ୍ଯତି । ପୁରାଣଜ୍ଞୋ ହି ତସ୍ତସ୍ମାତ୍ପାପନାଶକରଃ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୁରାଣ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ କିଛି ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ପାପ ନାଶକ ପ୍ରଭୁ।
ତତ୍ପୂଜା ସର୍ଵପୂଜା ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଦ୍ରୋହୋଽସ୍ଯ ପୀଡନମ୍ । ଯଥା ସମସ୍ତଦାନାନାଂ ଵିଦ୍ଯାଦାନଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ପୂଜା ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂଜା; ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା। ଯେପରି ଦାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ,
ପୌରାଣିକସ୍ତଥା ଧନ୍ଯସ୍ତତ୍ର ଦାନଂ ମହତ୍ଫଲମ୍ । ରାମ ଉଵାଚ-। କିଂ ଵା ପୌରାଣିକେ ଦେଯଂ କିଯତ୍କୀଦୃଶମେଵ ଚ
ସେପରି, ପୁରାଣ ପାଠକ ଧନ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ। ରାମ ପଚାରିଲେ: ପୁରାଣ ପାଠକଙ୍କୁ କ'ଣ, କେତେ ଓ କିପରି ଦେବା ଉଚିତ?
ପୁରାଣଂ କୀଦୃଶଂ ଵର୍ଜ୍ଯଂ ଵର୍ଜ୍ଯଃ କୀଦୃକ୍ପୁରାଣଵିତ୍ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଷଡ୍ରସାନନ୍ନପାନାନି ସ୍ନେହଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଯାନି ଚ
କେଉଁ ପ୍ରକାର ପୁରାଣ ଏଡ଼ାଯିବା ଉଚିତ, କେଉଁ ପ୍ରକାର ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ଏଡ଼ାଯିବେ? ଶିବ କହିଲେ: ଛଅ ରସର ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ତେଲ ଘିଅ ଦ୍ରବ୍ୟ,
ଗୃହଂ ସୋପସ୍କରଂ ରାମ ପୁରାଣଜ୍ଞାଯ ଦାପଯେତ୍ । ପର୍ଯାପ୍ତାନ୍ଯେଵ ସର୍ଵାଣି ଅଧିକାନି ଫଲାଧିକାତ୍
ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଘର, ହେ ରାମ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ପରିମାଣରେ ଯଥେଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ, ଅଧିକ ଦେଲେ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।