ଜାତକର୍ମାଦିସଂସ୍କାରାନ୍କାରଯସ୍ଵ ମମାଶୁ ଵୈ । ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂତ୍ଵା ଶୃଣୋମ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ କରୋମ୍ଯତଃ
'ମୋ ପାଇଁ ଜନ୍ମାଦି ସଂସ୍କାର ଶୀଘ୍ର କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ଆଜି ଶୁଣିବି ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି।'
ଵିଧାଯକଂ ପୁରାଣଂ ମେ ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ କୀର୍ତିତମ୍ । ଅତଃ ଶକ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ପୁରାଣାର୍ଥଂ ଵିନିଶ୍ଚଯନ୍
'ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପୁରାଣ ପ୍ରମାଣ ହେବ, ତାହା ପଢ଼ାନ୍ତୁ। ପରେ ମୁଁ ପୁରାଣର ଅର୍ଥ ବୁଝି କାମ କରିପାରିବି।'
ପୌରାଣିକ ଉଵାଚ- ଯଥାଵତ୍କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଯଥାଜ୍ଞାନଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥାଶୁଦ୍ଧଂ ଯଥାଵିଧି
ପୁରାଣିକ କହିଲେ — 'ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସଫା ଭାବେ, ପାପ ନାଶକ ପୁରାଣ ପଢ଼ିଦେବି।'
କିଂ ଵାଂଚ୍ଛସି ପୁରାଣଂ ତୁ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯେ ତଦେଵ ତୁ । ଗୌତମ ଉଵାଚ- ସର୍ଵଂ ରୁଚି ପୁରାଣଂ ମେ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ହିତଂ ଵଦ
'ତୁମେ କେଉଁ ପୁରାଣ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ ସେହି ପଢ଼ିଦେବି।' ଗୌତମ କହିଲେ — 'ମୋତେ ଯେଉଁ ପୁରାଣ ଉପକୃତିକର ଓ ପ୍ରିୟ ଲାଗିବ, ସେହି କହ।'
ଶ୍ରୁତେ ଯସ୍ମିନ୍ଭିଦା ନୈଵ ଜାଯତେ ତୁ ହରୀଶଯୋଃ । ପୌରାଣିକ ଉଵାଚ- କୌର୍ମୋକ୍ତଂ ଯତ୍ପୁରାଣଂ ତଦ୍ଦେଵଯୋରଭିଦାଭିଧମ୍
'ଯାହା ଶୁଣିଲେ ହରି ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ହୁଏ ନାହିଁ।' ପୁରାଣିକ କହିଲେ — 'କୂର୍ମ ଦ୍ୱାରା କହିତିବା ପୁରାଣ ଦେବଦ୍ୱୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ନଥାଏ।'
ଶୃଣୋତି ଯସ୍ତତ୍ପ୍ରଥମଂ ତସ୍ଯ ପାପଂ ଵିନଶ୍ଯତି । ତସ୍ଯ ଵକ୍ତା ତୁ ଯୋ ଵିପ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ଵିଘ୍ନାଂତରଂ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣେ, ତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହା ପଢ଼େ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ଆସେ।
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ମନ୍ଯତେ ପାପୋ ଯଦି ଭାର୍ଯା ଵିନଶ୍ଯତି । କିଂଚୈକଂ ଦୁଷ୍କରଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶ୍ରୋତୁର୍ଵକ୍ତୁରନିଂଦକମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଯେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସାଥୀ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ସେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍, ତେବେ ମୁଁ ଏଉଁ ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, କିନ୍ତୁ ଶୁଣିବା ଓ କହିବା ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦୋଷ ନୁହେଁ।
ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତରି ଯଦି ପ୍ରୀତିର୍ଦ୍ଧର୍ମାଦେଵ ପ୍ରକାଶିନୀ । ଆଚାରଦର୍ଶନେ ପୁଣ୍ଯେ କର୍ମମୋକ୍ଷାଦିଦର୍ଶକେ
ଯଦି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ହୁଏ, ଏହା କେବଳ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଆଚରଣ ଦେଖିବାରେ, ପୁଣ୍ୟରେ ଓ କର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଖାଇବାରେ।
ତଦା ତୁଷ୍ଟୋ ମହେଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁରିଷ୍ଟଫଲପ୍ରଦଃ । ପିତରସ୍ତାରିତାସ୍ତେନ ଯାଂତି ତେ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ତେବେ ମହେଶ୍ୱର ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ- କଥଂ ପାତକସଂଘାତ ସଂକ୍ରମେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମେ । ପୁରାଣଜ୍ଞଃ କଥଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଂ ଚକାର ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ: ଏତେ ଅନେକ ପାପ ମଧ୍ୟରେ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଏକ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ?
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଧ୍ଯାପନେ ଚାଧ୍ଯଯନେ ଜାଯତେ ଚାଥ ସଂଗମଃ । ସଂଗତୌ ଵତ୍ସରଂ ରାମ ଯାତି ପାତକି ପାତକମ୍
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ: ପଢ଼ାଇବା ଓ ପଢ଼ିବାରେ ସାଙ୍ଗ ହୁଏ, ଏହି ସାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାମ, ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ପାପୀ ଆଉ ଅଧିକ ପାପ କରେ।
ପୁରାଣଜ୍ଞେ ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସର୍ଵତତ୍ଵାର୍ଥଵେଦିନି । ଅପିପାତକସଂଦୋହ ଚୀର୍ଣପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
କିନ୍ତୁ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ପାଖରେ, ବଡ଼ ପାପର ଢେର ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ମିଟିଯାଏ।
ପ୍ରଭୂତଵହ୍ନିନାଶେ ହି ଧୂମରାଶିର୍ଯଥୈଵ ହି । ଶଲଭୋ ଦୀପନାଶାଯ ଵହ୍ନିନାଶାଯ ନ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେପରି ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ନଶ୍ଟ ହେଲେ ଧୂଆଁ ରହିଯାଏ, ସେପରି ଦୀପକୁ ଦେଖି ଆସୁଥିବା ପୋକା ଅଗ୍ନିକୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରେନାହିଁ।
କୃତଂ ପାପଂ ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ନାଶନାଯ ପୁରାଣିକଃ । ଭୂତାଦିଗ୍ରସ୍ତମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଭୂତାଦି ଭଯମୋଚକଃ
ଏହିପରି, ପୁରାଣିକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କରାଯାଇଥିବା ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ; ଭୂତ-ପିଶାଚ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ସେ ଭୟ ଦୂର କରେ।
ସମଂତ୍ରଵାନପନଯେଦ୍ଯଥା ନ ସ୍ଵଯମାତୁରଃ । ପୌରାଣିକସ୍ତଥା ପାପଂ ନ କିଂଚିତ୍ପ୍ରାପ୍ତୁମର୍ହତି
ଯେପରି ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟଙ୍କର ରୋଗ ହଟାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ପୁରାଣିକ କୌଣସି ପାପ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଆତ୍ମନା ଚ କୃତଂ ପାପମନ୍ଯୈରପି ଚ ଯତ୍କୃତମ୍ । ପୁରାଣଜ୍ଞୋ ନାଶଯତି ତ୍ଵତିଦୁଷ୍ଟଂ ସ୍ଵକର୍ମ୍ମ ଵା
ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ କରିଥିବା ପାପ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ସେଥିରେ ଯେତେ ଦୁଷ୍ଟ ହେଉ, କିମ୍ବା ନିଜ କର୍ମ ହେଉ, ସେ ସବୁକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।
ଭଵାନୀଶେ ହୃଷୀକେଶେ ସମଵୃତ୍ତିର୍ଵିଵେକଵାନ୍ । ଲୋକଵେଦକ୍ରିଯାଵେତ୍ତା ରୁଦ୍ରଜାପ୍ଯତିନିଃସ୍ପୃହଃ
ସେ ଭବାନୀ, ଈଶ୍ୱର, ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖନ୍ତି, ବିବେକଶୀଳ, ଲୋକ ଓ ବେଦ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରୁଦ୍ର ଜପ ଉପରେ ଅସକ୍ତି ରଖନ୍ତି।
ତୁଷ୍ଟଃ ଶାଂତଃ କ୍ରିଯାଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଭୂତୋ ଯୋଗକୃଦ୍ଵଶୀ । ଯଥୈଵ ତେ ପୁରାଣଜ୍ଞୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶାନ୍ତ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ, ସମର୍ଥ, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସୀ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି; ଯେପରି ତୁମ ପୁରାଣିକ ଭଗବାନ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ଥିଲେ।
ନିଯୋଗାତ୍ତଵ ଭୂପାଲ ଅଯୋଧ୍ଯାଯାମତିଷ୍ଠତ । ଅପାଲଯଦ୍ଭୁଵଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ତ୍ଵାଂ ଚ ରକ୍ଷଃ ସମାପତତ୍
ତୁମ ଆଦେଶରେ, ହେ ରାଜା, ସେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରହିଥିଲେ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ବିପଦ ଆସିଲେ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ।
ସ ଚ ଶୁକ୍ରୋପଦେଶେନ ରାକ୍ଷସସ୍ତ୍ଵାମଥାଭ୍ଯଗାତ୍ । ନିଦ୍ରାସକ୍ତଂ ହନିଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯଥାଵସରସ୍ତ୍ଵିତି
ତାପରେ, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ରାକ୍ଷସ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଲା, କହିଲା, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଘୁମ ଭିତରେ ମାରିଦେବି; ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ ସୁଯୋଗ ନାହିଁ।'
ଅଥ ଵିପ୍ରୋ ଵିଦିତ୍ଵୈତଦ୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ତ୍ଵଦ୍ଧିତପ୍ରିଯଃ । ସୁପ୍ତଂ ପ୍ରମତ୍ତଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ରକ୍ଷୋ ହଂତି ନ ସଂଶଯଃ
ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରି, ବୁଝିଲେ: 'ଯଦି ରାକ୍ଷସ ଘୁମ ଓ ଅସାବଧାନ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖିବ, ନିଶ୍ଚୟ ମାରିଦେବ।'
ବ୍ରହ୍ମାଵାପ୍ତଵରଂ ତଦ୍ଧି ମଯା କାର୍ଯଂ ନିଵାରଣମ୍ । ଇତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ଵିପ୍ରର୍ଷିଃ ସେନାମାଦାଯ ନିର୍ଗତଃ
'ସେ ରାକ୍ଷସ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପାଇଛି; ଏହି କାମ ମୁଁ ବାଧା ଦେବା ଦରକାର।' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଋଷି ସେନା ନେଇ ବାହାରିଗଲେ।
ରକ୍ଷୋ ହଂତୁମଶକ୍ତସ୍ତୁ ମୃତ୍ଯୁହୀନଂ ତତୋ ମୁନିଃ । ସ୍ଵଯଂ ଚ ରାକ୍ଷସୋ ଭୂତ୍ଵା ଵାକ୍ଯମାହ ମହାମୁନିଃ
ମୁନି ଦେଖିଲେ ଯେ, ମୃତ୍ୟୁ ନଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ସେ ମାରିପାରିବେନାହିଁ, ତେଣୁ ନିଜେ ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମହାମୁନି କହିଲେ—
କିମର୍ଥମାଗତୋସୀହ ଵନଂ ମୁନିନିଷେଵିତମ୍ । ସ ଆହ ରାଜା ରକ୍ଷୋଘ୍ନସ୍ତମହଂ ହଂତୁମାଗତଃ
'କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି ମୁନିମାନେ ପୂଜିଥିବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛ?' ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୁଁ ରାଜା, ରାକ୍ଷସ ଘାତକ; ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଛି।'
ମୁନିରପ୍ଯାହ କିଂ ତେନ ଜୀଵିତେନ ମୃତେନ ଵା । ଭୁକ୍ତ୍ଵାମିଷଂ ମଦୀଯଂ ତୁ ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ଜଯଂ ଵ୍ରଜ
ମୁନି ମଧ୍ୟ କହିଲେ, "ତୁମ ପାଇଁ ଜୀବନ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁର କଣ ଉପକାର? ମୋ ମାଂସ ଖାଅ, ଯୁଦ୍ଧ କର ଏବଂ ବିଜୟ ଲାଭ କର।"
ରାକ୍ଷସ ଉଵାଚ- କଥଂ ତ୍ଵଂ ରାକ୍ଷସୋ ମହ୍ଯଂ ଭକ୍ଷଣାଯ ଭଵିଷ୍ଯସି । ଵସିଷ୍ଠୋଽପ୍ଯଥ ମାନୁଷ୍ଯମାସ୍ଥାଯ ଵିଯତି ସ୍ଥିତଃ
ରାକ୍ଷସ କହିଲା, "ତୁମେ କିପରି ଏକ ରାକ୍ଷସ ହୋଇ ମୋ ପାଇଁ ଭୋଜ୍ୟ ହେବ? ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆକାଶରେ ଦଢ଼ିଆଛନ୍ତି।"
ନିଷ୍ଠୀଵ୍ଯ ମସ୍ତକେ ତସ୍ଯ ମୁଷ୍ଟିନା ତମତାଡଯତ୍ । ତାଡିତୋ ରାକ୍ଷସସ୍ତେନ ଵ୍ଯଦ୍ରାଵଯଦୃଷିଶ୍ଚ ତମ୍
ସେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଥୁ spit କରି, ମୁଷ୍ଟିରେ ମାଡ଼ିଲେ; ଏହି ଆଘାତରେ ରାକ୍ଷସ ମୁନିକୁ ଦୌଡ଼ାଇଦେଲା।
ପଲାଯମାନାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜଲଧିଂ ତୁ ଗତାଵୁଭୌ । ତତ୍ରସ୍ଥେନ ଗ୍ରହେଣାସୌ ଗୃହୀତୋ ରାକ୍ଷସସ୍ତଦା
ଦୁହେଁ ଏକାଉଁଠିଏଉଁଠି ପଳାଇ ଶାଗର ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠାରେ ଥିବା ଜଣେ ଅଞ୍ଚଳବାସୀ ରାକ୍ଷସକୁ ଧରିଲେ।
ମୁନିଃ ପୁନରଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ପୂର୍ଵଵତ୍ସମତିଷ୍ଠତ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵାଭିମତଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୁରାଣଜ୍ଞୋ ଵିମତ୍ସରଃ
ମୁନି ପୁଣି ଆୟୋଧ୍ୟାରେ ପୂର୍ବବତ୍ ରହିଲେ। ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ, "ଏହିପରି, ଯିଏ ପୁରାଣ ଜାଣେ ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟା ନଥାଏ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାମ କରିବା ଉଚିତ।"
ଶ୍ରଵଣସ୍ଯ ଵିଧାନଂ ଚ କଥଯାମି ଶୁଭଂ ଶୃଣୁ । ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଦିନେ ଶୁଦ୍ଧେ ଵାରନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗତଃ
ଶ୍ରବଣ ପାଇଁ ଶୁଭ ପ୍ରକ୍ରିୟା କହିବି, ଶୁଣ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଶୁଭ ଦିନରେ, ଭଲ ବାର ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗରେ,