ମହାପାପଂ ତ୍ରିରାଵୃତ୍ତେ ପୁନଶ୍ଚ ଯଦି ଚେତ୍କୃତମ୍ । ଗୌତମ ଉଵାଚ- ପୌରାଣିକ ମହାଭାଗ ପ୍ରାପ୍ଯାପି ତ୍ଵାମହଂ କଥମ୍
ଯଦି ବଡ଼ ପାପ ତିନିଥର କରାଯାଏ, ଏବଂ ପୁନି କରାଯାଏ — ଗୌତମ କହିଲେ — 'ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ମହାଭାଗ, ଆପଣଙ୍କୁ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କିପରି...?'
ପାପଯୁକ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଂଗତିର୍ଵିଫଲା ଭଵେତ୍ । ପୌରାଣିକ ଉଵାଚ- ଶାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରମାଣଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଵିନିର୍ଣଯେ
ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ସଙ୍ଗ ହେଲେ କୌଣସି ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପୁରାଣିକ କହିଲେ — 'ସମସ୍ତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ହିଁ ପ୍ରମାଣ।'
ତଦ୍ଵିନା ଯୋ ହି ତଂ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରାଯାଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ତଦ୍ଭଵେତ୍ । ସକୃତ୍କୃତେ ସକୃତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
ଏହା ଛାଡ଼ି କିଏ ଯଦି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିଥାଏ, ତାହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଏକଥର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ଦୁଇଥର।
ତୃତୀଯେ ତ୍ରିଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚତୁର୍ଥେ ନାସ୍ତି ନିଷ୍କୃତିଃ । ତ୍ଵଯା କୃତଂ ତୁ ବହୁଧା ଚତୁର୍ଵିଧମପୀଚ୍ଛଯା
ତୃତୀୟଥର ପାଇଁ ତିନିଗୁଣା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦିଆଯାଏ, ଚତୁର୍ଥଥର ପାଇଁ କୌଣସି ମାପ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଚାରିପ୍ରକାର ଏବଂ ବହୁ ପାପ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ କରିଛ।
କଥଂ ଵକ୍ତୁମହଂ ଶକ୍ତଃ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଭଵାଦୃଶେ । ଗୌତମୋଽପି ପୁନଃ ପ୍ରାହ କ୍ଵ ଗଂତଵ୍ଯଂ ମଯେତି ଚ । ଉପଵାସତ୍ରଯଂ କୃତ୍ଵା ଶିଵରାତ୍ରିମଵିଂଦତ
ମୁଁ ତୁମ ପରି ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କିପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିପାରିବି? ଗୌତମ ପୁନି ପଚାରିଲେ — 'ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି?' ସେ ତିନିଦିନ ଉପବାସ କରି, ଶିବରାତ୍ରି ଉପବାସ ରଖିଲେ।
ଚତୁର୍ଥମୁପଵାସଂ ଚ ଚକାରାତୀଵ ଦୁଃଖିତଃ । ପାରଣଂ ଚାପ୍ଯମାଯାଂ ସ କୃତଵାନ୍ଫଲଵଲ୍କଲୈଃ
ସେ ଚତୁର୍ଥ ଉପବାସ ମଧ୍ୟ କଲେ, ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ଫଳ ଓ ଚାଳ ମାନେ ଖାଇ ପାରଣ କଲେ।
ଅଥ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଚକ୍ରେ ଶ୍ରୀଶୈଲସ୍ଯ ଚ ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ଗତଵାନ୍ମଂଦିରଂ ପଶ୍ଚାଚ୍ଚିଂତଯାତିକୃଶଃ ଶ୍ଵସନ୍
ତାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରୀଶୈଳ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ପରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ମନେ ଚିନ୍ତା କରି କରି ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ।
କଥଂ ପାପନିଵୃତ୍ତିର୍ମେ ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତସ୍ଯ ସେତ୍ସ୍ଯତି । ଅନଂତମଵିଚାର୍ଯଂ କିଂ ପାପଂ ଚ ସୁମହତ୍ତରମ୍
ମୁଁ ଏବେ ଚୁପ୍ ହୋଇଗଲି, ମୋର ପାପ କିପରି ଦୂର ହେବ? ଏହି ଅସୀମ ଓ ବଡ଼ ପାପ କଣ?
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନ କୋପି ମେ ବ୍ରୂଯାତ୍ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଵିଧୀଯତାମ୍ । କିଂତୁ କସ୍ମିନ୍ପୁରାଣେ ତୁ ଶ୍ରୁତେ ଜ୍ଞାତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଶୁଣିଲି ମଧ୍ୟ କେହି ମୋତେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିନାହାନ୍ତି। ହୋଇପାରେ କିଛି ପୁରାଣ ଶୁଣିଲେ ଜଣାପଡ଼ିବ।
ଇତି କୃତ୍ଵା ମତିଂ ସୋଥ ପୁରାଣଜ୍ଞମଭାଷତ । ପୁରାଣମେକଂ ମେ ତାତ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତୁ ଭଗଵାନିତି
ଏଭଳି ଭାବି ସେ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଗୋଟିଏ ପୁରାଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।'
ଜାତକର୍ମାଦିସଂସ୍କାରାନ୍କାରଯସ୍ଵ ମମାଶୁ ଵୈ । ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂତ୍ଵା ଶୃଣୋମ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ କରୋମ୍ଯତଃ
'ମୋ ପାଇଁ ଜନ୍ମାଦି ସଂସ୍କାର ଶୀଘ୍ର କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ଆଜି ଶୁଣିବି ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି।'
ଵିଧାଯକଂ ପୁରାଣଂ ମେ ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ କୀର୍ତିତମ୍ । ଅତଃ ଶକ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ପୁରାଣାର୍ଥଂ ଵିନିଶ୍ଚଯନ୍
'ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପୁରାଣ ପ୍ରମାଣ ହେବ, ତାହା ପଢ଼ାନ୍ତୁ। ପରେ ମୁଁ ପୁରାଣର ଅର୍ଥ ବୁଝି କାମ କରିପାରିବି।'
ପୌରାଣିକ ଉଵାଚ- ଯଥାଵତ୍କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଯଥାଜ୍ଞାନଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥାଶୁଦ୍ଧଂ ଯଥାଵିଧି
ପୁରାଣିକ କହିଲେ — 'ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସଫା ଭାବେ, ପାପ ନାଶକ ପୁରାଣ ପଢ଼ିଦେବି।'
କିଂ ଵାଂଚ୍ଛସି ପୁରାଣଂ ତୁ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯେ ତଦେଵ ତୁ । ଗୌତମ ଉଵାଚ- ସର୍ଵଂ ରୁଚି ପୁରାଣଂ ମେ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ହିତଂ ଵଦ
'ତୁମେ କେଉଁ ପୁରାଣ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ ସେହି ପଢ଼ିଦେବି।' ଗୌତମ କହିଲେ — 'ମୋତେ ଯେଉଁ ପୁରାଣ ଉପକୃତିକର ଓ ପ୍ରିୟ ଲାଗିବ, ସେହି କହ।'
ଶ୍ରୁତେ ଯସ୍ମିନ୍ଭିଦା ନୈଵ ଜାଯତେ ତୁ ହରୀଶଯୋଃ । ପୌରାଣିକ ଉଵାଚ- କୌର୍ମୋକ୍ତଂ ଯତ୍ପୁରାଣଂ ତଦ୍ଦେଵଯୋରଭିଦାଭିଧମ୍
'ଯାହା ଶୁଣିଲେ ହରି ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିରୋଧ ହୁଏ ନାହିଁ।' ପୁରାଣିକ କହିଲେ — 'କୂର୍ମ ଦ୍ୱାରା କହିତିବା ପୁରାଣ ଦେବଦ୍ୱୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ନଥାଏ।'
ଶୃଣୋତି ଯସ୍ତତ୍ପ୍ରଥମଂ ତସ୍ଯ ପାପଂ ଵିନଶ୍ଯତି । ତସ୍ଯ ଵକ୍ତା ତୁ ଯୋ ଵିପ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ଵିଘ୍ନାଂତରଂ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ଏହି ପୁରାଣ ଶୁଣେ, ତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହା ପଢ଼େ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ଆସେ।
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ମନ୍ଯତେ ପାପୋ ଯଦି ଭାର୍ଯା ଵିନଶ୍ଯତି । କିଂଚୈକଂ ଦୁଷ୍କରଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶ୍ରୋତୁର୍ଵକ୍ତୁରନିଂଦକମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଯେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସାଥୀ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ସେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍, ତେବେ ମୁଁ ଏଉଁ ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, କିନ୍ତୁ ଶୁଣିବା ଓ କହିବା ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦୋଷ ନୁହେଁ।
ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତରି ଯଦି ପ୍ରୀତିର୍ଦ୍ଧର୍ମାଦେଵ ପ୍ରକାଶିନୀ । ଆଚାରଦର୍ଶନେ ପୁଣ୍ଯେ କର୍ମମୋକ୍ଷାଦିଦର୍ଶକେ
ଯଦି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ହୁଏ, ଏହା କେବଳ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଆଚରଣ ଦେଖିବାରେ, ପୁଣ୍ୟରେ ଓ କର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଖାଇବାରେ।
ତଦା ତୁଷ୍ଟୋ ମହେଶଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁରିଷ୍ଟଫଲପ୍ରଦଃ । ପିତରସ୍ତାରିତାସ୍ତେନ ଯାଂତି ତେ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ତେବେ ମହେଶ୍ୱର ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଶ୍ରୀରାମ ଉଵାଚ- କଥଂ ପାତକସଂଘାତ ସଂକ୍ରମେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମେ । ପୁରାଣଜ୍ଞଃ କଥଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାଂ ଚକାର ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ: ଏତେ ଅନେକ ପାପ ମଧ୍ୟରେ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଏକ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ?
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଅଧ୍ଯାପନେ ଚାଧ୍ଯଯନେ ଜାଯତେ ଚାଥ ସଂଗମଃ । ସଂଗତୌ ଵତ୍ସରଂ ରାମ ଯାତି ପାତକି ପାତକମ୍
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ: ପଢ଼ାଇବା ଓ ପଢ଼ିବାରେ ସାଙ୍ଗ ହୁଏ, ଏହି ସାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ହେ ରାମ, ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ପାପୀ ଆଉ ଅଧିକ ପାପ କରେ।
ପୁରାଣଜ୍ଞେ ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସର୍ଵତତ୍ଵାର୍ଥଵେଦିନି । ଅପିପାତକସଂଦୋହ ଚୀର୍ଣପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
କିନ୍ତୁ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ପାଖରେ, ବଡ଼ ପାପର ଢେର ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ମିଟିଯାଏ।
ପ୍ରଭୂତଵହ୍ନିନାଶେ ହି ଧୂମରାଶିର୍ଯଥୈଵ ହି । ଶଲଭୋ ଦୀପନାଶାଯ ଵହ୍ନିନାଶାଯ ନ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେପରି ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ନଶ୍ଟ ହେଲେ ଧୂଆଁ ରହିଯାଏ, ସେପରି ଦୀପକୁ ଦେଖି ଆସୁଥିବା ପୋକା ଅଗ୍ନିକୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରେନାହିଁ।
କୃତଂ ପାପଂ ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ନାଶନାଯ ପୁରାଣିକଃ । ଭୂତାଦିଗ୍ରସ୍ତମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଭୂତାଦି ଭଯମୋଚକଃ
ଏହିପରି, ପୁରାଣିକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କରାଯାଇଥିବା ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ; ଭୂତ-ପିଶାଚ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ସେ ଭୟ ଦୂର କରେ।
ସମଂତ୍ରଵାନପନଯେଦ୍ଯଥା ନ ସ୍ଵଯମାତୁରଃ । ପୌରାଣିକସ୍ତଥା ପାପଂ ନ କିଂଚିତ୍ପ୍ରାପ୍ତୁମର୍ହତି
ଯେପରି ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟଙ୍କର ରୋଗ ହଟାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ପୁରାଣିକ କୌଣସି ପାପ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଆତ୍ମନା ଚ କୃତଂ ପାପମନ୍ଯୈରପି ଚ ଯତ୍କୃତମ୍ । ପୁରାଣଜ୍ଞୋ ନାଶଯତି ତ୍ଵତିଦୁଷ୍ଟଂ ସ୍ଵକର୍ମ୍ମ ଵା
ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ କରିଥିବା ପାପ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ସେଥିରେ ଯେତେ ଦୁଷ୍ଟ ହେଉ, କିମ୍ବା ନିଜ କର୍ମ ହେଉ, ସେ ସବୁକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।
ଭଵାନୀଶେ ହୃଷୀକେଶେ ସମଵୃତ୍ତିର୍ଵିଵେକଵାନ୍ । ଲୋକଵେଦକ୍ରିଯାଵେତ୍ତା ରୁଦ୍ରଜାପ୍ଯତିନିଃସ୍ପୃହଃ
ସେ ଭବାନୀ, ଈଶ୍ୱର, ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖନ୍ତି, ବିବେକଶୀଳ, ଲୋକ ଓ ବେଦ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରୁଦ୍ର ଜପ ଉପରେ ଅସକ୍ତି ରଖନ୍ତି।
ତୁଷ୍ଟଃ ଶାଂତଃ କ୍ରିଯାଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଭୂତୋ ଯୋଗକୃଦ୍ଵଶୀ । ଯଥୈଵ ତେ ପୁରାଣଜ୍ଞୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶାନ୍ତ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ, ସମର୍ଥ, ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସୀ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି; ଯେପରି ତୁମ ପୁରାଣିକ ଭଗବାନ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ଥିଲେ।
ନିଯୋଗାତ୍ତଵ ଭୂପାଲ ଅଯୋଧ୍ଯାଯାମତିଷ୍ଠତ । ଅପାଲଯଦ୍ଭୁଵଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ତ୍ଵାଂ ଚ ରକ୍ଷଃ ସମାପତତ୍
ତୁମ ଆଦେଶରେ, ହେ ରାଜା, ସେ ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ରହିଥିଲେ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ବିପଦ ଆସିଲେ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ।
ସ ଚ ଶୁକ୍ରୋପଦେଶେନ ରାକ୍ଷସସ୍ତ୍ଵାମଥାଭ୍ଯଗାତ୍ । ନିଦ୍ରାସକ୍ତଂ ହନିଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯଥାଵସରସ୍ତ୍ଵିତି
ତାପରେ, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ରାକ୍ଷସ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଲା, କହିଲା, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଘୁମ ଭିତରେ ମାରିଦେବି; ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ ସୁଯୋଗ ନାହିଁ।'