ବୀଜପୂରଂ କୁସୁଂଭଂ ଚ ଲୋହିତଂ ଶୃଂଗମେଵ ଚ । ଅରରୁଂ ନାଲିକେରଂ ଚ କୂଷ୍ମାଂଡକଂ ତଥୈଵ ଚ
ବିଜପୁରା, କୁସୁମ୍ଭ, ଲାଲ ଫଳ, ଅରରୁ, ନାଡ଼ିଆ, କୁମ୍ହଡ଼ା— ଏହା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୋଵିଦାରଫଲଂ ତୈଲପକ୍ଵଂ ମାନଵଜଂ ପଯଃ । ଵାର୍ଧ୍ରୀଣସ ଖରୀ ଦୁଗ୍ଧଂ ସୂତିକା କ୍ଷୀରମାଵିକମ୍
କୋବିଦାର ଫଳ, ତେଲରେ ରନ୍ଧା ଦୁଧ, ମଣିଷ ଦୁଧ, ମହିଷ ଓ ଗଧା ଦୁଧ, ଜନ୍ମଦିନା ପରେ ମହିଳା ଦୁଧ, ମେଷୀ ଦୁଧ— ଏହା ତ୍ୟାଗ କର।
ଔଷ୍ଟ୍ରମେକଶଫକ୍ଷୀରଂ ମାର୍ଗମାଜଂ ନୃସଂଭଵମ୍ । ଵିଵତ୍ସାସଂଧିନୀକ୍ଷୀରଂ ଲଵଣଂ ଚୈଵ ଯୋଗି ଯତ୍
ଉଠ ଦୁଧ, ଏକ ପାଦିଆ ପଶୁ ଦୁଧ, ବନ୍ୟ ପଶୁ ମାଂସ, ଛୁଆ ମରିଥିବା ଗାଈ ଦୁଧ, ଲୁଣ— ଏହା ଯୋଗୀ ତ୍ୟାଗ କର।
ନାଲିକେରରସଂ କାଂସ୍ଯେ ତାମ୍ରେ ମଧୁ ଚ ସୀସକେ । କାଚେ ତକ୍ରଂ କରଂଭାଂଶ୍ଚ ଘୃତାକ୍ତାନ୍ନୈଵ କାରଯେତ୍
ନାଡ଼ିଆ ରସ କାଂସ୍ୟ କିମ୍ବା ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ, ମଧୁ ସିସାରେ, ତକ୍ର କାଚରେ, ଘିଅ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଏହି ପାତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ହୋମଂ ତୁ ମୃଣ୍ମଯେ ପାତ୍ରେ ପୁରୋଡାଶଂ ତୁ ରାଜତେ । ନ ସେଵେତ ପରଂ ଲୋକେ ଶୁଭାର୍ଥୀ ତୁ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ହୋମ ମାଟିର ପାତ୍ରରେ, ପୁରୋଡ଼ାଶ ରୂପୀ ନୈବେଦ୍ୟ ରୂପା ପାତ୍ରରେ କର। ଶୁଭ ଚାହୁଁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପାତ୍ରାଂତଶ୍ଚୂର୍ଣଲେପୋଽପି ତତ୍ର ଭକ୍ଷଣମେଵ ଚ । କ୍ରମୁକସ୍ଯ ତଥା ଭକ୍ଷଶ୍ଚୂର୍ଣପତ୍ରସ୍ଯ ଚୈଵ ହି
ପାତ୍ର ଭିତରେ ଚୁରୁଣ ଲଗାଇ ଖାଇବା, ପନ ଫଳ ଖାଇବା, ପନ ପତ୍ର ଚୁରୁଣ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କ୍ରମୁକସ୍ଯାପି ପକ୍ଵସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣଂ କ୍ରମିଯୋଗିନଃ । ପାଯସେ ଲଵଣଂ ଚୈଵ କେଵଲଂ ଚ କରାର୍ପିତମ୍
ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ରନ୍ଧା ପନ ଫଳ ଖାଇବା, ପାୟସରେ ଲୁଣ ଦେବା, କିମ୍ବା ହାତରେ ଦେଇ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସିଂଧୁସୌରାଷ୍ଟ୍ରକାଂବୋଜମାଗଧେଷୁ ଚ ସିଂହଲେ । ନ ଦୋଷାଯ ଭଵେତ୍ତତ୍ର କ୍ଷୀରଂ ଚ ଲଵଣାନ୍ଵିତମ୍
ସିନ୍ଧୁ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, କାମ୍ବୋଜ, ମଗଧ ଓ ସିଂହଳ ଦେଶରେ ଦୁଧରେ ଲୁଣ ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ଦୋଷ ନାହିଁ।
କ୍ଷୀରାଣି ଚ ସମସ୍ତାନି ଲଵଣାନି ଚ ଯୋଗତଃ । ଦେଶେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଦୋଷାଯ ପାନେ ଚୈଵେହ ସଂଶଯଃ
ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ଦୁଧ ଓ ଲୁଣ ମିଶାଇଲେ ଦୋଷ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଏହା ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ସଦ୍ଭିର୍ନିଂଦ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏତେ କଥା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଭଲ ଲୋକେ ଯାହା ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ଗତ୍ଵା ଚିଂତଯାମାସ ଦୁଃଖିତଃ । ରାତ୍ରୌ ମୃତ୍ଯୁର୍ଦିଵା ଚେତି ନ ଜାନାତି ମହାନପି
ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରି, ଦୁଃଖରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବସିଲେ—'ବଡ଼ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରେନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ରାତିକି ଦିନେ ଆସିବ।'
ପରଲୋକେ ସୁଖଂ ଦୁଃଖମିହ ଭୋଗଵିନୋଦନମ୍ । କ୍ରିମିକୀଟମନୁଷ୍ଯାଦ୍ଯୈଃ ସୁଖ ଦୁଃଖୈଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ପରଲୋକରେ କେବେ ଶୁଖ କେବେ ଦୁଃଖ ମିଳେ; ଏଠାରେ ଭୋଗରେ ମିଳୁଥିବା ଆନନ୍ଦ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା, କୀଟ, ପୋକା, ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ପ୍ରତିଜୀଵଂତୁ ହେତୂନାଂ ଭେଦୋଽପି ସୁଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ଏକସ୍ଯାପି ହି ଜୀଵସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଚୈକଵିଧା ସ୍ଥିତିଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀର କାରଣ ଅଲଗା ଅଟୁଟ ଭାବେ ସ୍ଥିର; ଏକ ଜୀବ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକମାତ୍ର ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ।
ଜନ୍ମକାଲେ ମହାଽଜ୍ଞାନଂ ଶୈଶଵେତ୍ଯଲ୍ପବୋଧନମ୍ । ସ୍ଖଲତ୍ପଦେଲ୍ପଵିଜ୍ଞାନଂ ବାଲ୍ଯେ ଚାଲ୍ପଂ ତଥୈଵ ଚ
ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଅଧିକ ଅଜ୍ଞାନ ଥାଏ; ଶିଶୁବୟସରେ ଅଳ୍ପ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି, ଶିଶୁବାଳ୍ୟରେ ଚାଲିବା ଓ ବୁଝିବା ଅଳ୍ପ, ଏହିଭଳି ଚାଲିଥାଏ।
କୌମାରେ କ୍ରୀଡନରତିର୍ଯୌଵନେ ଵିଷଯୋଷିତମ୍ । ଯୌଵନେ ଵିନିଵୃତ୍ତେ ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯସଂପାଦନେଷଣା
କିଶୋରବୟସରେ ଖେଳରେ ମନ ଲାଗେ; ଯୁବାବୟସରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରଧାନ; ଯୁବାବୟସ ଶେଷ ହେଲେ ଧନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଆହରଣରେ ମନ ଲାଗେ।
ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ଭୋଗଲିପ୍ସା ଚ ନ ଭୋକ୍ତୁଂ କ୍ଷମତେପି ଚ । ଦୂଷିକା ଶ୍ଲେଷ୍ମଲାଲାଭିର୍ଵଲୀପଲିତକଂପନୈଃ
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଭୋଗ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଭୋଗ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଶରୀର ଶ୍ଲେଷ୍ମା, ଲାଲା, ଚିରା, ପକା କେଶ ଓ କମ୍ପନରେ ଦୁଃଖିତ।
ଶ୍ଵାସକାସାନିଲାକ୍ଷିପ୍ତୈର୍ହୃଷୀକୈର୍ଵିକଲୈର୍ଯୁତଃ । କିଂଚିଦ୍ଧର୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋତି ନ ଚ ଜାନାତି କିଂଚନ
ଶ୍ୱାସ, କାଶ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦୁର୍ବଳତାରେ ଭୋଗି, କିଛି ଧରିପାରେନାହିଁ, କିଛି ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ।
ତିଷ୍ଠଂତୀଷୁ ପରସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଗୁହ୍ଯସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯେତ୍ । କୋଶକଂଡୂଯନପରଃ କ୍ରୂରୋ ଜୀଵିତଲକ୍ଷଣୈଃ
ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁପ୍ତଅଂଗ ଦେଖାଏ, ଶରୀର ଖୁଜୁଲିରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥାଏ, କଠୋର ଆଚରଣ ଓ ଜୀବନର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରେ।
କଂଡୂଯତେ ସ୍ଫିଚୌ ଵସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଚ ଵିଚାଲଯନ୍ । ଭୁଂଜାନଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମଣା ଗ୍ରାସଂ ଗ୍ରସିତୁଂ ନ ଚ ଶକ୍ନୁଯାତ୍
ସେ ନିଜ ପିଛୁ ଖୁଜୁଲି, କପଡ଼ା ଉଠାଏ ଓ ହେଲାଏ; ଖାଇବାବେଳେ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଖାଦ୍ୟକୁ ଅଟକାଏ, ଗିଳିପାରେ ନାହିଁ।
ଯଦା କାସସ୍ତଦା ଜଜ୍ଞେ ପାଯୁଵାଯୁଶ୍ଚ ଶବ୍ଦଵାନ୍ । ନିଃସୃତିଶ୍ଚ ମଲସ୍ଯାପି ଶ୍ଲେଷ୍ମନିର୍ଗମ ଏଵ ଚ
ସେ କାଶିଲେ, ତେବେ ପାଖରୁ ଶବ୍ଦ ସହ ବାୟୁ ବିସର୍ଗ ହୁଏ; ମଳ ଓ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ବାହାରିଯାଏ।
ସ୍ନୁଷାଦିଭର୍ତ୍ସନଂ ବାଲ ତାଲହାସ୍ଯନିଦର୍ଶନମ୍ । ଗୁରୁନିର୍ଗମନାଦୀନି ସଂଚିଂତ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସ୍ନୁଷା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଗାଳି ଦିଅନ୍ତି, ପିଲାମାନେ ଠାଠା କରନ୍ତି, ବଡ଼ମାନେ ଚାଲିଯିବା ଭଳି ଘଟଣା ବାରମ୍ବାର ମନେ ପକାନ୍ତି।
ଆହୂତୋ ଭୋଜନାଦ୍ଯର୍ଥଂ ଭୋଜ୍ଯାନ୍ନାଦି ଵିନିଂଦଯନ୍ । ଚିରମୁଷ୍ଣଂ ଚ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ପୁନଶ୍ଚିଂତାମଵାପ ସଃ
ଖାଇବା ପାଇଁ ଡାକିଲେ, ଖାଦ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରେ, ବହୁଦିନ ଠଣ୍ଡା ହୋଇଛି ବୋଲି ଡାଟେ, ପୁଣି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ଅତିଦୁଷ୍କୃତିକର୍ମ୍ମାହଂ କଥଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ କଥଂ ସ୍ଵପେ । କଥଂ ତିଷ୍ଠେ କଥଂ ଗଚ୍ଛେ ପରଲୋକଃ କଥଂ ଭଵେତ୍
'ମୁଁ ଏତେ ଖରାପ କାମ କରିଛି, କିପରି ଖାଇବି, କିପରି ଶୋଇବି, କିପରି ରହିବି, କିପରି ଚାଲିବି, ପରଲୋକରେ କଣ ହେବ?'
ଇତି ଚିଂତାକୁଲୋ ନିତ୍ଯଂ ନ ନମତ୍ଯପରାନ୍ଵିତଃ । ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ସଦନଂ ଗତ୍ଵା ପୁରାଣଜ୍ଞସ୍ଯ ରାଘଵ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ସଦା ଭ୍ରମିତ ଥାଏ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେନାହିଁ; ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ, ହେ ରାଘବ।
ଲଜ୍ଜାଵାକ୍କୃତଵକ୍ତ୍ରଶ୍ଚ କିଂକରୋମୀତ୍ଯଭାଷତ । ନ କିଂଚିଦପ୍ଯୁଵାଚାସୌ ଦ୍ଵିଜଃ ପୌରାଣିକସ୍ତଦା
ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି କହିଲେ; ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ପାପୋଯମିତି ଵିଜ୍ଞାଯ ଶିଷ୍ଯେଣ ନିରଗାମଯତ୍ । ଗୌତମୋପି ଵିନିର୍ଗମ୍ଯ ଦ୍ଵାର୍ଯେଵ ଚ ବହିଃ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ପାପୀ ବୋଲି ବୁଝି, ଶିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ବାହାର କରିଦେଲେ; ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ବାହାରି ଦ୍ୱାରେ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଭୁଵ୍ଯାସୀନଂ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ପୁରାଣାର୍ଥଵିଚାରକମ୍ । କଥଂ କଥମପି ପ୍ରାପ୍ଯ ପୀଠଂ ଦତ୍ତଂ ଚ ନାଭଜତ୍
ଭୂମିରେ ବସିଥିବା, ପୁରାଣର ଅର୍ଥ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, କିପରି କିପରି ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଆସନ ନେଲେ ନାହିଁ।
ନିଷଣ୍ଣୋ ଭୂତଲେ ରାମ ପୁରାଣଜ୍ଞମଭାଷତ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ କରିଷ୍ଯାମି ତଦତ୍ରୈଵ ଵିଧୀଯତାମ୍
ଭୂମିରେ ବସି, ହେ ରାମ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି, ଏଠିଏ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ପାପାନି କୀର୍ତଯସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଥୈଵ କୃତାନି ତୁ । ସ ଚାପି ନାଽକୃତଂ କିଂଚିନ୍ମଯା ପାପମିତୀରଯନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ — ତୁମେ କୃତ ସମସ୍ତ ପାପ କଥା ସଫା କର, କିଛି ଲୁଚାଇବା ଦରକାର ନାହିଁ। ସେ ମଧ୍ୟ କହିଲେ — 'ମୁଁ କୌଣସି ପାପ ଅଛି ଯାହା କରିନାହିଁ' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ରୁଦନ୍ପପାତ ଭୂମ୍ଯାଂ ଚ କଥଂ ତାତେତି ପୀଡିତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତମଥ ପ୍ରାହ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି କନ୍ଦି କନ୍ଦି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଦୁଃଖରେ କହିଲେ — 'କେମିତି, ପିତା?' ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଏହାର କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।'