ଧର୍ମଂ ଚର ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥାକାଲଂ ଯଥାଵିଧି । ଵିମୁକ୍ତପାପଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଵମୁତ୍ତମାଂ ଗତିମେଷ୍ଯସି
ତୁମ ଶକ୍ତି, ସମୟ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ପରେ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଇବ।
ପୁରାଣମଥଵା ନିତ୍ଯଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତଶ୍ଚ ସନ୍ । ନିରାଶୋ ଵା ମହେଶାନଂ ପୂଜଯସ୍ଵ ପିନାକିନମ୍
ନିତ୍ୟ ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ପୁରାଣ ଶୁଣ କିମ୍ବା ଆଶା ଛାଡ଼ି, ପିନାକଧାରୀ ମହେଶାନଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
ଦେଵଂ ଵା ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷଂ କେଶଵଂ କ୍ଲେଶନାଶନମ୍ । ସଂନ୍ଯାସମଥଵା ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନପରୋ ଭଵ
ପଦ୍ମନାଭ ଭଗବାନଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କର। କିମ୍ବା ସଦା ସନ୍ନ୍ୟାସ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ଲାଗିଥିବା ହେଉ।
ଅଥଵା ଗଚ୍ଛ କାଶୀଶଂ ମୁକ୍ତୌ ଵା ମୃତିମାପ୍ନୁହି । ଗଯାଂ ଵା ଗଚ୍ଛ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ନାହିଁଲେ, ମୁକ୍ତିର ନାଥ କାଶୀକୁ ଯାଅ କିମ୍ବା ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର। କିମ୍ବା ଗୟାକୁ ଯାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କର।
ଅଥଵା ସର୍ଵଵେଦାନାଂ ସାରଂ ପାତକନାଶନମ୍ । ରୁଦ୍ରଂ ରୁଦ୍ରପ୍ରିଯକରଂ ଜପ ପ୍ରତ୍ଯହମାଦରାତ୍
ନାହିଁଲେ, ସମସ୍ତ ବେଦର ସାର ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଭକ୍ତିରେ ଜପ କର।
ଶ୍ରୀଶୈଲମଥଵା ଗଚ୍ଛ କେଦାରମଥଵେଚ୍ଛଯା । ଅଥଵା ପ୍ରତିଵର୍ଷେ ତୁ ମାଘସ୍ନାନଂ ପ୍ରଵର୍ତଯ
ନାହିଁଲେ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଶ୍ରୀଶୈଳ କିମ୍ବା କେଦାରକୁ ଯାଅ। କିମ୍ବା ପ୍ରତିବର୍ଷ ମାଘ ମାସରେ ସ୍ନାନ କର।
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ଧର୍ମଭକ୍ତଃ ସଦା ଭଵ । ନୈଵଂ ନରକଵାସସ୍ତେ ଭଵିତା ତୁ ଦ୍ଵିଜାଧମ
ଏତେ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ସଦା ଧର୍ମରେ ଭକ୍ତି ରଖ। ତେବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କେବେ ନରକରେ ପଡିବ ନାହିଁ।
ଗୌତମ ଉଵାଚ- ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ପୁରାଣଂ ଭଵତୋ ମୁଖାତ୍ । ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵିଶ୍ଵାସହେତୁଂ ଚ ଵର୍ଜଂ ଚାପି ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଗୌତମ କହିଲେ— ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଛି, ଏହା କରିବି। ଏବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଆସ୍ଥା ଦେଇଥାଏ।
ପୌରାଣିକ ଉଵାଚ- ଵର୍ଜ୍ଯଂ ମାଂସଂ ସୁରାଽନ୍ଯସ୍ତ୍ରୀ ଭୋଗୋ ଦ୍ଯୂତଂ ଵିକତ୍ଥନମ୍ । ପାରୁଷ୍ଯମନୃତଂ ମାଯା ଦେଵଦେଵଵିନିଂଦନମ୍
ପୁରାଣିକ କହିଲେ— ମାଂସ, ମଦ, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସଂଗ, ଜୁଆ, ଅହଂକାର, କଠୋର କଥା, ମିଥ୍ୟା, ଚତୁରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା— ଏହା ସବୁ ତ୍ୟାଗ କର।
ଗୁରୂଣାଂ ସୁରଵୃଦ୍ଧାନାଂ ପୁରାଣସ୍ମୃତିଭାଷିଣାମ୍ । ନିଂଦନଂ ଶ୍ଵେତଵୃଂତାକଂ କୃତକାଲାବୁଵର୍ତନମ୍
ଗୁରୁ, ବଡ଼ ଦେବତା, ପୁରାଣ ଓ ସ୍ମୃତି କଥା କହୁଥିବାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ଧଳା ବାଇଗଣୀ ଖାଇବା, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ବିପରୀତ କାମ କରିବା— ଏହା ତ୍ୟାଗ କର।
ବୀଜପୂରଂ କୁସୁଂଭଂ ଚ ଲୋହିତଂ ଶୃଂଗମେଵ ଚ । ଅରରୁଂ ନାଲିକେରଂ ଚ କୂଷ୍ମାଂଡକଂ ତଥୈଵ ଚ
ବିଜପୁରା, କୁସୁମ୍ଭ, ଲାଲ ଫଳ, ଅରରୁ, ନାଡ଼ିଆ, କୁମ୍ହଡ଼ା— ଏହା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୋଵିଦାରଫଲଂ ତୈଲପକ୍ଵଂ ମାନଵଜଂ ପଯଃ । ଵାର୍ଧ୍ରୀଣସ ଖରୀ ଦୁଗ୍ଧଂ ସୂତିକା କ୍ଷୀରମାଵିକମ୍
କୋବିଦାର ଫଳ, ତେଲରେ ରନ୍ଧା ଦୁଧ, ମଣିଷ ଦୁଧ, ମହିଷ ଓ ଗଧା ଦୁଧ, ଜନ୍ମଦିନା ପରେ ମହିଳା ଦୁଧ, ମେଷୀ ଦୁଧ— ଏହା ତ୍ୟାଗ କର।
ଔଷ୍ଟ୍ରମେକଶଫକ୍ଷୀରଂ ମାର୍ଗମାଜଂ ନୃସଂଭଵମ୍ । ଵିଵତ୍ସାସଂଧିନୀକ୍ଷୀରଂ ଲଵଣଂ ଚୈଵ ଯୋଗି ଯତ୍
ଉଠ ଦୁଧ, ଏକ ପାଦିଆ ପଶୁ ଦୁଧ, ବନ୍ୟ ପଶୁ ମାଂସ, ଛୁଆ ମରିଥିବା ଗାଈ ଦୁଧ, ଲୁଣ— ଏହା ଯୋଗୀ ତ୍ୟାଗ କର।
ନାଲିକେରରସଂ କାଂସ୍ଯେ ତାମ୍ରେ ମଧୁ ଚ ସୀସକେ । କାଚେ ତକ୍ରଂ କରଂଭାଂଶ୍ଚ ଘୃତାକ୍ତାନ୍ନୈଵ କାରଯେତ୍
ନାଡ଼ିଆ ରସ କାଂସ୍ୟ କିମ୍ବା ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ, ମଧୁ ସିସାରେ, ତକ୍ର କାଚରେ, ଘିଅ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଏହି ପାତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ହୋମଂ ତୁ ମୃଣ୍ମଯେ ପାତ୍ରେ ପୁରୋଡାଶଂ ତୁ ରାଜତେ । ନ ସେଵେତ ପରଂ ଲୋକେ ଶୁଭାର୍ଥୀ ତୁ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ହୋମ ମାଟିର ପାତ୍ରରେ, ପୁରୋଡ଼ାଶ ରୂପୀ ନୈବେଦ୍ୟ ରୂପା ପାତ୍ରରେ କର। ଶୁଭ ଚାହୁଁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପାତ୍ରାଂତଶ୍ଚୂର୍ଣଲେପୋଽପି ତତ୍ର ଭକ୍ଷଣମେଵ ଚ । କ୍ରମୁକସ୍ଯ ତଥା ଭକ୍ଷଶ୍ଚୂର୍ଣପତ୍ରସ୍ଯ ଚୈଵ ହି
ପାତ୍ର ଭିତରେ ଚୁରୁଣ ଲଗାଇ ଖାଇବା, ପନ ଫଳ ଖାଇବା, ପନ ପତ୍ର ଚୁରୁଣ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କ୍ରମୁକସ୍ଯାପି ପକ୍ଵସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣଂ କ୍ରମିଯୋଗିନଃ । ପାଯସେ ଲଵଣଂ ଚୈଵ କେଵଲଂ ଚ କରାର୍ପିତମ୍
ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ରନ୍ଧା ପନ ଫଳ ଖାଇବା, ପାୟସରେ ଲୁଣ ଦେବା, କିମ୍ବା ହାତରେ ଦେଇ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସିଂଧୁସୌରାଷ୍ଟ୍ରକାଂବୋଜମାଗଧେଷୁ ଚ ସିଂହଲେ । ନ ଦୋଷାଯ ଭଵେତ୍ତତ୍ର କ୍ଷୀରଂ ଚ ଲଵଣାନ୍ଵିତମ୍
ସିନ୍ଧୁ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, କାମ୍ବୋଜ, ମଗଧ ଓ ସିଂହଳ ଦେଶରେ ଦୁଧରେ ଲୁଣ ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ଦୋଷ ନାହିଁ।
କ୍ଷୀରାଣି ଚ ସମସ୍ତାନି ଲଵଣାନି ଚ ଯୋଗତଃ । ଦେଶେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଦୋଷାଯ ପାନେ ଚୈଵେହ ସଂଶଯଃ
ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ଦୁଧ ଓ ଲୁଣ ମିଶାଇଲେ ଦୋଷ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଏହା ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଅଛି।
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ସଦ୍ଭିର୍ନିଂଦ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ଏତେ କଥା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଭଲ ଲୋକେ ଯାହା ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ଗତ୍ଵା ଚିଂତଯାମାସ ଦୁଃଖିତଃ । ରାତ୍ରୌ ମୃତ୍ଯୁର୍ଦିଵା ଚେତି ନ ଜାନାତି ମହାନପି
ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରି, ଦୁଃଖରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବସିଲେ—'ବଡ଼ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରେନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ରାତିକି ଦିନେ ଆସିବ।'
ପରଲୋକେ ସୁଖଂ ଦୁଃଖମିହ ଭୋଗଵିନୋଦନମ୍ । କ୍ରିମିକୀଟମନୁଷ୍ଯାଦ୍ଯୈଃ ସୁଖ ଦୁଃଖୈଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ପରଲୋକରେ କେବେ ଶୁଖ କେବେ ଦୁଃଖ ମିଳେ; ଏଠାରେ ଭୋଗରେ ମିଳୁଥିବା ଆନନ୍ଦ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା, କୀଟ, ପୋକା, ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ପ୍ରତିଜୀଵଂତୁ ହେତୂନାଂ ଭେଦୋଽପି ସୁଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ଏକସ୍ଯାପି ହି ଜୀଵସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଚୈକଵିଧା ସ୍ଥିତିଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀର କାରଣ ଅଲଗା ଅଟୁଟ ଭାବେ ସ୍ଥିର; ଏକ ଜୀବ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକମାତ୍ର ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ।
ଜନ୍ମକାଲେ ମହାଽଜ୍ଞାନଂ ଶୈଶଵେତ୍ଯଲ୍ପବୋଧନମ୍ । ସ୍ଖଲତ୍ପଦେଲ୍ପଵିଜ୍ଞାନଂ ବାଲ୍ଯେ ଚାଲ୍ପଂ ତଥୈଵ ଚ
ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଅଧିକ ଅଜ୍ଞାନ ଥାଏ; ଶିଶୁବୟସରେ ଅଳ୍ପ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି, ଶିଶୁବାଳ୍ୟରେ ଚାଲିବା ଓ ବୁଝିବା ଅଳ୍ପ, ଏହିଭଳି ଚାଲିଥାଏ।
କୌମାରେ କ୍ରୀଡନରତିର୍ଯୌଵନେ ଵିଷଯୋଷିତମ୍ । ଯୌଵନେ ଵିନିଵୃତ୍ତେ ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯସଂପାଦନେଷଣା
କିଶୋରବୟସରେ ଖେଳରେ ମନ ଲାଗେ; ଯୁବାବୟସରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରଧାନ; ଯୁବାବୟସ ଶେଷ ହେଲେ ଧନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଆହରଣରେ ମନ ଲାଗେ।
ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ଭୋଗଲିପ୍ସା ଚ ନ ଭୋକ୍ତୁଂ କ୍ଷମତେପି ଚ । ଦୂଷିକା ଶ୍ଲେଷ୍ମଲାଲାଭିର୍ଵଲୀପଲିତକଂପନୈଃ
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଭୋଗ ଇଚ୍ଛା ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଭୋଗ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଶରୀର ଶ୍ଲେଷ୍ମା, ଲାଲା, ଚିରା, ପକା କେଶ ଓ କମ୍ପନରେ ଦୁଃଖିତ।
ଶ୍ଵାସକାସାନିଲାକ୍ଷିପ୍ତୈର୍ହୃଷୀକୈର୍ଵିକଲୈର୍ଯୁତଃ । କିଂଚିଦ୍ଧର୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋତି ନ ଚ ଜାନାତି କିଂଚନ
ଶ୍ୱାସ, କାଶ, ବାୟୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦୁର୍ବଳତାରେ ଭୋଗି, କିଛି ଧରିପାରେନାହିଁ, କିଛି ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ।
ତିଷ୍ଠଂତୀଷୁ ପରସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଗୁହ୍ଯସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯେତ୍ । କୋଶକଂଡୂଯନପରଃ କ୍ରୂରୋ ଜୀଵିତଲକ୍ଷଣୈଃ
ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁପ୍ତଅଂଗ ଦେଖାଏ, ଶରୀର ଖୁଜୁଲିରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥାଏ, କଠୋର ଆଚରଣ ଓ ଜୀବନର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରେ।
କଂଡୂଯତେ ସ୍ଫିଚୌ ଵସ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଚ ଵିଚାଲଯନ୍ । ଭୁଂଜାନଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମଣା ଗ୍ରାସଂ ଗ୍ରସିତୁଂ ନ ଚ ଶକ୍ନୁଯାତ୍
ସେ ନିଜ ପିଛୁ ଖୁଜୁଲି, କପଡ଼ା ଉଠାଏ ଓ ହେଲାଏ; ଖାଇବାବେଳେ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଖାଦ୍ୟକୁ ଅଟକାଏ, ଗିଳିପାରେ ନାହିଁ।
ଯଦା କାସସ୍ତଦା ଜଜ୍ଞେ ପାଯୁଵାଯୁଶ୍ଚ ଶବ୍ଦଵାନ୍ । ନିଃସୃତିଶ୍ଚ ମଲସ୍ଯାପି ଶ୍ଲେଷ୍ମନିର୍ଗମ ଏଵ ଚ
ସେ କାଶିଲେ, ତେବେ ପାଖରୁ ଶବ୍ଦ ସହ ବାୟୁ ବିସର୍ଗ ହୁଏ; ମଳ ଓ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ବାହାରିଯାଏ।