ପ୍ରାଣାନାଯମ୍ଯ ସନ୍ଯାସଂ ଶୁକ୍ଲଧ୍ଯାନସମନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଗୁରୁମୀଶାନଂ ଜପନ୍ନାସୀଦତଃ ପରମ୍
ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସନ୍ନ୍ୟାସ ଭାବ ଧାରଣ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଗୁରୁ ଓ ଈଶାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ।
ଅଥ ଦେଵାର୍ଚନଂ କର୍ତୁଂ ଯତ୍ନମାସ୍ଥିତଵାନପି । ପଲାଶପତ୍ରପୁଟକଦ୍ଵଯାନୀତ ଜଲଂ ଶୁଚି
ତାପରେ ଦେବଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ମନ ଲଗାଇ, ଦୁଇଟି ପଳାଶପତ୍ରର ଛୋଟ ଡିଶରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଆଣିଲେ।
ଶିରଃକମଂଡଲୁଗତଂ ନିଧାଯାଗ୍ନିଂ ତ୍ରିମଂତ୍ରିତମ୍ । ଆଵାହନାଦି କୃତ୍ଵାଥ ସ୍ନାନପର୍ଯନ୍ତମେଵ ଚ
ମୁଣ୍ଡର କମଣ୍ଡଳୁର ଜଳ ଓ ତିନିଟି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂତ ଅଗ୍ନି ରଖି, ଆବାହନ ଆଦି ରିତି ଓ ସ୍ନାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଅଥ ସ୍ନାପଯିତୁଂ ଦେଵମାଦାଯ କରସଂପୁଟେ । କୃତ୍ଵା ନିରୀକ୍ଷଣଂ ଦେଵଂ ପୀଠଂ ନୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍କପିଃ
ତାପରେ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ପାଇଁ, ହାତ ଜୋଡି ଲିଙ୍ଗକୁ ଧରିଲେ। ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ପୀଠ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ଲିଂଗମାତ୍ରଂ କରଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀତିସମନ୍ଵିତଃ । ଇଦମାହ ମହାଯୋଗୀ କିଂ ଵା ପାପଂ ମଯା କୃତମ୍
କେବଳ ଲିଙ୍ଗ ହାତରେ ଦେଖି, ଭୟରେ ଭରିଗଲେ। ମହାଯୋଗୀ କହିଲେ— କଣ ମୁଁ କିଛି ପାପ କରିଛି କି?
ଯଦେତତ୍ପୀଠରହିତଂ ଶିଵଲିଂଗଂ କରସ୍ଥିତମ୍ । ମମାଦ୍ଯ ମରଣଂ ସିଦ୍ଧଂ ପୀଠଂ ଚେନ୍ନାଗମିଷ୍ଯତି
ଏହି ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୀଠ ବିନା ମୋ ହାତରେ ରହିଛି, ଯଦି ପୀଠ ଦେଖାଯିବ ନାହିଁ, ତେବେ ଆଜି ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।
ଅଥ ରୁଦ୍ରଂ ଜପିଷ୍ଯାମି ତଦାଯାତି ମହେଶ୍ଵରଃ । ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଜଜାପ ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍
ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ ରୁଦ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଜପିବି; ମହେଶ୍ୱର ଆସିବେ। ଏଭଳି ମନରେ ଭାବି, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ।
ଅଥାପି ନ ସମାଯାତୋ ମହେଶୋଽଥ କପୀଶ୍ଵରଃ । ରୁଦ୍ରଂ ନ୍ଯପାତଯଦ୍ଭୂମ୍ଯାଂ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ସମାଗତଃ
ତଥାପି ମହେଶ୍ୱର ଆସିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ବନରାଜା ରୁଦ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ଭୂମିରେ ରଖିଦେଲେ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ର ଆସିଗଲେ।
କିମର୍ଥଂ ରୁଦ୍ଯତେ ଭକ୍ତ ରୁଦିହେତୁଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ହନୂମାନୁଵାଚ- ପୀଠହୀନମିଦଂ ଲିଂଗଂ ପଶ୍ଯ ମେ ପାପସଂଚଯମ୍
ଭକ୍ତ, କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ? ମୋତେ କହ, କାହିଁକି ଏଭଳି କନ୍ଦୁଛ? ହନୁମାନ କହିଲେ— ଦେଖ, ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ପୀଠ ନାହିଁ; ଏହା ମୋର ପାପ ଜମା ହେବାର ଚିହ୍ନ।
ଵୀରଭଦ୍ର ଉଵାଚ- ଯଦି ନାଯାତି ପୀଠଂ ତେ ଲିଂଗେ ମା ସାହସଂ କୃଥାଃ । ଦାହଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଲୋକଂ ଯଦି ନାଯାତି ପୀଠକମ୍
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ— ଯଦି ତୋ ଲିଙ୍ଗରେ ପୀଠ ଆସିଲା ନାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ କୌଣସି ଅସାବଧାନ କାମ କରନି। ଯଦି ପୀଠ ଆସିବ ନାହିଁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦାହିଦେବି।
ପଶ୍ଯ ଦର୍ଶଯ ମେ ଲିଂଗଂ ପୀଠଂ ଯଦ୍ଯାଗତଂ ନ ଵା । ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀରଭଦ୍ରୋ ଲିଂଗଂ ପୀଠମନାଗତମ୍
ମୋତେ ଦେଖା ଦେ, ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଏବଂ ପୀଠ ଆସିଛି କି ନାହିଁ। ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ଦେଖିଲେ ଯେ, ଲିଙ୍ଗ ପୀଠ ଏଉଁଠି ଆସିନଥିଲା।
ଦଗ୍ଧୁକାମୋଽଖିଲାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଅନଲଂ ଭୁଵି ଚିକ୍ଷେପ କ୍ଷଣାଦ୍ଦଗ୍ଧା ମହୀ ତଦା
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରଭଦ୍ର ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପୁଡ଼ିଦେବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ିଲେ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପୃଥିବୀ ପୁଡ଼ିଗଲା।
ଅଥ ସପ୍ତତଲାନ୍ଦଗ୍ଧ୍ଵା ପୁନରୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵମଵର୍ତତ । ପଂଚୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵଲୋକାନଦହଜ୍ଜନଲୋକନିଵାସିନଃ
ତାପରେ ସେ ସାତଟି ତଳକୁ ପୁଡ଼ିଦେଇ, ପୁଣି ଉପରକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ଉପର ଲୋକରେ ଥିବା ଜନମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ପୁଡ଼ିଦେଲେ।
ଲଲାଟନେତ୍ରସଂଭୂତଂ ନଖେନାଦାଯ ଚାନଲମ୍ । ଜଂବୀରଫଲସଂକାଶଂ କୃତ୍ଵା କରତଲେ ଵିଭୁଃ
ଲଳାଟର ଚକ୍ଷୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନିକୁ ନଖରେ ଧରି, ପ୍ରଭୁ ତାହାକୁ ଜମ୍ବିର ଫଳ ଭଳି ଆକାର ଦେଇ, ତାଙ୍କର ହାତରେ ଧରିଲେ।
ଯଦି ନାଯାତି ପୀଠଂ ତେ ଦଗ୍ଧା ଲୋକା ନ ସଂଶଯଃ । ଅନାଯାତମଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୀରଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଯଦି ତୁମର ପୀଠ ଏଠାକୁ ନାଆସେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ପୁଡ଼ିଯିବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦେଖି ବୀରଭଦ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ସନକାଦଯୋ ମହାତ୍ମାନୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୋଗେନ ଚାଗମନ୍ । ଗୌତମସ୍ଯାଶ୍ରମଵରଂ ସମାଗମ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସନକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆଗମନ ଜାଣି, ଗୌତମଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।
ନ ଦୃଷ୍ଟଵଂତୋ ଦେଵାଦିଂ ଵିଦ୍ଯମାନମପି ଦ୍ଵିଜାଃ । ଅସ୍ତୁଵନ୍ନଥ ଚ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ସର୍ଵଵେଦସମୁଦ୍ଭଵୈଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେବତାମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବେଦର ଉପଜିତ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଓଁନମୋ ଦେଵଦେଵାଯ ତସ୍ମୈ ଶୁଦ୍ଧପ୍ରଭାଚିଂତ୍ଯରୂପାଯ ତସ୍ମୈ । ନମଃ ସୁରାଣାମଧୀଶାଯ ତସ୍ମୈ ନମୋ ଵେଦଗୁହ୍ଯାଯ ଶୁଦ୍ଧାଯ ତସ୍ମୈ
ଓଁ, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶୁଦ୍ଧ ତେଜ ଓ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ରୂପ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଅଧିପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବେଦର ଗୁପ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ନମଃ ଶିଵାଯାଦିଦେଵାଯ ତସ୍ମୈ ନମୋ ଵ୍ଯାଲଯଜ୍ଞୋପଵୀତାଯ ତସ୍ମୈ । ନମଃ ସୁରାନଂଦସଂଦୋହ ଵର୍ଷତ୍ରଯୀ ବିଂଦୁଵିଶ୍ଵଂଭରାଯ ତସ୍ମୈ
ଶିବଙ୍କୁ, ଆଦିଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସର୍ପକୁ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଥିବା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦେବାନନ୍ଦର ମୂଳ, ତିନି ବେଦର ସାର, ବିନ୍ଦୁ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ପୃଥିଵ୍ଯଥୋ ଵାଯୁରାକାଶମାପଃ ପୁନଃ ଶଶୀ ଵହ୍ନିସୂର୍ଯ୍ଯୌ ତଥାତ୍ମା । ଯସ୍ଯାଷ୍ଟୈତା ମୂର୍ତଯଃ ଶଂକରସ୍ଯ ତସ୍ମୈ ନମୋ ଜ୍ଞାନଗମ୍ଯାଯ ଶଶ୍ଵତ୍
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମା—ଏହି ଆଠଟି ଶଙ୍କରଙ୍କର ରୂପ। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଏତାଂ ସ୍ତୁତିମଥାକର୍ଣ୍ଯ ଭଗନେତ୍ରପ୍ରଦଃ ଶିଵଃ । ଵିଷ୍ଣୁମାହ ଚ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସମାନଯ ଚ ତାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଏହି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ଭଗନେତ୍ର ଦାତା ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଯାଅ, ସେଇ ଦ୍ୱିଜମାନେକୁ ଆଣ।'
ଆନୀତାସ୍ତେନ ହରିଣା ଦେଵାଯ ପ୍ରଣତାସ୍ତୁ ତେ । ତାନାହ ଶଂକରୋ ଵାକ୍ଯଂ କିମର୍ଥଂ ଯୂଯମାଗତାଃ
ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇ, ସେମାନେ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଶଙ୍କର ସେମାନେକୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ?'
ମୁନଯ ଊଚୁଃ - ଦେଵ ଦ୍ଵାଦଶଲୋକାନାଂ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଭସ୍ମରାଶଯଃ । ସ୍ଥିତମେକଂ ଵନମିଦଂ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଲୋକସଂକ୍ଷଯମ୍
ମୁନିମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ବାରଟି ଲୋକରେ ଖାଲି ଛାର ଛାରି ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛିନାହିଁ। ଆପଣ ଦେଖନ୍ତୁ, ଲୋକମାନେ କିପରି ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।'
ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵସ୍ଥପଂଚଲୋକାନାଂ ଦାହେ ସଂଦେହ ଏଵ ନଃ । କଥମଂଗାରଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ କଥଂ ନୋ ଵା ମହାଧ୍ଵନିଃ
ସଦାଶିବ କହିଲେ: 'ଉପର ଥିବା ପାଞ୍ଚଟି ଲୋକ ପୁଡ଼ିଯିବାରେ ଆମେ ସନ୍ଦେହ କରୁନାହିଁ; କିନ୍ତୁ କିପରି ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ବଡ଼ ଶବ୍ଦ କାହିଁକି?'
ମୁନଯ ଊଚୁଃ - ଭୀତିରସ୍ମାକମଧୁନା ଵର୍ତତେ ଵୀରଭଦ୍ରତଃ । ସ ଏଵାଂଗାରଵୃଷ୍ଟିଂ ଚ ପିପାସୁରିଵ ତାମପାତ୍
ମୁନିମାନେ କହିଲେ: 'ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଆମେ ଏବେ ଭୟଭୀତ। ସେ ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ପତିତ କଲେ, ଯେମିତି ତିଆରି ଥିଲେ।'
ଦେଵୋଥ ଵୀରମାହୂଯ କିଂ ଵୀରେତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଭଵଃ । ଵୀରୋ ହନୂମତୋ ଲିଂଗପୀଠାଭାଵାଦିଦଂ କୃତମ୍
ତାପରେ ଦେବତା ବୀରକୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ: 'କାହିଁକି, ବୀର?' ଭବ କହିଲେ: 'ହନୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗ ପୀଠ ନଥିବାରୁ ଏହି କାମ ହେଇଛି।'
କପେଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରିଜ୍ଞାତୁଂ ମଯା କୃତମିଦଂ ବୃହତ୍ । କୃପାନିଧିରଥୋ ଦେଵୋ ଯଥାପୂର୍ଵମକଲ୍ପଯତ୍
'ମୁଁ ବନରାଜଙ୍କ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିବାକୁ ଏହା କରିଥିଲି। ତାପରେ କୃପାମୟ ଦେବ ପୁରୁଣା ପରି ସବୁକିଛି ଠିକ୍ କରିଦେଲେ।'
ଦଗ୍ଧାନପ୍ଯଖିଲାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ପୂର୍ଵତଃ ଶୋଭନାନ୍ଵିଭୁଃ । କଲ୍ପଯାମାସ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵୀରଭଦ୍ରମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ପୁଡ଼ିଯିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ହୋଇ, ସେମାନେକୁ ପୁନଃ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେଲେ ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଆଲିଂଗ୍ଯାଘ୍ରାଯ ଶିରସି ତାଂବୂଲଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ହରଃ । ଅଥାସୌ ହନୁମାନୀଶ ପୂଜନଂ କୃତଵାନଥ
ହରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ପାନ ଦେଲେ। ଏହା ପରେ, ହନୁମାନ୍ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଏକଂ ଵନଚରଂ ତତ୍ର ଗଂଧର୍ଵଂ ସଵିପଂଚିକମ୍ । ଇଦମାହ ମହାଵୀଣା ମମ ଵୈ ଦୀଯତାମିତି
ସେଠାରେ ଏକ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯାହା ପାଖରେ ବୀଣା ଓ ପାଞ୍ଚ ତାରର ବାଦ୍ୟ ଥିଲା, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଏହି ମହାବୀଣା ମୋତେ ଦିଅ।’