ପାତଯେଦଥ ଚାନ୍ଯେନ ଵାମେନୈଵ କରେଣ ଵା । ମୁକ୍ତିଧାରାକୃତା ତେନ ପଵିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍
ଏପରେ ଅନ୍ୟ ହାତ କିମ୍ବା ବାମ ହାତରେ ଜଳ ଢାଲିବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁକ୍ତିଧାରା ତିଆରି ହୁଏ, ଯାହା ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶ କରେ।
ଏଵଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ପଂଚଗଵ୍ଯୈସ୍ତଥୈଵ ଚ । ପଂଚାମୃତୈରଥ ସ୍ନାପ୍ଯ ମଧୁରତ୍ରିତଯେନ ଚ
ଏଭଳି ଦେବଙ୍କୁ ବସାଇ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପରେ ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ମିଠା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବ।
ଵିଭୂଷ୍ଯ ଭୂଷକୈର୍ଦେଵଂ ପୁନଃ ସ୍ନାପ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ଶୀତୋପଚାରଂ କୃତ୍ଵାଥ ତତ ଆଚମନାଦିକମ୍
ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୂଷଣ ଦେଇ ଆଲଙ୍କୃତ କରି, ପୁନି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବ। ପରେ ଶୀତଳ ଉପଚାର ଦେଇ, ଆଚମନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଚାର କରିବା ଉଚିତ।
ଵସ୍ତ୍ରଂ ତଥୋପଵୀତଂ ଚ ପଂଚଗଂଧକମେଵ ଚ । କର୍ପୂରମରୁଵଂ ଚାପି ପାଟୀରମଥ ଵା ଭଵେତ୍
ପରେ ବସ୍ତ୍ର, ଉପବୀତ ଓ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ। କର୍ପୂର, ମରୁବା ଓ ପାଟୀର ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ।
ଉଭଯଂ ମିଶ୍ରିତଂ ଵାପି ଶିଵଲିଂଗଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । କୃତ୍ସ୍ନପୀଠଂ ଗଂଧପୂର୍ଣଂ ଯଦ୍ଵା ଵିଭଵସାରତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶାଇ କିମ୍ବା ଅଲଗା ଭାବେ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୀଠକୁ ଗନ୍ଧରେ ପୂରଣ କରିବା, କିମ୍ବା ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି ତାହା ଅନୁଯାୟୀ।
ତୂଷ୍ଣୀମଥୋପଚାରଂ ଵା କାଲିଯଂ ପୁଷ୍ପମର୍ପଯେତ୍ । ଶ୍ରୀପତ୍ରମରୁଚିତ୍ଯାଜଂ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯାଖିଲଂ ଯଥା
ପରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ କିମ୍ବା ଉପଚାର ସହିତ କଳା ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୀପତ୍ର, ଅରୁଚି ଓ ଯାଜ୍ଞ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅନେକଦ୍ରଵ୍ଯଧୂପଂ ଚ ଗୁଗ୍ଗୁଲଂ କେଵଲଂ ତଥା । କପିଲାଘୃତସଂଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵଧୂପାଯ ଶସ୍ଯତେ
ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଧୂପ କିମ୍ବା କେବଳ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଦେଇପାରିବେ। କପିଳା ଗ଼ଁଠି ଘିଅ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ସମସ୍ତ ଧୂପ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ।
ଧୂପଂ ଦତ୍ଵା ଯଥାଶକ୍ତି କପିଲାଘୃତଦୀପକାନ୍ । ଅଥଵାପ୍ଯାଜ୍ଯମାତ୍ରେଣ ଦୀପାନ୍ଦତ୍ଵୋପହାରକମ୍
ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଧୂପ ଓ କପିଳା ଗ଼ଁଠି ଘିଅର ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା କେବଳ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯୁପପନ୍ନଂ ଚ ଦତ୍ଵା ପୁଷ୍ପସମନ୍ଵିତମ୍ । ମୁଖଶୁଦ୍ଧିଂ ତତୋ ଦତ୍ଵା ଦତ୍ଵା ତାଂବୂଲମାଦରାତ୍
ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ ସହିତ ଦେଇ, ପରେ ମୁଁହ ପରିଷ୍କାର କରାଯିବା ଓ ଆଦର ସହିତ ତାମ୍ବୁଳ ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣନମସ୍କାରୌ ପୂଜୈଵଂ ହି ସମାପ୍ଯତେ । ଗୀତାଂଗପଂଚକଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତାନି ଵିଜ୍ଞାପଯାମି ତେ
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଓ ନମସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ଏଭଳି ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ପରେ ଗୀତର ପଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ତୁମକୁ କହିବି।
ଗୀତଂ ଵାଦ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ଚ ନୃତ୍ଯଂ ହାସୋକ୍ତିରେଵ ଚ । ନୀରାଜନଂ ଚ ପୁଷ୍ପାଣାମଂଜଲିଶ୍ଚାଖିଲାର୍ପଣମ୍
ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ପୁରାଣ ପାଠ, ନୃତ୍ୟ ଓ ହସି ଭରା କଥା; ନୀରାଜନ, ଫୁଲ ଅଞ୍ଜଳି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ପଣ।
କ୍ଷମା ଚୋଦ୍ଵାସନଂ ଚୈଵ କୀର୍ତିତଂ ଚୋପଚାରକମ୍ । ଭୂଷଣଂ ଚ ତଥା ଛତ୍ରଂ ଚାମରଂ ଵ୍ଯଜନଂ ତଥା
କ୍ଷମା ଓ ବିଦାୟ ମଧ୍ୟ ଉପଚାର ଭାବେ କହାଯାଇଛି। ଭୂଷଣ, ଛତା, ଚାମରା ଓ ପଙ୍ଖା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଶିଵୋପଵୀତଂ କୈଙ୍କର୍ଯଂ ଷଡୀଶାନୋପଚାରକମ୍ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦୁପଚାରୈସ୍ତୁ ଯଃ ସମାରାଧଯେଚ୍ଛିଵମ୍
ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଉପବୀତ ହେଉଛି ସେବା, ଏହି ସେବାକୁ ଛଅ ପ୍ରକାର ଉପଚାର ସହିତ କରାଯାଏ। ଯିଏ ଶିବଙ୍କୁ ବତିସି ପ୍ରକାର ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ,
ଏକେନାହ୍ନା ସମସ୍ତାନାଂ ପାପାନାଂ ନାଶନଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦୁପଚାରଂ ସ୍ଯାତ୍ପୂଜନଂ ତୂତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ସେ ଏକ ଦିନରେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନଶ୍ଟ କରିପାରେ। ବତିସି ପ୍ରକାର ଉପଚାର ସହିତ ପୂଜା କରିବା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ଏଵମେତତ୍କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଵ ପୂଜାଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ମତ୍ପାଦଯୁଗଲଂ ପୂଜ୍ଯ ସର୍ଵପୂଜାକରୋ ଭଵ
ସଦାଶିବ କହିଲେ— ଏଭଳି ଠିକ୍ ଅଛି, ବନରାଜା, ମୁଁ ତୋ ପୂଜା ବିଧି କହିବି। ମୋର ଦୁଇଟି ପାଦକୁ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ପୂଜାର କର୍ତ୍ତା ହେଉ।
ଆରାଧ୍ଯେତ୍ଥଂ ଯଥାଲିଂଗେ ତନ୍ମମାରାଧନଂ କୁରୁ । ହନୂମାନୁଵାଚ- ଗୁରୁଣା ଲିଂଗପୂଜୈଵ ନିଯତା କଲ୍ପିତା ମମ
ଏଭଳି ଭାବରେ ଲିଙ୍ଗରେ ଯେପରି ନିୟମ ଅଛି, ସେପରି ମୋର ପୂଜା କର। ହନୁମାନ କହିଲେ— ମୋ ଗୁରୁ ମୋତେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।
ତାଂ କରୋମି ପୁରା ଦେଵ ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଵତ୍ପାଦପୂଜନମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୈଵ ନମସ୍ଯେଶଂ ଶିଵଲିଗାର୍ଚନେଽଭଵତ୍
ହେ ଦେବ, ସେହି ପୂଜା ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କରିଛି; ପରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପୂଜା କରିବି। ଏଭଳି କହି ହନୁମାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜାରେ ଲାଗିଗଲେ।
ସରସ୍ତୀରମଥୋ ଗତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ସୈକତଵେଦିକାମ୍ । ତାଲପତ୍ରୈର୍ଵିରଚିତମାସନଂ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍
ତାପରେ ହନୁମାନ ଝିଲିକା ତଟକୁ ଗଲେ, ବାଳୁକାରେ ବେଦି ତିଆରି କଲେ ଓ ତାଳପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆସନ ବନେଇଲେ।
ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପାଦହସ୍ତୌ ତୁ ସମାଚମ୍ଯ ସମାହିତଃ । ଭସ୍ମସ୍ନାନମଥୋ ଚକ୍ରେ ପୁନରାଚମ୍ଯ ଵାଗ୍ଯତଃ
ପାଦ ଓ ହାତ ଧୋଇ, ଜଳ ଛାଞ୍ଚି, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ କଲେ; ପୁଣି ଜଳ ଛାଞ୍ଚି, ମୌନ ରହିଲେ।
ଦେଵଵେଦ୍ଯାମଥୋ ଚକ୍ରେ ପଦ୍ମାନି ସୁମନୋହରମ୍ । ଅନଂତରଂ ତାଲପତ୍ରଂ ପଦ୍ମାସନଗତଃ କପିଃ
ତାପରେ ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବେଦି ତିଆରି କଲେ, ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ କଲେ। ସେଠାରେ ତାଳପତ୍ର ଉପରେ ବସି, ପଦ୍ମାସନ ନେଲେ।
ପ୍ରାଣାନାଯମ୍ଯ ସନ୍ଯାସଂ ଶୁକ୍ଲଧ୍ଯାନସମନ୍ଵିତଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଗୁରୁମୀଶାନଂ ଜପନ୍ନାସୀଦତଃ ପରମ୍
ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସନ୍ନ୍ୟାସ ଭାବ ଧାରଣ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଗୁରୁ ଓ ଈଶାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ।
ଅଥ ଦେଵାର୍ଚନଂ କର୍ତୁଂ ଯତ୍ନମାସ୍ଥିତଵାନପି । ପଲାଶପତ୍ରପୁଟକଦ୍ଵଯାନୀତ ଜଲଂ ଶୁଚି
ତାପରେ ଦେବଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ମନ ଲଗାଇ, ଦୁଇଟି ପଳାଶପତ୍ରର ଛୋଟ ଡିଶରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଆଣିଲେ।
ଶିରଃକମଂଡଲୁଗତଂ ନିଧାଯାଗ୍ନିଂ ତ୍ରିମଂତ୍ରିତମ୍ । ଆଵାହନାଦି କୃତ୍ଵାଥ ସ୍ନାନପର୍ଯନ୍ତମେଵ ଚ
ମୁଣ୍ଡର କମଣ୍ଡଳୁର ଜଳ ଓ ତିନିଟି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂତ ଅଗ୍ନି ରଖି, ଆବାହନ ଆଦି ରିତି ଓ ସ୍ନାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଅଥ ସ୍ନାପଯିତୁଂ ଦେଵମାଦାଯ କରସଂପୁଟେ । କୃତ୍ଵା ନିରୀକ୍ଷଣଂ ଦେଵଂ ପୀଠଂ ନୋ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍କପିଃ
ତାପରେ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ପାଇଁ, ହାତ ଜୋଡି ଲିଙ୍ଗକୁ ଧରିଲେ। ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ପୀଠ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ଲିଂଗମାତ୍ରଂ କରଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀତିସମନ୍ଵିତଃ । ଇଦମାହ ମହାଯୋଗୀ କିଂ ଵା ପାପଂ ମଯା କୃତମ୍
କେବଳ ଲିଙ୍ଗ ହାତରେ ଦେଖି, ଭୟରେ ଭରିଗଲେ। ମହାଯୋଗୀ କହିଲେ— କଣ ମୁଁ କିଛି ପାପ କରିଛି କି?
ଯଦେତତ୍ପୀଠରହିତଂ ଶିଵଲିଂଗଂ କରସ୍ଥିତମ୍ । ମମାଦ୍ଯ ମରଣଂ ସିଦ୍ଧଂ ପୀଠଂ ଚେନ୍ନାଗମିଷ୍ଯତି
ଏହି ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୀଠ ବିନା ମୋ ହାତରେ ରହିଛି, ଯଦି ପୀଠ ଦେଖାଯିବ ନାହିଁ, ତେବେ ଆଜି ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।
ଅଥ ରୁଦ୍ରଂ ଜପିଷ୍ଯାମି ତଦାଯାତି ମହେଶ୍ଵରଃ । ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମନସା ଜଜାପ ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍
ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ ରୁଦ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଜପିବି; ମହେଶ୍ୱର ଆସିବେ। ଏଭଳି ମନରେ ଭାବି, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ।
ଅଥାପି ନ ସମାଯାତୋ ମହେଶୋଽଥ କପୀଶ୍ଵରଃ । ରୁଦ୍ରଂ ନ୍ଯପାତଯଦ୍ଭୂମ୍ଯାଂ ଵୀରଭଦ୍ରଃ ସମାଗତଃ
ତଥାପି ମହେଶ୍ୱର ଆସିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ବନରାଜା ରୁଦ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ଭୂମିରେ ରଖିଦେଲେ, ଏବଂ ବୀରଭଦ୍ର ଆସିଗଲେ।
କିମର୍ଥଂ ରୁଦ୍ଯତେ ଭକ୍ତ ରୁଦିହେତୁଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ହନୂମାନୁଵାଚ- ପୀଠହୀନମିଦଂ ଲିଂଗଂ ପଶ୍ଯ ମେ ପାପସଂଚଯମ୍
ଭକ୍ତ, କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ? ମୋତେ କହ, କାହିଁକି ଏଭଳି କନ୍ଦୁଛ? ହନୁମାନ କହିଲେ— ଦେଖ, ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ପୀଠ ନାହିଁ; ଏହା ମୋର ପାପ ଜମା ହେବାର ଚିହ୍ନ।
ଵୀରଭଦ୍ର ଉଵାଚ- ଯଦି ନାଯାତି ପୀଠଂ ତେ ଲିଂଗେ ମା ସାହସଂ କୃଥାଃ । ଦାହଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଲୋକଂ ଯଦି ନାଯାତି ପୀଠକମ୍
ବୀରଭଦ୍ର କହିଲେ— ଯଦି ତୋ ଲିଙ୍ଗରେ ପୀଠ ଆସିଲା ନାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ କୌଣସି ଅସାବଧାନ କାମ କରନି। ଯଦି ପୀଠ ଆସିବ ନାହିଁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦାହିଦେବି।