ନମସ୍ତେତ୍ଯାଦିମଂତ୍ରେଣ ଶତରୁଦ୍ରିଯଵିଧାନତଃ । ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନା ତୁ ଯା ଧାରା ମୁକ୍ତିଧାରେତି କୀର୍ତିତା
‘ନମସ୍ତେ’ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ନିୟମରେ, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧାରାକୁ ମୁକ୍ତି ଧାରା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତଯା ଯଃ ସ୍ନାପଯେନ୍ମାସଂ ଜପନ୍ରୁଦ୍ରମୁପାଂଶୁ ଵା । ଏକଵାରଂ ତ୍ରିଵାରଂ ଚ ପଂଚ ସପ୍ତ ନଵାପି ଵା
ଏହି ଧାରାରେ, ଯିଏ ଏକ ମାସ ସ୍ନାନ କରେ, ଉପାଂଶୁ ରୁଦ୍ର ଜପ କରେ, ଏକ, ତିନି, ପାଞ୍ଚ, ସାତ, କିମ୍ବା ନଉଥର କରେ,
ଏକାଦଶମଥୋ ଵାରମଥୈକାଦଶଚାନ୍ଵିତମ୍ । ମୁକ୍ତିସ୍ନାନମିଦଂ ଜ୍ଞେଯଂ ମାସଂ ମୋକ୍ଷପ୍ରଦାଯକମ୍
ଏକାଦଶ କିମ୍ବା ଏକାଦଶ ଥର କରେ, ଏହି ସ୍ନାନକୁ ମୁକ୍ତି ସ୍ନାନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଏକ ମାସ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।
ଶୈଵଯା ଵିଦ୍ଯଯା ସ୍ନାନଂ କେଵଲଂ ପ୍ରଣଵେନ ଚ । ମୃଣ୍ମଯୈର୍ନାଲିକେରସ୍ଯ ଶକଲୈଶ୍ଚୋର୍ମିଭିସ୍ତଥା
ଶିବ ଜ୍ଞାନରେ, କିମ୍ବା କେବଳ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାନ; ମାଟି ଭାଣ୍ଡ, ପଦ୍ମ ଡଣ୍ଡ, ଖଣ୍ଡ ଓ ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା।
କାଂସ୍ଯେନ ମୁକ୍ତା ଭୁକ୍ତ୍ଯା ଚ ପୁଷ୍ପାଦିକ ସରେଣଵା । ସ୍ନାପଯେଦ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ଯଥାସଂଭଵମୀରିତୈଃ
ଯେଉଁଠି ଯେପରି ସମ୍ଭବ, କଂସ ପାତ୍ରରେ ମୁକ୍ତା, ଭୋଜନ ଓ ଫୁଲ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍।
ଶୃଂଗସ୍ଯ ଚ ଵିଧିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସ୍ନାନଯୋଗ୍ଯଂ ଯଥା ଭଵେତ୍ । ପୂର୍ଵମଂତସ୍ତୁ ସଂଶୋଧ୍ଯ ବହିରଂତସ୍ତୁ ଶୋଧଯେତ୍
ଏବେ ଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପ୍ରଣାଳୀ ଅଛି, ତାହା କହିବି। ପ୍ରଥମେ ଭିତରକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା, ପରେ ବାହାରକୁ ପରିଷ୍କାର କରିବା ଦରକାର।
ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଂ ଲଘୁକୃତ୍ଵାଥ ନାଗଂ ଛିଂଦ୍ଯାତ୍କଥଂଚନ । ନୀଚୈକଦେଶଵିନ୍ଯସ୍ତଦ୍ଵାରଦ୍ରୋଣ୍ଯା ସୁଵୃତ୍ତଯୋଃ
ଶୃଙ୍ଗକୁ ଭଲଭାବେ ତେଲ ଲଗାଇ ହାଲୁକା କରି, ସାବଧାନରେ କାଟିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ଭଲ ଆକୃତିର ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଡାଙ୍ଗରେ ଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଦରକାର।
କୁଶାନୁଯୁତଯା ସ୍ନାନଂ ଦେଵାଯ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍ । ଏଵଂ ଗଵଯଶୃଂଗସ୍ଯ ଜଲମୂର୍ତିରଥୋଚ୍ଯତେ
କୁଶ ଘାସ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ନାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଗବୟ ଶୃଙ୍ଗର ଜଳ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା।
ଦ୍ଵାରେ ନିଷିଦ୍ଧଲୋହାର୍ଦ୍ଧଂ ସଂଧିଦ୍ଵାରା ସମନ୍ଵିତେ । ଯୋଗଵକ୍ତ୍ରଂ ନାଗଦଂଡଂ ନାଗାକାରଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍
ମୁହଁରେ ଅନୁଚିତ ଧାତୁର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯୋଗ ମୁହଁ ସହିତ, ନାଗ ଦଣ୍ଡ ଭଳି, ନାଗ ଆକୃତିର ମୁହଁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଫଲସ୍ଥାନେ ତୁ ଚଷକଂ ଦଂଡେନ ସମରଂଧ୍ରକମ୍ । ତତ୍ରୈଵ ପାତଯେତ୍ତୋଯମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଯଂତ୍ରଘଟେ ସ୍ଥିତମ୍
ଫଳ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଛୋଟ ପାତ୍ର ରଖିବା, ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଛିଦ୍ର କରିବା ଦରକାର। ସେଠାରେ ଉପର ପାତ୍ରରେ ରଖା ଜଳ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାଲିବା ଉଚିତ।
ପାତଯେଦଥ ଚାନ୍ଯେନ ଵାମେନୈଵ କରେଣ ଵା । ମୁକ୍ତିଧାରାକୃତା ତେନ ପଵିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍
ଏପରେ ଅନ୍ୟ ହାତ କିମ୍ବା ବାମ ହାତରେ ଜଳ ଢାଲିବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୁକ୍ତିଧାରା ତିଆରି ହୁଏ, ଯାହା ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶ କରେ।
ଏଵଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ପଂଚଗଵ୍ଯୈସ୍ତଥୈଵ ଚ । ପଂଚାମୃତୈରଥ ସ୍ନାପ୍ଯ ମଧୁରତ୍ରିତଯେନ ଚ
ଏଭଳି ଦେବଙ୍କୁ ବସାଇ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ପରେ ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ମିଠା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବ।
ଵିଭୂଷ୍ଯ ଭୂଷକୈର୍ଦେଵଂ ପୁନଃ ସ୍ନାପ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ଶୀତୋପଚାରଂ କୃତ୍ଵାଥ ତତ ଆଚମନାଦିକମ୍
ଦେବତାଙ୍କୁ ଭୂଷଣ ଦେଇ ଆଲଙ୍କୃତ କରି, ପୁନି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବ। ପରେ ଶୀତଳ ଉପଚାର ଦେଇ, ଆଚମନ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଚାର କରିବା ଉଚିତ।
ଵସ୍ତ୍ରଂ ତଥୋପଵୀତଂ ଚ ପଂଚଗଂଧକମେଵ ଚ । କର୍ପୂରମରୁଵଂ ଚାପି ପାଟୀରମଥ ଵା ଭଵେତ୍
ପରେ ବସ୍ତ୍ର, ଉପବୀତ ଓ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ। କର୍ପୂର, ମରୁବା ଓ ପାଟୀର ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ।
ଉଭଯଂ ମିଶ୍ରିତଂ ଵାପି ଶିଵଲିଂଗଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । କୃତ୍ସ୍ନପୀଠଂ ଗଂଧପୂର୍ଣଂ ଯଦ୍ଵା ଵିଭଵସାରତଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶାଇ କିମ୍ବା ଅଲଗା ଭାବେ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୀଠକୁ ଗନ୍ଧରେ ପୂରଣ କରିବା, କିମ୍ବା ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି ତାହା ଅନୁଯାୟୀ।
ତୂଷ୍ଣୀମଥୋପଚାରଂ ଵା କାଲିଯଂ ପୁଷ୍ପମର୍ପଯେତ୍ । ଶ୍ରୀପତ୍ରମରୁଚିତ୍ଯାଜଂ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯାଖିଲଂ ଯଥା
ପରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ କିମ୍ବା ଉପଚାର ସହିତ କଳା ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୀପତ୍ର, ଅରୁଚି ଓ ଯାଜ୍ଞ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅନେକଦ୍ରଵ୍ଯଧୂପଂ ଚ ଗୁଗ୍ଗୁଲଂ କେଵଲଂ ତଥା । କପିଲାଘୃତସଂଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵଧୂପାଯ ଶସ୍ଯତେ
ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଧୂପ କିମ୍ବା କେବଳ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଦେଇପାରିବେ। କପିଳା ଗ଼ଁଠି ଘିଅ ସହିତ ମିଶାଇଲେ ସମସ୍ତ ଧୂପ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ।
ଧୂପଂ ଦତ୍ଵା ଯଥାଶକ୍ତି କପିଲାଘୃତଦୀପକାନ୍ । ଅଥଵାପ୍ଯାଜ୍ଯମାତ୍ରେଣ ଦୀପାନ୍ଦତ୍ଵୋପହାରକମ୍
ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଧୂପ ଓ କପିଳା ଗ଼ଁଠି ଘିଅର ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା କେବଳ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯୁପପନ୍ନଂ ଚ ଦତ୍ଵା ପୁଷ୍ପସମନ୍ଵିତମ୍ । ମୁଖଶୁଦ୍ଧିଂ ତତୋ ଦତ୍ଵା ଦତ୍ଵା ତାଂବୂଲମାଦରାତ୍
ଯେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ ସହିତ ଦେଇ, ପରେ ମୁଁହ ପରିଷ୍କାର କରାଯିବା ଓ ଆଦର ସହିତ ତାମ୍ବୁଳ ଦେବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣନମସ୍କାରୌ ପୂଜୈଵଂ ହି ସମାପ୍ଯତେ । ଗୀତାଂଗପଂଚକଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତାନି ଵିଜ୍ଞାପଯାମି ତେ
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଓ ନମସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ଏଭଳି ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ପରେ ଗୀତର ପଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ତୁମକୁ କହିବି।
ଗୀତଂ ଵାଦ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ଚ ନୃତ୍ଯଂ ହାସୋକ୍ତିରେଵ ଚ । ନୀରାଜନଂ ଚ ପୁଷ୍ପାଣାମଂଜଲିଶ୍ଚାଖିଲାର୍ପଣମ୍
ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ପୁରାଣ ପାଠ, ନୃତ୍ୟ ଓ ହସି ଭରା କଥା; ନୀରାଜନ, ଫୁଲ ଅଞ୍ଜଳି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ପଣ।
କ୍ଷମା ଚୋଦ୍ଵାସନଂ ଚୈଵ କୀର୍ତିତଂ ଚୋପଚାରକମ୍ । ଭୂଷଣଂ ଚ ତଥା ଛତ୍ରଂ ଚାମରଂ ଵ୍ଯଜନଂ ତଥା
କ୍ଷମା ଓ ବିଦାୟ ମଧ୍ୟ ଉପଚାର ଭାବେ କହାଯାଇଛି। ଭୂଷଣ, ଛତା, ଚାମରା ଓ ପଙ୍ଖା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଶିଵୋପଵୀତଂ କୈଙ୍କର୍ଯଂ ଷଡୀଶାନୋପଚାରକମ୍ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦୁପଚାରୈସ୍ତୁ ଯଃ ସମାରାଧଯେଚ୍ଛିଵମ୍
ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଉପବୀତ ହେଉଛି ସେବା, ଏହି ସେବାକୁ ଛଅ ପ୍ରକାର ଉପଚାର ସହିତ କରାଯାଏ। ଯିଏ ଶିବଙ୍କୁ ବତିସି ପ୍ରକାର ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ,
ଏକେନାହ୍ନା ସମସ୍ତାନାଂ ପାପାନାଂ ନାଶନଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦୁପଚାରଂ ସ୍ଯାତ୍ପୂଜନଂ ତୂତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ସେ ଏକ ଦିନରେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନଶ୍ଟ କରିପାରେ। ବତିସି ପ୍ରକାର ଉପଚାର ସହିତ ପୂଜା କରିବା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ଏଵମେତତ୍କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଵ ପୂଜାଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ମତ୍ପାଦଯୁଗଲଂ ପୂଜ୍ଯ ସର୍ଵପୂଜାକରୋ ଭଵ
ସଦାଶିବ କହିଲେ— ଏଭଳି ଠିକ୍ ଅଛି, ବନରାଜା, ମୁଁ ତୋ ପୂଜା ବିଧି କହିବି। ମୋର ଦୁଇଟି ପାଦକୁ ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ପୂଜାର କର୍ତ୍ତା ହେଉ।
ଆରାଧ୍ଯେତ୍ଥଂ ଯଥାଲିଂଗେ ତନ୍ମମାରାଧନଂ କୁରୁ । ହନୂମାନୁଵାଚ- ଗୁରୁଣା ଲିଂଗପୂଜୈଵ ନିଯତା କଲ୍ପିତା ମମ
ଏଭଳି ଭାବରେ ଲିଙ୍ଗରେ ଯେପରି ନିୟମ ଅଛି, ସେପରି ମୋର ପୂଜା କର। ହନୁମାନ କହିଲେ— ମୋ ଗୁରୁ ମୋତେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।
ତାଂ କରୋମି ପୁରା ଦେଵ ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ଵତ୍ପାଦପୂଜନମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୈଵ ନମସ୍ଯେଶଂ ଶିଵଲିଗାର୍ଚନେଽଭଵତ୍
ହେ ଦେବ, ସେହି ପୂଜା ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କରିଛି; ପରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପୂଜା କରିବି। ଏଭଳି କହି ହନୁମାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜାରେ ଲାଗିଗଲେ।
ସରସ୍ତୀରମଥୋ ଗତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ସୈକତଵେଦିକାମ୍ । ତାଲପତ୍ରୈର୍ଵିରଚିତମାସନଂ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍
ତାପରେ ହନୁମାନ ଝିଲିକା ତଟକୁ ଗଲେ, ବାଳୁକାରେ ବେଦି ତିଆରି କଲେ ଓ ତାଳପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆସନ ବନେଇଲେ।
ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପାଦହସ୍ତୌ ତୁ ସମାଚମ୍ଯ ସମାହିତଃ । ଭସ୍ମସ୍ନାନମଥୋ ଚକ୍ରେ ପୁନରାଚମ୍ଯ ଵାଗ୍ଯତଃ
ପାଦ ଓ ହାତ ଧୋଇ, ଜଳ ଛାଞ୍ଚି, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ କଲେ; ପୁଣି ଜଳ ଛାଞ୍ଚି, ମୌନ ରହିଲେ।
ଦେଵଵେଦ୍ଯାମଥୋ ଚକ୍ରେ ପଦ୍ମାନି ସୁମନୋହରମ୍ । ଅନଂତରଂ ତାଲପତ୍ରଂ ପଦ୍ମାସନଗତଃ କପିଃ
ତାପରେ ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବେଦି ତିଆରି କଲେ, ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ କଲେ। ସେଠାରେ ତାଳପତ୍ର ଉପରେ ବସି, ପଦ୍ମାସନ ନେଲେ।