ସଦ୍ଯୋଜାତଂ ପ୍ରପଦ୍ଯାମି ନିକ୍ଷିପେଦଥ ପାଦଯୋଃ । ଉଦ୍ଧୂଲଯେତ୍ସମସ୍ତାଂଗେ ପ୍ରଣଵେନ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ସଦ୍ୟୋଜାତଂ ପ୍ରପଦ୍ୟାମି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପାଦରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ । ପରେ, 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଶରୀରରେ ଭସ୍ମ ଛିଟିବା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ।
ତ୍ରୈଵର୍ଣିକାନାମୁଦିତଃ ସ୍ନାନାଦିଵିଧିରୁତ୍ତମଃ । ଶୂଦ୍ରାଦୀନାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦୁକ୍ତଂ ଗୁରୁଣା ତଥା
ତିନି ଉଚ୍ଚ ଜାତିର ପାଇଁ ଏହି ଉତ୍ତମ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଏବେ ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଇଛି, ତାହା କହିବି ।
ଶିଵେତି ପଦମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଭସ୍ମସଂମଂତ୍ରଯେତ୍ସୁଧୀଃ । ସପ୍ତଵାରମଥାଦାଯ ଶିଵାଯେତି ଶିରଃ କ୍ଷିପେତ୍
ଶିବ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଜ୍ଞାନୀ ଭସ୍ମକୁ ପବିତ୍ର କରିବେ । ପରେ, ସାତ ଥର ଭସ୍ମ ନେଇ, 'ଶିବାୟ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇବେ ।
ଶଂକରାଯ ମୁଖେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାଯ ହୃଦି କ୍ଷିପେତ୍ । ସ୍ଥାଣଵେ ନମ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗୁହ୍ଯେ ଚାପି ସ୍ଵଯଂଭୁଵେ
‘ଶଂକରାୟ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମୁହଁରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ । ‘ସର୍ବଜ୍ଞାୟ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହୃଦୟରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ । ‘ସ୍ଥାଣବେ ନମଃ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଗୁପ୍ତଅଙ୍ଗରେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୁରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ ।
ଉଚ୍ଚାର୍ଯ ପାଦଯୋଃ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା ଭସ୍ମଶୁଦ୍ଧମତଃ ପରମ୍ । ନମଃ ଶିଵାଯେତ୍ଯୁଚ୍ଚାର୍ଯ ସର୍ଵାଂଗୋଦ୍ଧୂଲନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ପାଦରେ ଲଗାଇବା ପରେ, 'ନମଃ ଶିବାୟ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଶରୀରରେ ଭସ୍ମ ଛିଟିବା ଉଚିତ୍ ।
ତଦଭାଵେ ତୁ ଦୂର୍ଵାଃ ସ୍ଯୁସ୍ତଦଭାଵେ ତୁ ରାଜତମ୍ । ସଂଧ୍ଯୋପାସ୍ତିଂ ଜପଂ ଦେଵ୍ଯାଃ କୃତ୍ଵା ଦେଵଗୃହଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଭସ୍ମ ନଥିଲେ ଦୁର୍ବା ଗ୍ରାସ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ । ଦୁର୍ବା ମିଳିଲେ ନଥିଲେ ଚାନ୍ଦି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ । ସନ୍ଧ୍ୟାପୂଜା ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଜପ କରି ଦେବାଳୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ।
ଦେଵଵେଦିମଥୋ ଵାପି କଲ୍ପିତଂ ସ୍ଥଂଡିଲଂ ତୁ ଵା । ମୃଣ୍ମଯଂ କଲ୍ପିତଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ପଦ୍ମାଦିରଚନାଯୁତମ୍
ଦେବଙ୍କର ବେଦୀ, କିମ୍ବା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ମଞ୍ଚ, କିମ୍ବା ଶୁଧ୍ଧ ମାଟିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ଲୋଟସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଲଂକାରିକ ଚିତ୍ର ସହିତ ତାଲି ଦେବା ଉଚିତ୍ ।
ଚାତୁର୍ଵର୍ଣକ ରଂଗୈଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତେନୈକେନ ଵା ପୁନଃ । ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ ପଦ୍ମାନି ସ୍ଵସ୍ତିକାଦି ତଥୈଵ ଚ
ଚାରି ଜାତିର ରଙ୍ଗିନ ପିଠିକା, କିମ୍ବା କେବଳ ଧଳା ରଙ୍ଗ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ମ, ସ୍ୱସ୍ତିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିତ୍ର ଦେଇ ତାଲି ଦେବା ଉଚିତ୍ ।
ଉତ୍ପଲାଦି ଗଦା ଶଂଖ ତ୍ରିଶୂଲଂ ଡମରୁଂ ତଥା । ସରୋକ୍ତପଂଚପ୍ରାସାଦଂ ଶିଵଲିଂଗମଥୈଵ ଚ
ନୀଳପଦ୍ମ, ଗଦା, ଶଂଖ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଡମ୍ରୁ, ପଞ୍ଚ ଶିଖର ଦେବାଳୟ ଓ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଆଦି ଚିତ୍ର ଦେଇ ତାଲି ଦେବା ଉଚିତ୍ ।
ସର୍ଵକାମଫଲଂ ଵୃକ୍ଷଂ କୁଲକଂ କୋଲକଂ ତଥା । ଷଟ୍କୋଣଂଚତ୍ରିକୋଣଂଚନଵକୋଣମଥାପିଵା
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ବୃକ୍ଷ, ଗୁଛା, ଛୋଟ ତାଲି, ଛଅ କୋଣ, ତିନି କୋଣ, ନଅ କୋଣ ଆଦି ଚିତ୍ର ଦେଇ ତାଲି ଦେବା ଉଚିତ୍ ।
କୋଣଦ୍ଵାଦଶକାଂଦୋଲାଂ ପାଦୁକାଵ୍ଯଜନାନି ଚ । ଚାମରଚ୍ଛତ୍ରଯୁଗଲଂ ଵିଷ୍ଣୁବ୍ରହ୍ମାଦିକଂ ତଥା
ବାରୋଟି କୋଣ ଥିବା ଝୁଲା, ପାଦୁକା, ବିଶ୍ରାମ ପଙ୍ଖା, ଚାମର ଓ ଛତା ଯୁଗଳ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଚିତ୍ର ଦେଇ ତାଲି ଦେବା ଉଚିତ୍ ।
ଚୂର୍ଣୈର୍ଵିରଚଯେଦ୍ଵେଦ୍ଯାଂ ଧୀମାନ୍ଦେଵାଲଯେଽପି ଵା । ଯତ୍ରାପି ଦେଵପୂଜା ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ରୈଵଂ କଲ୍ପଯେଦ୍ବୁଧଃ
ଧୀମାନ୍ ଦେବାଳୟରେ କିମ୍ବା ବେଦୀରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯେଉଁଠି ଦେବପୂଜା ହୁଏ, ସେଠି ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ସ୍ଵହସ୍ତରଚିତଂ ମୁଖ୍ଯଂ କ୍ରୀତଂ ଚୈଵ ତୁ ମଧ୍ଯମମ୍ । ଯାଚିତଂ ତୁ କନିଷ୍ଠଂ ସ୍ଯାଦ୍ବଲାତ୍କାରମଥାଧମମ୍
ନିଜ ହାତରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ମୁଖ୍ୟ, କିଣିଥିବା ମଧ୍ୟମ, ମାଗିଥିବା ନିମ୍ନ, ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଥିବା ଅତି ନିମ୍ନ ଗଣାଯିବ ।
ଅର୍ହେଷୁ ଯତ୍ତ୍ଵନର୍ହେଷୁ ବଲାତ୍କାରାତ୍ତୁ ନିଷ୍ଫଲମ୍ । ରକ୍ତଶାଲି ଜପା ସ୍ଥାଣ କଲମାସିତ ରକ୍ତକୈଃ
ଯେଉଁ ଦାନ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଫଳ ଦେଇନାହିଁ । ରକ୍ତ ଚାଉଳ, ଜପା, ନିଶ୍ଚଳ ବସ୍ତୁ, କଳା ଚଣା, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ତଂଦୁଲୈର୍ଵ୍ରୀହିମାତ୍ରୋତ୍ଥୈଃ କର୍ଣୈଶ୍ଚୈଵ ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ଉତ୍ତମୈର୍ମଧ୍ଯମୈଶ୍ଚୈଵ କଥିତୈରଧମୈସ୍ତଥା
ଚାଉଳ, ଜାଉ, କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ, ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ପଦ୍ମାଦିସ୍ଥାପନୈରେଵ ତତ୍ସମ୍ଯଗ୍ଯାଗମାଚରେତ୍ । ପ୍ରାଗୁତ୍ତରମୁଖୋ ଵାପି ଯଦି ଵା ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଭଵେତ୍
ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, କିମ୍ବା କେବଳ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ଆସନଂ ଚ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ । କୌଶଂ ଚାର୍ମ୍ମଂ ଚୈଲତୁଲ୍ଯଂ ଦାରଵଂ ତାଡପତ୍ରକମ୍
ଏବେ ମୁଁ ଯେଉଁପରି ଦେଖିଛି ଓ ଶୁଣିଛି, ଆସନ ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହା କୁଶ ଘାସ, ଚମଡ଼, କପଡ଼, କାଠ, କିମ୍ବା ତାଳପତ୍ରରୁ ତିଆରି ହୋଇପାରେ।
କାଂବଲଂ କାଂଚନଂ ଚୈଵ ରାଜତଂ ତାମ୍ରମେଵ ଚ । ଗୋକରୀଷାର୍କଜୈର୍ଵାପି ଆସନଂ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍
ଉଲ ଲାଗି, ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, ତାମ୍ବା, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଶୁଖିଥିବା ଗୋମୟରୁ ମଧ୍ୟ ଆସନ ତିଆରି କରାଯାଇପାରିବ।
ଵୈଯାଘ୍ରଂ ରୌରଵଂ ଚୈଵ ହାରିଣଂ ମାର୍ଗମେଵ ଚ । ଚାର୍ମଂ ଚତୁର୍ଵିଧଂ ଜ୍ଞେଯମଥ ବଂଧୁକମେଵ ଚ
ଚାରି ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ଚମଡ଼ ଅଟେ—ବାଘ, ହରିଣ, କୃଷ୍ଣସାର, ଓ ରାସ୍ତାରେ ମରିଥିବା; ଏହା ସହ ବନ୍ଧୁକ ଚମଡ଼ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।
ଯଥାସଂଭଵମେତେଷୁ ହ୍ଯାସନଂ ପରିକଲ୍ପଯେତ୍ । କୃତପଦ୍ମାସନୋ ଵାପି ସ୍ଵାସ୍ତିକାସନ ଏଵ ଚ
ଏହି ସମସ୍ତ ଉପଲବ୍ଧ ବସ୍ତୁରୁ ଆସନ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ପଦ୍ମାସନ କିମ୍ବା ସ୍ୱାସ୍ତିକାସନରେ ବସିବା ଉଚିତ।
ଦର୍ଭଭସ୍ମସମାସୀନଃ ପ୍ରାଣାନାଯମ୍ଯ ଵାଗ୍ଯତଃ । ତାଵତ୍ସ ଦେଵତାରୂପୋ ଧ୍ଯାନଂ ଚାନ୍ତଃ ସମାଚରେତ୍
ଦର୍ଭା ଘାସ କିମ୍ବା ଭସ୍ମରେ ବସି, ଶ୍ୱାସ ଓ କଥାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦେବତାଙ୍କର ରୂପକୁ ଅନ୍ତରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶିଖାଂତେ ଦ୍ଵାଦଶାଂଗୁଲ୍ଯେ ସ୍ଥିତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମତନୁଂ ଶିଵମ୍ । ଅଂତଶ୍ଚରଂତଂ ଭୂତେଷୁ ଗୁହାଯାଂ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତିଷୁ
ଚୁଡ଼ାର ଶେଷରେ, ବାରଟି ଆଙ୍ଗୁଳ ଅଞ୍ଚଳରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶିବ ରୂପ ବସିଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିତ, ବିଶ୍ୱର ରୂପରେ ଗୁପ୍ତ ଅଛନ୍ତି।
ସର୍ଵାଭରଣସଂଯୁକ୍ତମଣିମାଦି ଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ । ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତଂ ଧାରଯେଚ୍ଚିତ୍ତେ ତଦ୍ଵ୍ଯାପ୍ତ୍ଯା ପୂରଯେତ୍ତନୂମ୍
ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ, ମଣି, ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମନରେ ଧରିବା ଓ ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଦେହକୁ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତଯା ଦୀପ୍ତ୍ଯା ଶରୀରସ୍ଥଂ ପାପଂ ନାଶମୁପାଗତମ୍ । ସ୍ଵର୍ଣଂ ପାରଦସଂପର୍କାଦ୍ରକ୍ତଂ ଶ୍ଵେତଂ ଯଥା ଭଵେତ୍
ସେଇ ଚମକରେ ଦେହରେ ଥିବା ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଯେପରି ସୁନା ପାରଦ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଲାଲ କିମ୍ବା ଧଳା ହୋଇଯାଏ।
ତଦ୍ଦ୍ଵାଦଶଦଲାଵୃତ୍ତମଷ୍ଟପଂଚତ୍ରିରେଵ ଵା । ପରିକଲ୍ପ୍ଯାସନଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ଲିଂଗଂ ନିଧାଯ ଚ
ବାର, ଆଠ, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ତିନି ପାଖୁଡ଼ା ଆକୃତିରେ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଆସନ ତିଆରି କରି, ସେଠି ଲିଙ୍ଗକୁ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଗୁହାସ୍ଥିତଂ ମହେଶାନଂ ଲିଂଗେ ସଂଚିଂତଯେତ୍ତଥା । ଶୋଧିତେ କଲଶେ ତୋଯଂ ଶୋଧିତଂ ଗଂଧଵାସିତମ୍
ଗୁହାରେ ବସିଥିବା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ; ଶୁଦ୍ଧ କଳସରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ରଖିବା ଉଚିତ।
ସୁଗଂଧପୁଷ୍ପଂ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ପ୍ରଣଵେନାଭିମଂତ୍ରିତମ୍ । ପ୍ରାଣାଯାମଶ୍ଚ ପ୍ରଣଵଃ ଶୂଦ୍ରେଷୁ ନ ଵିଧୀଯତେ
ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ରଖି, ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି, ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ; ହେଲେ ପ୍ରଣବ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମିତ ନୁହେଁ।
ପ୍ରାଣାଯାମପଦେ ଧ୍ଯାନଂ ଶିଵେତ୍ଯୋଙ୍କାରମଂତ୍ରଣମ୍ । ଗଂଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତାଦୀନି ପୂଜାଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଯାନି ଚ
ପ୍ରାଣାୟାମ ସମୟରେ 'ଶିବ' ଓ ଓଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ—ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ।
ତାନି ସ୍ଥାପ୍ଯ ସମୀପେ ତୁ ତତଃ ସଂକଲ୍ପଯିଷ୍ଯତେ । ଶିଵପୂଜାଂ କରିଷ୍ଯାମି ଶିଵତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ
ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ନିକଟରେ ରଖି, ପରେ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବା ଉଚିତ—'ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରିବି, ଶିବଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ।'
ଇତି ସଂକଲ୍ପଯିତ୍ଵା ତୁ ତତ ଆଵାହନାଦିକମ୍ । କୃତ୍ଵା ତୁ ସ୍ନାନପର୍ଯଂତଂ ତତଃ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍
ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ଆବାହନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମରେ, ସ୍ନାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପରେ ସ୍ନାନ ଆୟୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।