ପାର୍ଵତୀଵସନେ ଗୂଢଗଂଧାଢ୍ଯେ ଚ ସମାଦଧାତ୍ । ଅଥାଂସପୃଷ୍ଠସଂଲଗ୍ନମାର୍ଜନଂ କୃତଵାନ୍ଵିଭୁଃ
ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଶୁଗନ୍ଧିତ ପୋଶାକକୁ ସଜାଇ ଦେଲେ, ତାପରେ କାନ୍ଧ ପଛରେ ଲାଗିଥିବା ଜିନିଷକୁ ପୋଉଁଛିଲେ।
ଶ୍ଲଥନୀଵେରଧୋ ଦେଵ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରଵେଷ୍ଟେରଧୋଗତଃ । ଦେଵଃ କିମିଦମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନୀଵୀବଂଧଂ ଚକାର ହ
ଦେବୀଙ୍କ ଢିଲା ନୀବି ତଳକୁ ଖସିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଦେବ କହିଲେ— 'ଏହା କଣ?' ଏବଂ ନୀବିକୁ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ନାସାଭୂଷଣମେତତ୍ତେ ପଶ୍ଯାମି ସ ମଦାତ୍ତତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଯମାଦାଯ ଵିଚ୍ଛାଯଂ ମୌକ୍ତିକଂ ସତୀ
'ଏହା ତୁମର ନାକର ଭୂଷଣ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଦେଖୁଛି,' କହିଲେ। ତାପରେ ସତୀ ନିଜେ ମୁକ୍ତାକୁ ନେଇ ତାହାକୁ ଯାଞ୍ଚ କଲେ।
ହରିଦ୍ରାଯାଃ ସମାଯୋଗେ ମୁକ୍ତାଫଲମଦୀପ୍ତିମତ୍ । ଇଦଂ ହି ଧ୍ରିଯତାଂ ମୁକ୍ତାଫଲଂ ମମ ତଵ ପ୍ରିଯମ୍
ହଳଦୀ ଲଗିଥିବାରୁ ମୁକ୍ତା ଚମକୁଥିଲା। 'ଏହି ମୁକ୍ତା, ମୋ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଓ ତୁମେ ପାଇଁ ରଖିବା ଦରକାର।'
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଅହୋ ତ୍ଵନ୍ମଂଦିରଂ ଶଂଭୋ ସର୍ଵଵସ୍ତୁସମୃଦ୍ଧିମତ୍ । ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ସର୍ଵଂ ଵସ୍ତୁଜ୍ଞାତଂ ଵିଭୂଷଣୈଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ— 'ହେ ଶମ୍ଭୁ, ତୁମର ଗୃହ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ପ୍ରଚୁର। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ଓ ଜିନିଷ ଜାଣିଛି।'
ଅହୋ ଦ୍ରଵିଣସଂପତ୍ତିର୍ଭୂଷଣୈରଵଗମ୍ଯତେ । ଶିରୋଵିଭୂଷିତଂ ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମଶୀର୍ଷସ୍ଯ ମାଲଯା
'ଏହି ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଚିହ୍ନିବାଯାଉଛି। ଶିର ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶିର ମାଳା ଦେବ, ଭୂଷିତ ହୋଇଛି।'
ନରକସ୍ଯ ତଥା ମାଲା ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଵିଭୂଷଣମ୍ । ଶେଷଶ୍ଚ ଵାସୁକିଶ୍ଚୈଵ ସଵିଷୌ ତଵ କଂକଣେ
'ନରକର ମାଳା ତୁମର ଛାତିର ଭୂଷଣ। ଶେଷ ଓ ବାସୁକି, ଦୁଇଁଜଣ ଜହର ଭରା, ତୁମର କଙ୍କଣ।'
ଦିଶୋଂଽବରେ ଜଟା କେଶା ଭସିତଂ ଚାଂଗରାଗକମ୍ । ମହୋକ୍ଷୋ ଵାହନଂ ଗୋତ୍ରଂ କୁଲଂ ଚାଜ୍ଞାତମେଵ ଚ
'ଦିଗ ଓ ଆକାଶ ତୁମର ଜଟା ଓ କେଶ; ଭସ୍ମ ତୁମର ଦେହର ରଙ୍ଗ। ବଡ଼ ମୃଷା ତୁମର ଯାନ, ତୁମର ବଂଶ ଅଜଣା।'
ଜ୍ଞାଯେତେ ପିତରୌ ନୈଵ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ତଥା ଵପୁଃ । ଏଵଂ ଵଦଂତୀଂ ଗିରିଜାଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରାହାତି କୋପନଃ
'ତୁମର ପିତାମାତା ଜଣା ନୁହେଁ, ତୁମର ରୂପ ମଧ୍ୟ ଅଜଣା, ହେ ତ୍ରିନେତ୍ର।' ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ କହିଲେ:
କିମର୍ଥଂ ନିଂଦସେ ଦେଵି ଦେଵଦେଵଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍ । ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରିଯାନ୍ଭଦ୍ରେ ତଵ ନୂନମସଂଯମମ୍
'ଦେବୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଛ? ମୋ ପ୍ରିୟ, ତୁମର ଅନିୟମ ଦେଖି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବି।'
ଯତ୍ରେଶନିଂଦନଂ ଭଦ୍ରେ ତତ୍ର ନୋ ମରଣଂ ଵ୍ରତମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ନଖାଭ୍ଯାଂ ହି ହରିଶ୍ଛେତ୍ତୁଂ ଶିରୋଗତଃ
ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରାଯାଏ, ମଧୁରା, ସେଠି ମୁଁ ମରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରଖିନାହିଁ। ଏହା କହି, ହରି ନିଜ ନଖରେ ଶିର କାଟିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ମହେଶସ୍ତୁ କରଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରାହ ମା ସାହସଂ କୃଥାଃ । ପାର୍ଵତୀଵଚନଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରିଯଂ ମମ ତଵାପ୍ରିଯମ୍
ମହେଶ୍ବର ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି କହିଲେ, 'ଏମିତି ଅତିରିକ୍ତ କାମ କରନାହିଁ। ପାର୍ବତୀଙ୍କର ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ପ୍ରିୟ, ସେଗୁଡିକ ତୁମ ପାଇଁ ଅପ୍ରିୟ।'
ମମାପ୍ରିଯଂ ହୃଷୀକେଶ କର୍ତୁଂ ଯତ୍କିଂଚିଦିଷ୍ଯତେ । ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ଭଗଵାଂସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତୋଽଭଵଦ୍ଧରିଃ
'ହୃଷୀକେଶ, ତୁମେ ଯାହା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେମାନେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ।' 'ଓଁ' କହି, ଭଗବାନ୍ ହରି ଚୁପ ହେଇ ରହିଲେ।
ହନୁମାନଥ ଦେଵାଯ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯଦିଦଂ ଵଚଃ । ଅର୍ଥଯାମି ଵିନିଷ୍କାମଂ ମମ ପୂଜାଵ୍ରତଂ ତଥା
ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି କହିଲେ, 'ମୁଁ କୌଣସି ଫଳ ଆଶା ନକରି, ମୋର ପୂଜାବ୍ରତ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଚାହୁଁଛି।'
ପୂଜାର୍ଥମପ୍ଯହଂ ଗଚ୍ଛେ ମମାନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି । ଶଂକର ଉଵାଚ- କସ୍ଯ ପୂଜା କ୍ଵ ଵା ପୂଜା କିଂ ପୁଷ୍ପଂ କିଂ ଦଲଂ ଵଦ
'ପୂଜା ପାଇଁ ମୁଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଆପଣ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।' ଶଙ୍କର କହିଲେ: 'କାହାର ପୂଜା? କେଉଁଠି ପୂଜା? କେଉଁ ଫୁଲ, କେଉଁ ପତ୍ର? କହ।'
କୋ ଗୁରୁଃ କଶ୍ଚ ମଂତ୍ରସ୍ତେ କୀଦୃଶଂ ପୂଜନଂ ତଥା । ଏଵଂ ଵଦତି ଦେଵେଶେ ହନୂମାନତିକଂପିତଃ
'କିଏ ଗୁରୁ? କିଏ ତୁମ ମନ୍ତ୍ର? କେମିତି ପୂଜା?' ଦେବତାଙ୍କ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ହନୁମାନ୍ ବହୁତ କମ୍ପିତ ହେଲେ।
ଵେପମାନସମସ୍ତାଂଗଃ ସ୍ତୋତୁମେଵ ପ୍ରଚକ୍ରମେ । ହନୂମାନୁଵାଚ- ନମୋ ଦେଵାଯ ମହତେ ଶଂକରାଯାମିତାତ୍ମନେ
ସମସ୍ତ ଶରୀର କମ୍ପିତ ହେଇ, ହନୁମାନ୍ ସ୍ତୁତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ହନୁମାନ୍ କହିଲେ:
ଯୋଗିନେ ଯୋଗଧାତ୍ରେ ଚ ଯୋଗିନାଂ ଗୁରଵେ ନମଃ । ଯୋଗିଗମ୍ଯାଯ ଦେଵାଯ ଜ୍ଞାନିନାଂ ପତଯେ ନମଃ
ବଡ ଦେବତା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ, ଅସୀମ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର। ଯୋଗୀ, ଯୋଗର ଧାରକ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଵେଦାନାଂ ପତଯେ ତୁଭ୍ଯଂ ଦେଵାନାଂ ପତଯେ ନମଃ । ଧ୍ଯାନାଯଧ୍ଯନଗମ୍ଯାଯ ଧାତୄଣାଂ ଗୁରଵେ ନମଃ
ଯୋଗୀମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ନାୟକ, ବେଦମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା, ସୃଷ୍ଟିକାରମାନଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଶିଷ୍ଟାଯଶିଷ୍ଟଗମ୍ଯାଯ ଭୂମ୍ଯାଦି ପତଯେ ନମଃ । ନମସ୍ତେତ୍ଯାଦିନା ଵେଦଵାକ୍ଯାନାଂ ନିଧଯେ ନମଃ
ଶିଷ୍ୟମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଓ ଅପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଭୂମି ଓ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, 'ନମସ୍' ଆଦି ବେଦବାକ୍ୟର ନିଧିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଆତନୁଷ୍ଵେତିଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯାଯ ତେ ନମଃ । ଅଷ୍ଟମୂର୍ତେ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ପଶୂନାଂପତଯେ ନମଃ
'ଆତନୁଷ୍' ଭଳି ବାକ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଯେଉଁ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଅଷ୍ଟମୂର୍ତି, ପଶୁମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ତ୍ର୍ଯଂବକାଯ ତ୍ରିନେତ୍ରାଯ ସୋମସୂର୍ଯାଗ୍ନିଲୋଚନ । ସୁଭୃଂଗରାଜଧତ୍ତୂରଦ୍ରୋଣପୁଷ୍ପପ୍ରିଯାଯ ତେ
ତ୍ରୟମ୍ବକ, ତିନି ଆଖି ଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଆଖି ଥିବା, ସୁଭୃଙ୍ଗ, ରାଜଧତ୍ତୁରା, ଦ୍ରୋଣ ଫୁଲର ପ୍ରିୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ବୃହତୀପୂଗପୁଂନାଗ ଚଂପକାଦିପ୍ରିଯାଯ ଚ । ନମସ୍ତେସ୍ତୁ ନମସ୍ତେସ୍ତୁ ଭୂଯ ଏଵ ନମୋନମଃ
ବୃହତୀ, ପୁଗ, ପୁନ୍ନାଗ, ଚମ୍ପକ ଓ ଅନ୍ୟ ଫୁଲର ପ୍ରିୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ନମସ୍କାର, ପୁନି ପୁନି ନମସ୍କାର।
ଶିଵୋ ହରିମଥ ପ୍ରାହ ମା ଭୈଷୀର୍ଵଦ ମେଽଖିଲମ୍ । ହନୁମାନୁଵାଚ- ଶିଵଲିଗାର୍ଚନଂ କାର୍ଯଂ ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତଦେହିନା
ଶିବ ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭୟ କରନାହିଁ; ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ।' ହନୁମାନ୍ କହିଲେ: 'ଯେଉଁ ଦେହ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଛି, ସେ ଶିବଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।'
ଦିଵାସଂପାଦିତୈସ୍ତୋଯୈଃ ପୁଷ୍ପାଦ୍ଯୈରପି ତାଦୃଶୈଃ । ଦେଵ ଵିଜ୍ଞାପଯିଷ୍ଯାମି ଶିଵପୂଜାଵିଧିଂ ଶୁଭମ୍
'ଦିନରେ ଆଣିଥିବା ଜଳ ଓ ଫୁଲ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ। ଦେବତା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶିବପୂଜାର ଶୁଭ ବିଧି ବୁଝାଇବି।'
ସାଯଂକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଅଶିରଃ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍ । କ୍ଷାଲିତଂ ଵସନଂ ଶୁଷ୍କଂ ଧୃତ୍ଵାଚମ୍ଯ ଦ୍ଵିରଗ୍ରଧୀଃ
'ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁ ମଣିଷର ମୁଣ୍ଡ ନାହିଁ, ସେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଧୋଇ ଶୁଖା ଜାମା ପିନ୍ଧି, ଶୁଦ୍ଧି କରି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିବା ଉଚିତ।'
ଅଥ ଭସ୍ମ ସମାଦାଯ ଆଗ୍ନେଯଂ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍ । ପ୍ରଣଵେନ ସମାମଂତ୍ର୍ଯାପ୍ଯଷ୍ଟଵାରମଥାପି ଵା
'ତାପରେ ଭସ୍ମ ନେଇ, ଅଗ୍ନିୟ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ରରେ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଅଟି ଥର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।'
ପଂଚାକ୍ଷରେଣ ମଂତ୍ରେଣ ନାମ୍ନା ଵା ଯେନକେନଚିତ୍ । ସପ୍ତାଭିମଂତ୍ରିତଂ ଭସ୍ମ ଦର୍ଭପାଣିଃ ସମାହରେତ୍
'ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା କୌଣସି ନାମରେ, ସାତ ଥର ମନ୍ତ୍ରିତ ଭସ୍ମ, ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି ନେବା ଉଚିତ।'
ଈଶାନଃ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାମୁକ୍ତ୍ଵା ଶିରସି ପାତଯେତ୍ । ତତ୍ପୁରୁଷାଯ ଵିଦ୍ମହେ ମୁଖେ ଭସ୍ମ ପ୍ରସେଚଯେତ୍
ଈଶାନଃ ସର୍ବବିଦ୍ୟାନାମ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମୁଣ୍ଡରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ । ତତ୍ପୁରୁଷାୟ ବିଦ୍ମହେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମୁହଁରେ ଭସ୍ମ ଛିଟିବା ଉଚିତ୍ ।
ଅଘୋରେଭ୍ଯୋଽଥ ଘୋରେଭ୍ଯୋ ଭସ୍ମ ଵକ୍ଷସି ନିକ୍ଷିପେତ୍ । ଵାମଦେଵାଯ ନମ ଇତି ଗୁହ୍ଯସ୍ଥାନେ ଵିନିକ୍ଷିପେତ୍
ଅଘୋରେଭ୍ୟଃ ଅଥ ଘୋରେଭ୍ୟଃ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଭସ୍ମ ଚାତିରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ । ବାମଦେବାୟ ନମଃ ଉଚ୍ଚାରି ଗୁପ୍ତଅଙ୍ଗରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ ।