ଏକଶଯ୍ଯାସମାସୀନୌ ତାଵୁଭୌ ଦେଵଦଂପତୀ । ଗାଯନ୍ନାସ୍ତେ ସ ହନୁମାଂସ୍ତୁଂବୁରୁର୍ନାରଦସ୍ତଥା
ଦେବଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣେ ଏକ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିଲେ; ହନୁମାନ, ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ନାରଦ ଗୀତ ଗାଇ ବସିଥିଲେ।
ନାନାଵିଧିଵିଲାସାଂଶ୍ଚ ଚକାର ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଆହୂଯ ପାର୍ଵତୀମୀଶ ଇଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ପରମେଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଲୀଳା କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଈଶ୍ୱର ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଡାକି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ରଚଯିଷ୍ଯାମି ଧମ୍ମିଲ୍ଲମେହି ମତ୍ପୁରତଃ ଶୁଭେ । ଦେଵ୍ଯାହ ନ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଭର୍ତ୍ରାଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଶ୍ରୀ ସଦାଶିବ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମର ଚୁଲକୁ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଚଟାଇ ଗଠିବି, ଓ ଶୁଭେ। କିନ୍ତୁ ଦେବୀ କହିଲେ— ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନାନୀକୁ ଏପରି ସେବା କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
କେଶପ୍ରସାଧନକୃତାଵନର୍ଥାଂତରମାପତେତ୍ । କେଶପ୍ରସାଧନେ ଦେଵ ତତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ନ ଚେପ୍ସିତମ୍
ଚୁଲ ଗଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାମ ଆସିଯିବ; ଦେବ, ଏହି ଚୁଲ ଗଠିବା ମାମଲାରେ ଆସଲ ମূল୍ୟ କିଛି ଚାହିଁବା ନୁହେଁ।
ଅଥ ବଂଧେ କୃତେ ପଶ୍ଚାଦଂସପ୍ରାଂତପ୍ରମାର୍ଜନମ୍ । ତନୋଶ୍ଚରମସଂଲଗ୍ନ କେଶପୁଷ୍ପାଦିମାର୍ଜନମ୍
ତାପରେ, ଚୁଲ ଗଠି ହେଲା ପରେ, କାନ୍ଧର ଶେଷ ଅଂଶର ଧୁଳିକୁ ପୋଉଁଛିବା ଦରକାର, ଦେହ ଓ ଚୁଲରେ ଲାଗିଥିବା ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷକୁ ଅପସାରଣ କରିବା ଦରକାର।
ଏତସ୍ମିନ୍ଵର୍ତମାନେ ତୁ ମହାତ୍ମାନୋ ଯଦାଗମନ୍ । ତଦା କିମୁତ୍ତରଂ ଵାଚ୍ଯଂ ତଵ ଦେଵାଦିଵଂଦିନଃ
ଏହି କାମ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଯଦି ମହାତ୍ମାମାନେ ଆସିଯିବେ, ତେବେ ତୁମ ଦେବୀଙ୍କ ସେବକମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ କଣ ଉତ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ?
ନାଯାଂତି ଚେଦଥ ଵିଭୋ ଭୀତିର୍ନାଶମୁପେଷ୍ଯତି । ଏଵଂ ହି ଭାଷମାଣାଂ ତାଂ କରେଣାକୃଷ୍ଯ ଶଂକରଃ
ଯଦି ସେମାନେ ଆସିନାହାନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭୟ ତାଙ୍କର ନାଶ ଆଣିଦେବ। ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଶଂକର ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ।
ସ୍ଵୋର୍ଵୋସ୍ତାଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵୈଵ ଵିସ୍ରସ୍ଯ କଚବଂଧନମ୍ । ଵିଭଜ୍ଯ ଚ କରାଭ୍ଯାଂ ସ ପ୍ରସସାର ନଖୈରପି
ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଗୋଦରେ ବସାଇ ଦେଲେ, ଚୁଲର ଗଠି ଖୋଲିଲେ, ହାତରେ ଭାଗ କରିଲେ, ଏବଂ ନଖରେ ଚୁଲକୁ ଚଟାଇ ଦେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତାଂ ପାରିଜାତସ୍ରଜଂ କଚଗତାମପି । କୃତ୍ଵା ଧମ୍ମିଲ୍ଲମକରୋଦଥ ମାଲାଂ କରାଗତାମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ଦେଇଥିବା ପାରିଜାତ ମାଳା, ଯାହା ଦେବୀଙ୍କ ଚୁଲରେ ଥିଲା, ସେ ନେଇ ଚୁଲ ଗଠିଲେ, ତାପରେ ମାଳାଟିକୁ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ।
ମଲ୍ଲିକାସ୍ରଜମାଦାଯ ବବଂଧ କଚବଂଧନେ । କଲ୍ପପ୍ରସୂନମାଲାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତାଂ ମହେଶ୍ଵରଃ
ମଲିକା ମାଳା ନେଇ ଚୁଲରେ ବାନ୍ଧିଲେ, ଏବଂ ମହେଶ୍ଵର ବ୍ରହ୍ମା ଦେଇଥିବା କଳ୍ପ ଫୁଲର ମାଳାଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଚୁଲରେ ବାନ୍ଧିଲେ।
ପାର୍ଵତୀଵସନେ ଗୂଢଗଂଧାଢ୍ଯେ ଚ ସମାଦଧାତ୍ । ଅଥାଂସପୃଷ୍ଠସଂଲଗ୍ନମାର୍ଜନଂ କୃତଵାନ୍ଵିଭୁଃ
ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଶୁଗନ୍ଧିତ ପୋଶାକକୁ ସଜାଇ ଦେଲେ, ତାପରେ କାନ୍ଧ ପଛରେ ଲାଗିଥିବା ଜିନିଷକୁ ପୋଉଁଛିଲେ।
ଶ୍ଲଥନୀଵେରଧୋ ଦେଵ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରଵେଷ୍ଟେରଧୋଗତଃ । ଦେଵଃ କିମିଦମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନୀଵୀବଂଧଂ ଚକାର ହ
ଦେବୀଙ୍କ ଢିଲା ନୀବି ତଳକୁ ଖସିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଦେବ କହିଲେ— 'ଏହା କଣ?' ଏବଂ ନୀବିକୁ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ନାସାଭୂଷଣମେତତ୍ତେ ପଶ୍ଯାମି ସ ମଦାତ୍ତତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଯମାଦାଯ ଵିଚ୍ଛାଯଂ ମୌକ୍ତିକଂ ସତୀ
'ଏହା ତୁମର ନାକର ଭୂଷଣ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଦେଖୁଛି,' କହିଲେ। ତାପରେ ସତୀ ନିଜେ ମୁକ୍ତାକୁ ନେଇ ତାହାକୁ ଯାଞ୍ଚ କଲେ।
ହରିଦ୍ରାଯାଃ ସମାଯୋଗେ ମୁକ୍ତାଫଲମଦୀପ୍ତିମତ୍ । ଇଦଂ ହି ଧ୍ରିଯତାଂ ମୁକ୍ତାଫଲଂ ମମ ତଵ ପ୍ରିଯମ୍
ହଳଦୀ ଲଗିଥିବାରୁ ମୁକ୍ତା ଚମକୁଥିଲା। 'ଏହି ମୁକ୍ତା, ମୋ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଓ ତୁମେ ପାଇଁ ରଖିବା ଦରକାର।'
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଅହୋ ତ୍ଵନ୍ମଂଦିରଂ ଶଂଭୋ ସର୍ଵଵସ୍ତୁସମୃଦ୍ଧିମତ୍ । ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ସର୍ଵଂ ଵସ୍ତୁଜ୍ଞାତଂ ଵିଭୂଷଣୈଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ— 'ହେ ଶମ୍ଭୁ, ତୁମର ଗୃହ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ପ୍ରଚୁର। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ଓ ଜିନିଷ ଜାଣିଛି।'
ଅହୋ ଦ୍ରଵିଣସଂପତ୍ତିର୍ଭୂଷଣୈରଵଗମ୍ଯତେ । ଶିରୋଵିଭୂଷିତଂ ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମଶୀର୍ଷସ୍ଯ ମାଲଯା
'ଏହି ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଚିହ୍ନିବାଯାଉଛି। ଶିର ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶିର ମାଳା ଦେବ, ଭୂଷିତ ହୋଇଛି।'
ନରକସ୍ଯ ତଥା ମାଲା ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଵିଭୂଷଣମ୍ । ଶେଷଶ୍ଚ ଵାସୁକିଶ୍ଚୈଵ ସଵିଷୌ ତଵ କଂକଣେ
'ନରକର ମାଳା ତୁମର ଛାତିର ଭୂଷଣ। ଶେଷ ଓ ବାସୁକି, ଦୁଇଁଜଣ ଜହର ଭରା, ତୁମର କଙ୍କଣ।'
ଦିଶୋଂଽବରେ ଜଟା କେଶା ଭସିତଂ ଚାଂଗରାଗକମ୍ । ମହୋକ୍ଷୋ ଵାହନଂ ଗୋତ୍ରଂ କୁଲଂ ଚାଜ୍ଞାତମେଵ ଚ
'ଦିଗ ଓ ଆକାଶ ତୁମର ଜଟା ଓ କେଶ; ଭସ୍ମ ତୁମର ଦେହର ରଙ୍ଗ। ବଡ଼ ମୃଷା ତୁମର ଯାନ, ତୁମର ବଂଶ ଅଜଣା।'
ଜ୍ଞାଯେତେ ପିତରୌ ନୈଵ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ତଥା ଵପୁଃ । ଏଵଂ ଵଦଂତୀଂ ଗିରିଜାଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରାହାତି କୋପନଃ
'ତୁମର ପିତାମାତା ଜଣା ନୁହେଁ, ତୁମର ରୂପ ମଧ୍ୟ ଅଜଣା, ହେ ତ୍ରିନେତ୍ର।' ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ କହିଲେ:
କିମର୍ଥଂ ନିଂଦସେ ଦେଵି ଦେଵଦେଵଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍ । ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରିଯାନ୍ଭଦ୍ରେ ତଵ ନୂନମସଂଯମମ୍
'ଦେବୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଛ? ମୋ ପ୍ରିୟ, ତୁମର ଅନିୟମ ଦେଖି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବି।'
ଯତ୍ରେଶନିଂଦନଂ ଭଦ୍ରେ ତତ୍ର ନୋ ମରଣଂ ଵ୍ରତମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ନଖାଭ୍ଯାଂ ହି ହରିଶ୍ଛେତ୍ତୁଂ ଶିରୋଗତଃ
ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରାଯାଏ, ମଧୁରା, ସେଠି ମୁଁ ମରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରଖିନାହିଁ। ଏହା କହି, ହରି ନିଜ ନଖରେ ଶିର କାଟିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ମହେଶସ୍ତୁ କରଂ ଗୃହ୍ଯ ପ୍ରାହ ମା ସାହସଂ କୃଥାଃ । ପାର୍ଵତୀଵଚନଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରିଯଂ ମମ ତଵାପ୍ରିଯମ୍
ମହେଶ୍ବର ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି କହିଲେ, 'ଏମିତି ଅତିରିକ୍ତ କାମ କରନାହିଁ। ପାର୍ବତୀଙ୍କର ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ପ୍ରିୟ, ସେଗୁଡିକ ତୁମ ପାଇଁ ଅପ୍ରିୟ।'
ମମାପ୍ରିଯଂ ହୃଷୀକେଶ କର୍ତୁଂ ଯତ୍କିଂଚିଦିଷ୍ଯତେ । ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ଭଗଵାଂସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତୋଽଭଵଦ୍ଧରିଃ
'ହୃଷୀକେଶ, ତୁମେ ଯାହା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେମାନେ ମୋତେ ଅପ୍ରିୟ।' 'ଓଁ' କହି, ଭଗବାନ୍ ହରି ଚୁପ ହେଇ ରହିଲେ।
ହନୁମାନଥ ଦେଵାଯ ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯଦିଦଂ ଵଚଃ । ଅର୍ଥଯାମି ଵିନିଷ୍କାମଂ ମମ ପୂଜାଵ୍ରତଂ ତଥା
ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି କହିଲେ, 'ମୁଁ କୌଣସି ଫଳ ଆଶା ନକରି, ମୋର ପୂଜାବ୍ରତ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଚାହୁଁଛି।'
ପୂଜାର୍ଥମପ୍ଯହଂ ଗଚ୍ଛେ ମମାନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି । ଶଂକର ଉଵାଚ- କସ୍ଯ ପୂଜା କ୍ଵ ଵା ପୂଜା କିଂ ପୁଷ୍ପଂ କିଂ ଦଲଂ ଵଦ
'ପୂଜା ପାଇଁ ମୁଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଆପଣ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।' ଶଙ୍କର କହିଲେ: 'କାହାର ପୂଜା? କେଉଁଠି ପୂଜା? କେଉଁ ଫୁଲ, କେଉଁ ପତ୍ର? କହ।'
କୋ ଗୁରୁଃ କଶ୍ଚ ମଂତ୍ରସ୍ତେ କୀଦୃଶଂ ପୂଜନଂ ତଥା । ଏଵଂ ଵଦତି ଦେଵେଶେ ହନୂମାନତିକଂପିତଃ
'କିଏ ଗୁରୁ? କିଏ ତୁମ ମନ୍ତ୍ର? କେମିତି ପୂଜା?' ଦେବତାଙ୍କ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ହନୁମାନ୍ ବହୁତ କମ୍ପିତ ହେଲେ।
ଵେପମାନସମସ୍ତାଂଗଃ ସ୍ତୋତୁମେଵ ପ୍ରଚକ୍ରମେ । ହନୂମାନୁଵାଚ- ନମୋ ଦେଵାଯ ମହତେ ଶଂକରାଯାମିତାତ୍ମନେ
ସମସ୍ତ ଶରୀର କମ୍ପିତ ହେଇ, ହନୁମାନ୍ ସ୍ତୁତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ହନୁମାନ୍ କହିଲେ:
ଯୋଗିନେ ଯୋଗଧାତ୍ରେ ଚ ଯୋଗିନାଂ ଗୁରଵେ ନମଃ । ଯୋଗିଗମ୍ଯାଯ ଦେଵାଯ ଜ୍ଞାନିନାଂ ପତଯେ ନମଃ
ବଡ ଦେବତା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ, ଅସୀମ ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର। ଯୋଗୀ, ଯୋଗର ଧାରକ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଵେଦାନାଂ ପତଯେ ତୁଭ୍ଯଂ ଦେଵାନାଂ ପତଯେ ନମଃ । ଧ୍ଯାନାଯଧ୍ଯନଗମ୍ଯାଯ ଧାତୄଣାଂ ଗୁରଵେ ନମଃ
ଯୋଗୀମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ନାୟକ, ବେଦମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା, ସୃଷ୍ଟିକାରମାନଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଶିଷ୍ଟାଯଶିଷ୍ଟଗମ୍ଯାଯ ଭୂମ୍ଯାଦି ପତଯେ ନମଃ । ନମସ୍ତେତ୍ଯାଦିନା ଵେଦଵାକ୍ଯାନାଂ ନିଧଯେ ନମଃ
ଶିଷ୍ୟମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଓ ଅପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଭୂମି ଓ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, 'ନମସ୍' ଆଦି ବେଦବାକ୍ୟର ନିଧିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।