କୃତସଂଧ୍ଯାସ୍ତଟାକେ ତୁ ମହେଶାଦ୍ଯାସ୍ତୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । ଅଥୋତ୍ତରମୁଖଃ ଶଂଭୁର୍ନ୍ଯାସଂ କୃତ୍ଵା ଜଜାପ ହ
ପୋଖରୀ ପାଖରେ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମହେଶ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଶେଷ କଲେ; ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ନ୍ୟାସ କରି ଜପାରମ୍ଭ କଲେ।
ଅଥଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାତେଜା ମହେଶମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ସର୍ଵୈର୍ନମସ୍ଯତେ ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵୈରେଵ ସମର୍ଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ମହେଶଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ପୂଜା କରନ୍ତି—'
ହୂଯତେ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ସ ଭଵାନ୍କିଂ ଜପିଷ୍ଯତି । ରଚିତାଂଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵାମେଵୈକମୁପାସତେ
'ଯିଏ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଆହ୍ୱାନିତ, ସେ ଆଉ କଣ ଜପ କରିବେ? ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ପୂଜନ୍ତି।'
ସ ଭଵାନ୍ଦେଵଦେଵେଶ କସ୍ମୈ ଵା ରଚିତାଂଜଲି । ନମସ୍କାରାଦି ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଫଲଦସ୍ତ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵର
'ଦେବଦେବେଶ, ତୁମେ କାହାକୁ ହାତ ଜୋଡିବା? ମହେଶ୍ବର, ତୁମେ ନମସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳଦାତା।'
ତଵ କଃ ଫଲଦୋ ଵଂଦ୍ଯଃ କୋ ଵା ତ୍ଵତ୍ତୋଧିକୋ ଵଦ । ଶଂକର ଉଵାଚ- ଧ୍ଯାଯେ ନ କିଂଚିଦ୍ଗୋଵିଂଦ ନ ନମସ୍ଯେହ କିଂଚନ
'ତୁମ ପାଇଁ କିଏ ପୂଜ୍ୟ, କିଏ ତୁମଠାରୁ ବଡ଼ ଫଳଦାତା? କହ।' ଶଙ୍କର କହିଲେ, 'ଗୋବିନ୍ଦ, ମୁଁ କାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରେନି, ଏଠାରେ କାହାକୁ ନମସ୍କାର କରେନି।'
ନୋପାସ୍ଯେ କଂଚନ ହରେ ନ ଜପିଷ୍ଯେହ କିଂଚନ । କିଂତୁ ନାସ୍ତିକଜଂତୂନାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥମିଦଂ ମଯା
'ହରି, ମୁଁ କାହାକୁ ପୂଜା କରେନି, ଏଠାରେ କିଛି ଜପ କରିବି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ନାସ୍ତିକ ଲୋକମାନେ ଦେଖି ଶିଖିବା ପାଇଁ ଏହି କାମ କରୁଛି।'
ଦର୍ଶନୀଯଂ ହରେ ତେ ସ୍ଯୁରନ୍ଯଥା ପାପକାରିଣଃ । ତସ୍ମାଲ୍ଲୋକୋପକାରାର୍ଥମିଦଂ ସର୍ଵଂ କୃତଂ ମଯା
'ହରି, ନାହିଁହେଲେ, ପାପ କରୁଥିବାମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତେନି। ତେଣୁ, ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ସବୁ କରିଛି।'
ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ହରିରଥ ତଂ ନତ୍ଵା ସମତିଷ୍ଠତ । ଅଥ ତେ ଗୌତମଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଦେଵଗଣର୍ଷଯଃ
ତାପରେ ହରି 'ଓଁ' କହି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପାଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏହିପରେ ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସର୍ଵେ ପୂଜାମଥୋ ଚକ୍ରୁର୍ଦେଵଦେଵେ ପିନାକିନେ । ଦେଵୋ ହନୂମତା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଗାଯନ୍ନାସ୍ତେ ରଘୂତ୍ତମ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦେବଦେବ ପିନାକଧାରୀଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ଦେବତା ହନୁମାନଙ୍କ ସହିତ ବସି, ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀଂ ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ସର୍ଵ ଏଵ ତଦା ଜପନ୍ । ହନୂମତ୍କରମାଲଂବ୍ଯ ଦେଵ୍ଯଭ୍ଯାଶଂ ଗତୋ ହରଃ
ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମହାମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ। ହର, ହନୁମାନଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଏକଶଯ୍ଯାସମାସୀନୌ ତାଵୁଭୌ ଦେଵଦଂପତୀ । ଗାଯନ୍ନାସ୍ତେ ସ ହନୁମାଂସ୍ତୁଂବୁରୁର୍ନାରଦସ୍ତଥା
ଦେବଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣେ ଏକ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିଲେ; ହନୁମାନ, ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ନାରଦ ଗୀତ ଗାଇ ବସିଥିଲେ।
ନାନାଵିଧିଵିଲାସାଂଶ୍ଚ ଚକାର ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଆହୂଯ ପାର୍ଵତୀମୀଶ ଇଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ପରମେଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଲୀଳା କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଈଶ୍ୱର ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଡାକି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ରଚଯିଷ୍ଯାମି ଧମ୍ମିଲ୍ଲମେହି ମତ୍ପୁରତଃ ଶୁଭେ । ଦେଵ୍ଯାହ ନ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଭର୍ତ୍ରାଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଶ୍ରୀ ସଦାଶିବ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମର ଚୁଲକୁ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଚଟାଇ ଗଠିବି, ଓ ଶୁଭେ। କିନ୍ତୁ ଦେବୀ କହିଲେ— ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନାନୀକୁ ଏପରି ସେବା କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
କେଶପ୍ରସାଧନକୃତାଵନର୍ଥାଂତରମାପତେତ୍ । କେଶପ୍ରସାଧନେ ଦେଵ ତତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ନ ଚେପ୍ସିତମ୍
ଚୁଲ ଗଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାମ ଆସିଯିବ; ଦେବ, ଏହି ଚୁଲ ଗଠିବା ମାମଲାରେ ଆସଲ ମূল୍ୟ କିଛି ଚାହିଁବା ନୁହେଁ।
ଅଥ ବଂଧେ କୃତେ ପଶ୍ଚାଦଂସପ୍ରାଂତପ୍ରମାର୍ଜନମ୍ । ତନୋଶ୍ଚରମସଂଲଗ୍ନ କେଶପୁଷ୍ପାଦିମାର୍ଜନମ୍
ତାପରେ, ଚୁଲ ଗଠି ହେଲା ପରେ, କାନ୍ଧର ଶେଷ ଅଂଶର ଧୁଳିକୁ ପୋଉଁଛିବା ଦରକାର, ଦେହ ଓ ଚୁଲରେ ଲାଗିଥିବା ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷକୁ ଅପସାରଣ କରିବା ଦରକାର।
ଏତସ୍ମିନ୍ଵର୍ତମାନେ ତୁ ମହାତ୍ମାନୋ ଯଦାଗମନ୍ । ତଦା କିମୁତ୍ତରଂ ଵାଚ୍ଯଂ ତଵ ଦେଵାଦିଵଂଦିନଃ
ଏହି କାମ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଯଦି ମହାତ୍ମାମାନେ ଆସିଯିବେ, ତେବେ ତୁମ ଦେବୀଙ୍କ ସେବକମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ କଣ ଉତ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ?
ନାଯାଂତି ଚେଦଥ ଵିଭୋ ଭୀତିର୍ନାଶମୁପେଷ୍ଯତି । ଏଵଂ ହି ଭାଷମାଣାଂ ତାଂ କରେଣାକୃଷ୍ଯ ଶଂକରଃ
ଯଦି ସେମାନେ ଆସିନାହାନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭୟ ତାଙ୍କର ନାଶ ଆଣିଦେବ। ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଶଂକର ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ।
ସ୍ଵୋର୍ଵୋସ୍ତାଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵୈଵ ଵିସ୍ରସ୍ଯ କଚବଂଧନମ୍ । ଵିଭଜ୍ଯ ଚ କରାଭ୍ଯାଂ ସ ପ୍ରସସାର ନଖୈରପି
ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଗୋଦରେ ବସାଇ ଦେଲେ, ଚୁଲର ଗଠି ଖୋଲିଲେ, ହାତରେ ଭାଗ କରିଲେ, ଏବଂ ନଖରେ ଚୁଲକୁ ଚଟାଇ ଦେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତାଂ ପାରିଜାତସ୍ରଜଂ କଚଗତାମପି । କୃତ୍ଵା ଧମ୍ମିଲ୍ଲମକରୋଦଥ ମାଲାଂ କରାଗତାମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ଦେଇଥିବା ପାରିଜାତ ମାଳା, ଯାହା ଦେବୀଙ୍କ ଚୁଲରେ ଥିଲା, ସେ ନେଇ ଚୁଲ ଗଠିଲେ, ତାପରେ ମାଳାଟିକୁ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ।
ମଲ୍ଲିକାସ୍ରଜମାଦାଯ ବବଂଧ କଚବଂଧନେ । କଲ୍ପପ୍ରସୂନମାଲାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତାଂ ମହେଶ୍ଵରଃ
ମଲିକା ମାଳା ନେଇ ଚୁଲରେ ବାନ୍ଧିଲେ, ଏବଂ ମହେଶ୍ଵର ବ୍ରହ୍ମା ଦେଇଥିବା କଳ୍ପ ଫୁଲର ମାଳାଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଚୁଲରେ ବାନ୍ଧିଲେ।
ପାର୍ଵତୀଵସନେ ଗୂଢଗଂଧାଢ୍ଯେ ଚ ସମାଦଧାତ୍ । ଅଥାଂସପୃଷ୍ଠସଂଲଗ୍ନମାର୍ଜନଂ କୃତଵାନ୍ଵିଭୁଃ
ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଶୁଗନ୍ଧିତ ପୋଶାକକୁ ସଜାଇ ଦେଲେ, ତାପରେ କାନ୍ଧ ପଛରେ ଲାଗିଥିବା ଜିନିଷକୁ ପୋଉଁଛିଲେ।
ଶ୍ଲଥନୀଵେରଧୋ ଦେଵ୍ଯା ଵସ୍ତ୍ରଵେଷ୍ଟେରଧୋଗତଃ । ଦେଵଃ କିମିଦମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନୀଵୀବଂଧଂ ଚକାର ହ
ଦେବୀଙ୍କ ଢିଲା ନୀବି ତଳକୁ ଖସିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଦେବ କହିଲେ— 'ଏହା କଣ?' ଏବଂ ନୀବିକୁ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ନାସାଭୂଷଣମେତତ୍ତେ ପଶ୍ଯାମି ସ ମଦାତ୍ତତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଯମାଦାଯ ଵିଚ୍ଛାଯଂ ମୌକ୍ତିକଂ ସତୀ
'ଏହା ତୁମର ନାକର ଭୂଷଣ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଦେଖୁଛି,' କହିଲେ। ତାପରେ ସତୀ ନିଜେ ମୁକ୍ତାକୁ ନେଇ ତାହାକୁ ଯାଞ୍ଚ କଲେ।
ହରିଦ୍ରାଯାଃ ସମାଯୋଗେ ମୁକ୍ତାଫଲମଦୀପ୍ତିମତ୍ । ଇଦଂ ହି ଧ୍ରିଯତାଂ ମୁକ୍ତାଫଲଂ ମମ ତଵ ପ୍ରିଯମ୍
ହଳଦୀ ଲଗିଥିବାରୁ ମୁକ୍ତା ଚମକୁଥିଲା। 'ଏହି ମୁକ୍ତା, ମୋ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଓ ତୁମେ ପାଇଁ ରଖିବା ଦରକାର।'
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଅହୋ ତ୍ଵନ୍ମଂଦିରଂ ଶଂଭୋ ସର୍ଵଵସ୍ତୁସମୃଦ୍ଧିମତ୍ । ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ସର୍ଵଂ ଵସ୍ତୁଜ୍ଞାତଂ ଵିଭୂଷଣୈଃ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ— 'ହେ ଶମ୍ଭୁ, ତୁମର ଗୃହ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ପ୍ରଚୁର। ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ଓ ଜିନିଷ ଜାଣିଛି।'
ଅହୋ ଦ୍ରଵିଣସଂପତ୍ତିର୍ଭୂଷଣୈରଵଗମ୍ଯତେ । ଶିରୋଵିଭୂଷିତଂ ଦେଵ ବ୍ରହ୍ମଶୀର୍ଷସ୍ଯ ମାଲଯା
'ଏହି ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଧନ ଚିହ୍ନିବାଯାଉଛି। ଶିର ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶିର ମାଳା ଦେବ, ଭୂଷିତ ହୋଇଛି।'
ନରକସ୍ଯ ତଥା ମାଲା ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲଵିଭୂଷଣମ୍ । ଶେଷଶ୍ଚ ଵାସୁକିଶ୍ଚୈଵ ସଵିଷୌ ତଵ କଂକଣେ
'ନରକର ମାଳା ତୁମର ଛାତିର ଭୂଷଣ। ଶେଷ ଓ ବାସୁକି, ଦୁଇଁଜଣ ଜହର ଭରା, ତୁମର କଙ୍କଣ।'
ଦିଶୋଂଽବରେ ଜଟା କେଶା ଭସିତଂ ଚାଂଗରାଗକମ୍ । ମହୋକ୍ଷୋ ଵାହନଂ ଗୋତ୍ରଂ କୁଲଂ ଚାଜ୍ଞାତମେଵ ଚ
'ଦିଗ ଓ ଆକାଶ ତୁମର ଜଟା ଓ କେଶ; ଭସ୍ମ ତୁମର ଦେହର ରଙ୍ଗ। ବଡ଼ ମୃଷା ତୁମର ଯାନ, ତୁମର ବଂଶ ଅଜଣା।'
ଜ୍ଞାଯେତେ ପିତରୌ ନୈଵ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ତଥା ଵପୁଃ । ଏଵଂ ଵଦଂତୀଂ ଗିରିଜାଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରାହାତି କୋପନଃ
'ତୁମର ପିତାମାତା ଜଣା ନୁହେଁ, ତୁମର ରୂପ ମଧ୍ୟ ଅଜଣା, ହେ ତ୍ରିନେତ୍ର।' ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ କହିଲେ:
କିମର୍ଥଂ ନିଂଦସେ ଦେଵି ଦେଵଦେଵଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍ । ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରିଯାନ୍ଭଦ୍ରେ ତଵ ନୂନମସଂଯମମ୍
'ଦେବୀ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଛ? ମୋ ପ୍ରିୟ, ତୁମର ଅନିୟମ ଦେଖି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦେବି।'