ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେଶି ଅପରାଧଃ କୃତୋ ମଯା । ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵିହାଯ ଭୁକ୍ତଂ ହି ତଥାନ୍ଯଚ୍ଛୃଣୁ ସୁଂଦରି
'ଦେବଦେବୀ, ତୁମ ପାଇଁ ମୋତେ ଅପରାଧ ହୋଇଛି; ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଭୋଜନ କରିଛି, ଆଉ ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରୀ।'
ଅଥ ସ୍ଵମଂଦିରେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଦେଵଦେଵଵିଵର୍ଜିତେ । ସର୍ଵବଂଧଵିମୁକ୍ତେ ଚ ମହଦେନୋ ମଯା କୃତମ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘରେ ରଖି, ଦେବଦେବ ଠାରୁ ଦୂରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଠାରୁ ଅଲଗା କରି, ମହାଦାନ କଲେ।
କ୍ଷଂତୁମର୍ହସି ଦେଵେଶି ତ୍ଯକ୍ତକୋପା ଵିଲୋକଯ । ନ ବଭାଷୈଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଅରୁଂଧତ୍ଯା ହି ନିର୍ଯଯୌ
'ଦେବଦେବୀ, ମୋତେ ଖ୍ମା କର; କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ଦେଖ।' ଏଭଳି କହି ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ଅରୁଣ୍ଧତୀ ସହିତ ବାହାରିଗଲେ।
ନିର୍ଗଚ୍ଛଂତୀଂ ମୁନିର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣନାମ ଚ । ତଦାରଭ୍ଯ ମହେଶାଯ ଦଂଡପ୍ରଣତି ସଂସ୍ତୁତିମ୍
ମୁନି ତାଙ୍କୁ ବାହାରୁଅଁଥିବା ଜାଣି, ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ ସହିତ ସ୍ତୁତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କୁର୍ଯାଦୁଵାଚ ଚ ଶିଵା ଗୌତମ ତ୍ଵଂ କିମିଚ୍ଛସି । ଗୌତମ ଉଵାଚ- କୃତକୃତ୍ଯୋସ୍ମି ଦେଵେଶି ଯଦି ଦେଯୋ ଵରୋ ମମ
ତାପରେ ଶିବା କହିଲେ, 'ଗୌତମ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ?' ଗୌତମ କହିଲେ, 'ଦେବୀ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନର କାମ୍ୟ ସବୁ କରିସାରିଛି; ଯଦି ମୋତେ କିଛି ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ—'
ମନ୍ମଂଦିରେ ମହାଭାଗେ ଭୋକ୍ତୁମର୍ହସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵ ଗେହେହଂ ଶଂକରାନୁମତା ମୁନେ
'ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବେ ତୁମେ ମୋ ଘରେ ଖାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।' ଦେବୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ତୁମ ଘରେ ଖାଇବି, ମୁନି।'
ଗତ୍ଵେଶଂ ଗୌତମୋ ଵିପ୍ରୋ ଲବ୍ଧାନୁଜ୍ଞଃ ପୁନର୍ଗତଃ । ଭୋଜଯାମାସ ଗିରିଜାଂ ଦେଵୀଂ ଚାରୁଂଧତୀଂ ତଥା
ଗୌତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଅନୁମତି ନେଇ ଆସିଲେ ଏବଂ ଗିରିଜା ଦେବୀ ଓ ଚାରୁଂଧତୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵାଥ ପାର୍ଵତୀ ସର୍ଵଂ ଗଂଧପୁଷ୍ପସଭୂଷଣା । ସହାନୁଚରକନ୍ଯାଭିଃ ସହସ୍ରାଭିର୍ହରଂ ଯଯୌ
ପାର୍ବତୀ ସମସ୍ତ ଭୋଜନ କରି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ହଜାର ଜଣୀ ସହଚରୀ କନ୍ୟାମାନେ ସହିତ ହରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥାହ ଶଂକରୋ ଦେଵୀଂ ଗଚ୍ଛ ଗୌତମମଂଦିରମ୍ । ସଂଧ୍ଯୋପାସ୍ତିମହଂ କୃତ୍ଵା ଆଗଚ୍ଛାମି ପୁନର୍ଗୃହମ୍
ତାପରେ ଶଙ୍କର ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ସଂଧ୍ୟା ପୂଜା କରି ଆଉଥିବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ପ୍ରଯଯୌ ଦେଵୀ ଗୌତମସ୍ଯୈଵ ମଂଦିରମ୍ । ସଂଧ୍ଯାଵଂଦନକାମାଶ୍ଚ ସର୍ଵଏଵ ଵିନିର୍ଗତାଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଦେବୀ ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଯେଉଁମାନେ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ସେମାନେ ବାହାରିଗଲେ।
କୃତସଂଧ୍ଯାସ୍ତଟାକେ ତୁ ମହେଶାଦ୍ଯାସ୍ତୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । ଅଥୋତ୍ତରମୁଖଃ ଶଂଭୁର୍ନ୍ଯାସଂ କୃତ୍ଵା ଜଜାପ ହ
ପୋଖରୀ ପାଖରେ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମହେଶ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଶେଷ କଲେ; ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ନ୍ୟାସ କରି ଜପାରମ୍ଭ କଲେ।
ଅଥଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାତେଜା ମହେଶମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ସର୍ଵୈର୍ନମସ୍ଯତେ ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵୈରେଵ ସମର୍ଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ମହେଶଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ପୂଜା କରନ୍ତି—'
ହୂଯତେ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ସ ଭଵାନ୍କିଂ ଜପିଷ୍ଯତି । ରଚିତାଂଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵାମେଵୈକମୁପାସତେ
'ଯିଏ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଆହ୍ୱାନିତ, ସେ ଆଉ କଣ ଜପ କରିବେ? ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ପୂଜନ୍ତି।'
ସ ଭଵାନ୍ଦେଵଦେଵେଶ କସ୍ମୈ ଵା ରଚିତାଂଜଲି । ନମସ୍କାରାଦି ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଫଲଦସ୍ତ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵର
'ଦେବଦେବେଶ, ତୁମେ କାହାକୁ ହାତ ଜୋଡିବା? ମହେଶ୍ବର, ତୁମେ ନମସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳଦାତା।'
ତଵ କଃ ଫଲଦୋ ଵଂଦ୍ଯଃ କୋ ଵା ତ୍ଵତ୍ତୋଧିକୋ ଵଦ । ଶଂକର ଉଵାଚ- ଧ୍ଯାଯେ ନ କିଂଚିଦ୍ଗୋଵିଂଦ ନ ନମସ୍ଯେହ କିଂଚନ
'ତୁମ ପାଇଁ କିଏ ପୂଜ୍ୟ, କିଏ ତୁମଠାରୁ ବଡ଼ ଫଳଦାତା? କହ।' ଶଙ୍କର କହିଲେ, 'ଗୋବିନ୍ଦ, ମୁଁ କାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରେନି, ଏଠାରେ କାହାକୁ ନମସ୍କାର କରେନି।'
ନୋପାସ୍ଯେ କଂଚନ ହରେ ନ ଜପିଷ୍ଯେହ କିଂଚନ । କିଂତୁ ନାସ୍ତିକଜଂତୂନାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥମିଦଂ ମଯା
'ହରି, ମୁଁ କାହାକୁ ପୂଜା କରେନି, ଏଠାରେ କିଛି ଜପ କରିବି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ନାସ୍ତିକ ଲୋକମାନେ ଦେଖି ଶିଖିବା ପାଇଁ ଏହି କାମ କରୁଛି।'
ଦର୍ଶନୀଯଂ ହରେ ତେ ସ୍ଯୁରନ୍ଯଥା ପାପକାରିଣଃ । ତସ୍ମାଲ୍ଲୋକୋପକାରାର୍ଥମିଦଂ ସର୍ଵଂ କୃତଂ ମଯା
'ହରି, ନାହିଁହେଲେ, ପାପ କରୁଥିବାମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତେନି। ତେଣୁ, ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ସବୁ କରିଛି।'
ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ହରିରଥ ତଂ ନତ୍ଵା ସମତିଷ୍ଠତ । ଅଥ ତେ ଗୌତମଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଦେଵଗଣର୍ଷଯଃ
ତାପରେ ହରି 'ଓଁ' କହି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପାଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏହିପରେ ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସର୍ଵେ ପୂଜାମଥୋ ଚକ୍ରୁର୍ଦେଵଦେଵେ ପିନାକିନେ । ଦେଵୋ ହନୂମତା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଗାଯନ୍ନାସ୍ତେ ରଘୂତ୍ତମ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦେବଦେବ ପିନାକଧାରୀଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ଦେବତା ହନୁମାନଙ୍କ ସହିତ ବସି, ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀଂ ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ସର୍ଵ ଏଵ ତଦା ଜପନ୍ । ହନୂମତ୍କରମାଲଂବ୍ଯ ଦେଵ୍ଯଭ୍ଯାଶଂ ଗତୋ ହରଃ
ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମହାମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ। ହର, ହନୁମାନଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଏକଶଯ୍ଯାସମାସୀନୌ ତାଵୁଭୌ ଦେଵଦଂପତୀ । ଗାଯନ୍ନାସ୍ତେ ସ ହନୁମାଂସ୍ତୁଂବୁରୁର୍ନାରଦସ୍ତଥା
ଦେବଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣେ ଏକ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିଲେ; ହନୁମାନ, ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ନାରଦ ଗୀତ ଗାଇ ବସିଥିଲେ।
ନାନାଵିଧିଵିଲାସାଂଶ୍ଚ ଚକାର ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଆହୂଯ ପାର୍ଵତୀମୀଶ ଇଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ପରମେଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଲୀଳା କରିଥିଲେ। ତାପରେ ଈଶ୍ୱର ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଡାକି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ରଚଯିଷ୍ଯାମି ଧମ୍ମିଲ୍ଲମେହି ମତ୍ପୁରତଃ ଶୁଭେ । ଦେଵ୍ଯାହ ନ ଚ ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଭର୍ତ୍ରାଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଶ୍ରୀ ସଦାଶିବ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମର ଚୁଲକୁ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଚଟାଇ ଗଠିବି, ଓ ଶୁଭେ। କିନ୍ତୁ ଦେବୀ କହିଲେ— ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନାନୀକୁ ଏପରି ସେବା କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
କେଶପ୍ରସାଧନକୃତାଵନର୍ଥାଂତରମାପତେତ୍ । କେଶପ୍ରସାଧନେ ଦେଵ ତତ୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ନ ଚେପ୍ସିତମ୍
ଚୁଲ ଗଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାମ ଆସିଯିବ; ଦେବ, ଏହି ଚୁଲ ଗଠିବା ମାମଲାରେ ଆସଲ ମূল୍ୟ କିଛି ଚାହିଁବା ନୁହେଁ।
ଅଥ ବଂଧେ କୃତେ ପଶ୍ଚାଦଂସପ୍ରାଂତପ୍ରମାର୍ଜନମ୍ । ତନୋଶ୍ଚରମସଂଲଗ୍ନ କେଶପୁଷ୍ପାଦିମାର୍ଜନମ୍
ତାପରେ, ଚୁଲ ଗଠି ହେଲା ପରେ, କାନ୍ଧର ଶେଷ ଅଂଶର ଧୁଳିକୁ ପୋଉଁଛିବା ଦରକାର, ଦେହ ଓ ଚୁଲରେ ଲାଗିଥିବା ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷକୁ ଅପସାରଣ କରିବା ଦରକାର।
ଏତସ୍ମିନ୍ଵର୍ତମାନେ ତୁ ମହାତ୍ମାନୋ ଯଦାଗମନ୍ । ତଦା କିମୁତ୍ତରଂ ଵାଚ୍ଯଂ ତଵ ଦେଵାଦିଵଂଦିନଃ
ଏହି କାମ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଯଦି ମହାତ୍ମାମାନେ ଆସିଯିବେ, ତେବେ ତୁମ ଦେବୀଙ୍କ ସେବକମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ କଣ ଉତ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ?
ନାଯାଂତି ଚେଦଥ ଵିଭୋ ଭୀତିର୍ନାଶମୁପେଷ୍ଯତି । ଏଵଂ ହି ଭାଷମାଣାଂ ତାଂ କରେଣାକୃଷ୍ଯ ଶଂକରଃ
ଯଦି ସେମାନେ ଆସିନାହାନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭୟ ତାଙ୍କର ନାଶ ଆଣିଦେବ। ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଶଂକର ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ।
ସ୍ଵୋର୍ଵୋସ୍ତାଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵୈଵ ଵିସ୍ରସ୍ଯ କଚବଂଧନମ୍ । ଵିଭଜ୍ଯ ଚ କରାଭ୍ଯାଂ ସ ପ୍ରସସାର ନଖୈରପି
ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଗୋଦରେ ବସାଇ ଦେଲେ, ଚୁଲର ଗଠି ଖୋଲିଲେ, ହାତରେ ଭାଗ କରିଲେ, ଏବଂ ନଖରେ ଚୁଲକୁ ଚଟାଇ ଦେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତାଂ ପାରିଜାତସ୍ରଜଂ କଚଗତାମପି । କୃତ୍ଵା ଧମ୍ମିଲ୍ଲମକରୋଦଥ ମାଲାଂ କରାଗତାମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ଦେଇଥିବା ପାରିଜାତ ମାଳା, ଯାହା ଦେବୀଙ୍କ ଚୁଲରେ ଥିଲା, ସେ ନେଇ ଚୁଲ ଗଠିଲେ, ତାପରେ ମାଳାଟିକୁ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ।
ମଲ୍ଲିକାସ୍ରଜମାଦାଯ ବବଂଧ କଚବଂଧନେ । କଲ୍ପପ୍ରସୂନମାଲାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତାଂ ମହେଶ୍ଵରଃ
ମଲିକା ମାଳା ନେଇ ଚୁଲରେ ବାନ୍ଧିଲେ, ଏବଂ ମହେଶ୍ଵର ବ୍ରହ୍ମା ଦେଇଥିବା କଳ୍ପ ଫୁଲର ମାଳାଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଚୁଲରେ ବାନ୍ଧିଲେ।