ମଣିପାତ୍ରେଷୁ ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ ପୂଗଖଂଡାନ୍ସୁଧୂପିତାନ୍ । ଅକୋଣଵର୍ତୁଲାନ୍ସ୍ଥୂଲାନସୂକ୍ଷ୍ମାନକୃଶାନପି
ମଣିର ପାତ୍ରରେ ସୁଗନ୍ଧି ଲଗାଯାଇଥିବା ଗୁଆ ଟୁକୁଡ଼ାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ—କେଉଁସି କୋଣାଳା, କେଉଁସି ଗୋଲା, କେଉଁସି ମୋଟା, କେଉଁସି ସୂକ୍ଷ୍ମ, କେଉଁସି ପତଳା—ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଶ୍ଵେତପତ୍ରାଣି ସଂଶୋଧ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା କର୍ପୂରଖଂଡକମ୍ । ଚୂର୍ଣଂ ଚ ଶଂକରାଯାଥ ନିଵେଦଯତି ଗୌତମେ
ଧୋଇଥିବା ସ୍ୱେତ ପତ୍ରରେ କର୍ପୂର ଟୁକୁଡ଼ା ଓ ଗୁଣ୍ଡ ରଖି, ଗୌତମ ତାହା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ଗୃହାଣ ଦେଵ ତାଂବୂଲମିତ୍ଯୁକ୍ତଵଚନେ ମୁନୌ । କପେ ଗୃହାଣ ତାଂବୂଲଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମମ ଖଂଡକାନ୍
ମୁନି କହିଲେ, 'ଦେବ, ତାମ୍ବୁଳ ନିଅ।' ବାନର କହିଲା, 'ତୁମେ ତାମ୍ବୁଳ ନିଅ ଏବଂ ମୋତେ ଟୁକୁଡ଼ା ଦିଅ।'
ଉଵାଚ ଵାନରୋ ନାସ୍ତି ମମ ଶୁଦ୍ଧିର୍ମହେଶ୍ଵର । ଅନେକଫଲଭୁକ୍ତତ୍ଵାଦ୍ଵାନରସ୍ତୁ ଶୁଚିଃ କଥମ୍
ବାନର କହିଲା, 'ମହେଶ୍ୱର, ମୋର ପବିତ୍ରତା ନାହିଁ; ମୁଁ ଅନେକ ଫଳ ଖାଇଛି, ବାନର କିପରି ପବିତ୍ର ହେବ?'
ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ-। ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦଖିଲଂ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯେନ୍ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦମୃତଂ ଵିଷମ୍ । ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦଖିଲା ଵେଦା ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ଦେଵତାଦଯଃ
ସଦାଶିବ କହିଲେ: 'ମୋର କଥାରେ ସବୁକିଛି ପବିତ୍ର ହୁଏ; ମୋର କଥାରେ ବିଷ ମଧୁ ହୁଏ; ମୋର କଥାରୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।'
ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ମଦ୍ଵାକ୍ଯାନ୍ମୋକ୍ଷ ଉଚ୍ଯତେ । ପୁରାଣାନ୍ଯାଗମାଶ୍ଚୈଵ ସ୍ମୃତଯୋ ମମ ଵାକ୍ଯତଃ
'ମୋର କଥାରୁ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ; ମୋର କଥାରୁ ମୋକ୍ଷ ଘୋଷିତ ହୁଏ; ପୁରାଣ, ଆଗମ ଓ ସ୍ମୃତିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର କଥାରୁ ହୁଅନ୍ତି।'
ଅତୋ ଗୃହାଣ ତାଂବୂଲଂ ମମ ଦଦ୍ଯାଃ ସୁଖଂଡକାନ୍ । ହରିର୍ଵାମକରେଣାଦାତ୍ତାଂବୂଲଂ ପୂଗଖଂଡକମ୍
'ତେଣୁ ତାମ୍ବୁଳ ନିଅ ଏବଂ ମୋତେ ଟୁକୁଡ଼ା ଦିଅ।' ହରି ବାମ ହାତରେ ତାମ୍ବୁଳ ଓ ଗୁଆ ଟୁକୁଡ଼ା ନେଲେ।
ତତଃ ପତ୍ରାଣି ସଂଗୃହ୍ଯ ତତଃ ଖଂଡାନ୍ସମର୍ପଯତ୍ । କର୍ପୂରମଗ୍ରତୋ ଦତ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଽଭକ୍ଷଯଚ୍ଛିଵଃ
ତାପରେ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ର କରି ଟୁକୁଡ଼ା ଅର୍ପଣ କଲେ; ସାମ୍ନାରେ କର୍ପୂର ରଖାଯାଇଥିଲା, ଶିବ ତାହା ନେଇ ଖାଇଲେ।
ଦେଵେ ତୁ କୃତତାଂବୂଲେ ପାର୍ଵତୀ ମଂଦରାଚଲାତ୍ । ଜଯା ଵିଜଯଯୋର୍ହସ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଽଽଯାନ୍ମୁନେର୍ଗୃହମ୍
ଦେବତାମାନେ ତାମ୍ବୁଳ ଖାଇସାରିଲେ, ପାର୍ବତୀ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରୁ ଜୟା ଓ ବିଜୟାଙ୍କ ହାତ ଧରି ମୁନିଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦେଵପାଦୌ ତତୋ ନତ୍ଵା ଵିନମ୍ରଵଦନାଽଽଭଵତ୍ । ଉନ୍ନମଯ୍ଯ ମୁଖଂ ତସ୍ଯା ଇଦମାହ ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ତାପରେ ଦେବୀଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ନମ୍ର ମୁହଁ କଲେ; ମୁହଁ ଉଠାଇ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଶିବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେଶି ଅପରାଧଃ କୃତୋ ମଯା । ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵିହାଯ ଭୁକ୍ତଂ ହି ତଥାନ୍ଯଚ୍ଛୃଣୁ ସୁଂଦରି
'ଦେବଦେବୀ, ତୁମ ପାଇଁ ମୋତେ ଅପରାଧ ହୋଇଛି; ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଭୋଜନ କରିଛି, ଆଉ ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରୀ।'
ଅଥ ସ୍ଵମଂଦିରେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଦେଵଦେଵଵିଵର୍ଜିତେ । ସର୍ଵବଂଧଵିମୁକ୍ତେ ଚ ମହଦେନୋ ମଯା କୃତମ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘରେ ରଖି, ଦେବଦେବ ଠାରୁ ଦୂରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଠାରୁ ଅଲଗା କରି, ମହାଦାନ କଲେ।
କ୍ଷଂତୁମର୍ହସି ଦେଵେଶି ତ୍ଯକ୍ତକୋପା ଵିଲୋକଯ । ନ ବଭାଷୈଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଅରୁଂଧତ୍ଯା ହି ନିର୍ଯଯୌ
'ଦେବଦେବୀ, ମୋତେ ଖ୍ମା କର; କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ଦେଖ।' ଏଭଳି କହି ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ଅରୁଣ୍ଧତୀ ସହିତ ବାହାରିଗଲେ।
ନିର୍ଗଚ୍ଛଂତୀଂ ମୁନିର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣନାମ ଚ । ତଦାରଭ୍ଯ ମହେଶାଯ ଦଂଡପ୍ରଣତି ସଂସ୍ତୁତିମ୍
ମୁନି ତାଙ୍କୁ ବାହାରୁଅଁଥିବା ଜାଣି, ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ ସହିତ ସ୍ତୁତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କୁର୍ଯାଦୁଵାଚ ଚ ଶିଵା ଗୌତମ ତ୍ଵଂ କିମିଚ୍ଛସି । ଗୌତମ ଉଵାଚ- କୃତକୃତ୍ଯୋସ୍ମି ଦେଵେଶି ଯଦି ଦେଯୋ ଵରୋ ମମ
ତାପରେ ଶିବା କହିଲେ, 'ଗୌତମ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ?' ଗୌତମ କହିଲେ, 'ଦେବୀ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନର କାମ୍ୟ ସବୁ କରିସାରିଛି; ଯଦି ମୋତେ କିଛି ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ—'
ମନ୍ମଂଦିରେ ମହାଭାଗେ ଭୋକ୍ତୁମର୍ହସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵ ଗେହେହଂ ଶଂକରାନୁମତା ମୁନେ
'ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବେ ତୁମେ ମୋ ଘରେ ଖାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।' ଦେବୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ତୁମ ଘରେ ଖାଇବି, ମୁନି।'
ଗତ୍ଵେଶଂ ଗୌତମୋ ଵିପ୍ରୋ ଲବ୍ଧାନୁଜ୍ଞଃ ପୁନର୍ଗତଃ । ଭୋଜଯାମାସ ଗିରିଜାଂ ଦେଵୀଂ ଚାରୁଂଧତୀଂ ତଥା
ଗୌତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଅନୁମତି ନେଇ ଆସିଲେ ଏବଂ ଗିରିଜା ଦେବୀ ଓ ଚାରୁଂଧତୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵାଥ ପାର୍ଵତୀ ସର୍ଵଂ ଗଂଧପୁଷ୍ପସଭୂଷଣା । ସହାନୁଚରକନ୍ଯାଭିଃ ସହସ୍ରାଭିର୍ହରଂ ଯଯୌ
ପାର୍ବତୀ ସମସ୍ତ ଭୋଜନ କରି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ହଜାର ଜଣୀ ସହଚରୀ କନ୍ୟାମାନେ ସହିତ ହରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥାହ ଶଂକରୋ ଦେଵୀଂ ଗଚ୍ଛ ଗୌତମମଂଦିରମ୍ । ସଂଧ୍ଯୋପାସ୍ତିମହଂ କୃତ୍ଵା ଆଗଚ୍ଛାମି ପୁନର୍ଗୃହମ୍
ତାପରେ ଶଙ୍କର ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ସଂଧ୍ୟା ପୂଜା କରି ଆଉଥିବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ପ୍ରଯଯୌ ଦେଵୀ ଗୌତମସ୍ଯୈଵ ମଂଦିରମ୍ । ସଂଧ୍ଯାଵଂଦନକାମାଶ୍ଚ ସର୍ଵଏଵ ଵିନିର୍ଗତାଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଦେବୀ ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଯେଉଁମାନେ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ସେମାନେ ବାହାରିଗଲେ।
କୃତସଂଧ୍ଯାସ୍ତଟାକେ ତୁ ମହେଶାଦ୍ଯାସ୍ତୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । ଅଥୋତ୍ତରମୁଖଃ ଶଂଭୁର୍ନ୍ଯାସଂ କୃତ୍ଵା ଜଜାପ ହ
ପୋଖରୀ ପାଖରେ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମହେଶ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଶେଷ କଲେ; ତାପରେ ଶମ୍ଭୁ ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ନ୍ୟାସ କରି ଜପାରମ୍ଭ କଲେ।
ଅଥଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାତେଜା ମହେଶମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ସର୍ଵୈର୍ନମସ୍ଯତେ ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵୈରେଵ ସମର୍ଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ମହେଶଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ପୂଜା କରନ୍ତି—'
ହୂଯତେ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ସ ଭଵାନ୍କିଂ ଜପିଷ୍ଯତି । ରଚିତାଂଜଲଯଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵାମେଵୈକମୁପାସତେ
'ଯିଏ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଆହ୍ୱାନିତ, ସେ ଆଉ କଣ ଜପ କରିବେ? ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ତୁମକୁ ଏକମାତ୍ର ପୂଜନ୍ତି।'
ସ ଭଵାନ୍ଦେଵଦେଵେଶ କସ୍ମୈ ଵା ରଚିତାଂଜଲି । ନମସ୍କାରାଦି ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଫଲଦସ୍ତ୍ଵଂ ମହେଶ୍ଵର
'ଦେବଦେବେଶ, ତୁମେ କାହାକୁ ହାତ ଜୋଡିବା? ମହେଶ୍ବର, ତୁମେ ନମସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳଦାତା।'
ତଵ କଃ ଫଲଦୋ ଵଂଦ୍ଯଃ କୋ ଵା ତ୍ଵତ୍ତୋଧିକୋ ଵଦ । ଶଂକର ଉଵାଚ- ଧ୍ଯାଯେ ନ କିଂଚିଦ୍ଗୋଵିଂଦ ନ ନମସ୍ଯେହ କିଂଚନ
'ତୁମ ପାଇଁ କିଏ ପୂଜ୍ୟ, କିଏ ତୁମଠାରୁ ବଡ଼ ଫଳଦାତା? କହ।' ଶଙ୍କର କହିଲେ, 'ଗୋବିନ୍ଦ, ମୁଁ କାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରେନି, ଏଠାରେ କାହାକୁ ନମସ୍କାର କରେନି।'
ନୋପାସ୍ଯେ କଂଚନ ହରେ ନ ଜପିଷ୍ଯେହ କିଂଚନ । କିଂତୁ ନାସ୍ତିକଜଂତୂନାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥମିଦଂ ମଯା
'ହରି, ମୁଁ କାହାକୁ ପୂଜା କରେନି, ଏଠାରେ କିଛି ଜପ କରିବି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ନାସ୍ତିକ ଲୋକମାନେ ଦେଖି ଶିଖିବା ପାଇଁ ଏହି କାମ କରୁଛି।'
ଦର୍ଶନୀଯଂ ହରେ ତେ ସ୍ଯୁରନ୍ଯଥା ପାପକାରିଣଃ । ତସ୍ମାଲ୍ଲୋକୋପକାରାର୍ଥମିଦଂ ସର୍ଵଂ କୃତଂ ମଯା
'ହରି, ନାହିଁହେଲେ, ପାପ କରୁଥିବାମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତେନି। ତେଣୁ, ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ସବୁ କରିଛି।'
ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ହରିରଥ ତଂ ନତ୍ଵା ସମତିଷ୍ଠତ । ଅଥ ତେ ଗୌତମଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଦେଵଗଣର୍ଷଯଃ
ତାପରେ ହରି 'ଓଁ' କହି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପାଖେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏହିପରେ ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସର୍ଵେ ପୂଜାମଥୋ ଚକ୍ରୁର୍ଦେଵଦେଵେ ପିନାକିନେ । ଦେଵୋ ହନୂମତା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଗାଯନ୍ନାସ୍ତେ ରଘୂତ୍ତମ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦେବଦେବ ପିନାକଧାରୀଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ଦେବତା ହନୁମାନଙ୍କ ସହିତ ବସି, ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ରଘୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀଂ ମହାଵିଦ୍ଯାଂ ସର୍ଵ ଏଵ ତଦା ଜପନ୍ । ହନୂମତ୍କରମାଲଂବ୍ଯ ଦେଵ୍ଯଭ୍ଯାଶଂ ଗତୋ ହରଃ
ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମହାମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ। ହର, ହନୁମାନଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।