ଅନାତପପ୍ରଦେଶେ ତୁ ନିଧାଯ କରକାନଥ । ମଂଦଵାତସମୋପେତେ ସୂକ୍ଷ୍ମଵ୍ଯଜନଵୀଜିତେ
ଏପରେ, ଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ଛାୟା ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠି ମାନ୍ଦ ବାତାସ ବହୁଛି, ସେଠାରେ ରଖି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଙ୍ଖାରେ ପଙ୍ଖା ହେବା ଉଚିତ।
ଅଥ ଉର୍ଵୀଶସଲିଲୈଃ ସିଂଚଯେତ୍ସୃଣିକାମପି । ସଂସ୍କୃତ୍ଵା ସ୍ଵାଯତାସ୍ତତ୍ର ନରା ନାର୍ଯୋଥ ଵା ନୃପ
ତା'ପରେ, ପୃଥିବୀର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଦର୍ବା ଚକ୍ରକୁ ଛିଟିଇ, ଭଲଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ସେଠାରେ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିବେ, ରାଜନ।
ତତ୍କନ୍ଯା ଵା କ୍ଷାଲିତାଂଗା ଧୌତଵସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ଵା ସହ । ମଧୁପିଂଗଲନିର୍ଯ୍ଯାସମସାଂଦ୍ରମଗୁରୁଦ୍ରଵମ୍
ସେଠାରେ, ଧୋଇଥିବା ଅଙ୍ଗ ଓ ପରିଷ୍କାର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା କନ୍ୟାମାନେ, ମଧୁ ରଙ୍ଗର, ଗାଢ଼ ନୁହେଁ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ—
ବାହୁମୂଲେ ଚ କଂଠେ ଚ ଵିଲିପ୍ଯ ସାଂଦ୍ରମେଵ ଚ । ମସ୍ତକେ ଜାପ୍ଯକଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ପଂଚଗଂଧଵିଲେପନମ୍
ବାହୁ ତଳେ ଓ କଣ୍ଠରେ ଗାଢ଼ ସୁଗନ୍ଧି ଲଗାଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ଜପମାଳା ରଖି, ପଞ୍ଚଗନ୍ଧ ଲେପ ଲଗାଇବେ।
ପୁଷ୍ପନଦ୍ଧସୁକେଶାସ୍ତୁ ତାଃ ଶୁଭାସ୍ଯାଃ ସୁନିର୍ମଲାଃ । ଏଵମେଵୋଚିତାନାର୍ଯ ଆତ୍ତକୁଂକୁମଵିଗ୍ରହାଃ
ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ କେଶ, ଶୁଭ ମୁହଁ ଓ ଖୁବ ଶୁଦ୍ଧ, ଏଭଳି ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, କୁଙ୍କୁମ ଲଗାଇଥିବା ରୂପ ଧାରଣ କରି—
ଯୁଵତ୍ଯଶ୍ଚାରୁସର୍ଵାଂଗ୍ଯୋ ନିତରାଂ ଭୂଷଣୈରପି । ଏତାଦୃଗ୍ଵନିତାଭିର୍ଵାନରୈର୍ଵାଦାପଯେଜ୍ଜଲମ୍
ଏବଂ ଯୁବତୀମାନେ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ରୂପସୀ ଓ ଭାରି ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଏଭଳି ମହିଳାମାନେ କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ପରି ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଆଣିବା ଉଚିତ।
ତେଽପି ପ୍ରଦାନସମଯେ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରାଲ୍ପଵେଷ୍ଟନମ୍ । ଅଥଵା ମକରେ ନ୍ଯସ୍ଯ କରକଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯ ହି
ଦାନ ସମୟରେ ସେମାନେ ସୁକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ରରେ ଗୁଆକୁ ବାନ୍ଧନ୍ତି, କିମ୍ବା ମକର ଆକୃତିର ପାତ୍ରରେ ଗୁଆ ରଖନ୍ତି; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖ।
ଦୋରିକାନ୍ଯସ୍ତମୁନ୍ମୁଚ୍ଯ ତତସ୍ତୋଯଂ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଏଵଂ ସତ୍କାରଯାମାସ ଗୌତମୋ ଭଗଵାନ୍ମୁନିଃ
ପାତ୍ରରୁ ଡୋରି ଖୋଲିବା ପରେ ପାଣି ଦିଅ; ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗବାନ ଗୌତମ ମୁନି ସମ୍ମାନ ଦେବା ଆଚାର କଲେ।
ମହେଶାଦିଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭୁକ୍ତଵତ୍ସୁ ମହାତ୍ମସୁ । ପ୍ରକ୍ଷାଲିତାଂଘ୍ରିହସ୍ତେଷୁ ଗଂଧୋଦ୍ଵର୍ତିତପାଣିଷୁ
ମହେଶ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାମାନେ ଭୋଜନ କରିଥିବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ପାଦ ଓ ହାତ ଧୋଇଦିଆଗଲା, ଏବଂ ହାତକୁ ସୁଗନ୍ଧି ଗୁଣ୍ଡ ଲଗାଯାଇଲା।
ତଦାସନସମାସୀନେ ଦେଵଦେଵେ ମହେଶ୍ଵରେ । ଅଥ ନୀଚସମାସୀନା ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତଥା
ସେ ସମୟରେ ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ; ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ତଳ ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିଲେ।
ମଣିପାତ୍ରେଷୁ ସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ ପୂଗଖଂଡାନ୍ସୁଧୂପିତାନ୍ । ଅକୋଣଵର୍ତୁଲାନ୍ସ୍ଥୂଲାନସୂକ୍ଷ୍ମାନକୃଶାନପି
ମଣିର ପାତ୍ରରେ ସୁଗନ୍ଧି ଲଗାଯାଇଥିବା ଗୁଆ ଟୁକୁଡ଼ାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ—କେଉଁସି କୋଣାଳା, କେଉଁସି ଗୋଲା, କେଉଁସି ମୋଟା, କେଉଁସି ସୂକ୍ଷ୍ମ, କେଉଁସି ପତଳା—ରଖାଯାଇଥିଲା।
ଶ୍ଵେତପତ୍ରାଣି ସଂଶୋଧ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ତ୍ଵା କର୍ପୂରଖଂଡକମ୍ । ଚୂର୍ଣଂ ଚ ଶଂକରାଯାଥ ନିଵେଦଯତି ଗୌତମେ
ଧୋଇଥିବା ସ୍ୱେତ ପତ୍ରରେ କର୍ପୂର ଟୁକୁଡ଼ା ଓ ଗୁଣ୍ଡ ରଖି, ଗୌତମ ତାହା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ଗୃହାଣ ଦେଵ ତାଂବୂଲମିତ୍ଯୁକ୍ତଵଚନେ ମୁନୌ । କପେ ଗୃହାଣ ତାଂବୂଲଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମମ ଖଂଡକାନ୍
ମୁନି କହିଲେ, 'ଦେବ, ତାମ୍ବୁଳ ନିଅ।' ବାନର କହିଲା, 'ତୁମେ ତାମ୍ବୁଳ ନିଅ ଏବଂ ମୋତେ ଟୁକୁଡ଼ା ଦିଅ।'
ଉଵାଚ ଵାନରୋ ନାସ୍ତି ମମ ଶୁଦ୍ଧିର୍ମହେଶ୍ଵର । ଅନେକଫଲଭୁକ୍ତତ୍ଵାଦ୍ଵାନରସ୍ତୁ ଶୁଚିଃ କଥମ୍
ବାନର କହିଲା, 'ମହେଶ୍ୱର, ମୋର ପବିତ୍ରତା ନାହିଁ; ମୁଁ ଅନେକ ଫଳ ଖାଇଛି, ବାନର କିପରି ପବିତ୍ର ହେବ?'
ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ-। ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦଖିଲଂ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯେନ୍ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦମୃତଂ ଵିଷମ୍ । ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦଖିଲା ଵେଦା ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ଦେଵତାଦଯଃ
ସଦାଶିବ କହିଲେ: 'ମୋର କଥାରେ ସବୁକିଛି ପବିତ୍ର ହୁଏ; ମୋର କଥାରେ ବିଷ ମଧୁ ହୁଏ; ମୋର କଥାରୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।'
ମଦ୍ଵାକ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ମଦ୍ଵାକ୍ଯାନ୍ମୋକ୍ଷ ଉଚ୍ଯତେ । ପୁରାଣାନ୍ଯାଗମାଶ୍ଚୈଵ ସ୍ମୃତଯୋ ମମ ଵାକ୍ଯତଃ
'ମୋର କଥାରୁ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ; ମୋର କଥାରୁ ମୋକ୍ଷ ଘୋଷିତ ହୁଏ; ପୁରାଣ, ଆଗମ ଓ ସ୍ମୃତିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋର କଥାରୁ ହୁଅନ୍ତି।'
ଅତୋ ଗୃହାଣ ତାଂବୂଲଂ ମମ ଦଦ୍ଯାଃ ସୁଖଂଡକାନ୍ । ହରିର୍ଵାମକରେଣାଦାତ୍ତାଂବୂଲଂ ପୂଗଖଂଡକମ୍
'ତେଣୁ ତାମ୍ବୁଳ ନିଅ ଏବଂ ମୋତେ ଟୁକୁଡ଼ା ଦିଅ।' ହରି ବାମ ହାତରେ ତାମ୍ବୁଳ ଓ ଗୁଆ ଟୁକୁଡ଼ା ନେଲେ।
ତତଃ ପତ୍ରାଣି ସଂଗୃହ୍ଯ ତତଃ ଖଂଡାନ୍ସମର୍ପଯତ୍ । କର୍ପୂରମଗ୍ରତୋ ଦତ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଽଭକ୍ଷଯଚ୍ଛିଵଃ
ତାପରେ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ର କରି ଟୁକୁଡ଼ା ଅର୍ପଣ କଲେ; ସାମ୍ନାରେ କର୍ପୂର ରଖାଯାଇଥିଲା, ଶିବ ତାହା ନେଇ ଖାଇଲେ।
ଦେଵେ ତୁ କୃତତାଂବୂଲେ ପାର୍ଵତୀ ମଂଦରାଚଲାତ୍ । ଜଯା ଵିଜଯଯୋର୍ହସ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଽଽଯାନ୍ମୁନେର୍ଗୃହମ୍
ଦେବତାମାନେ ତାମ୍ବୁଳ ଖାଇସାରିଲେ, ପାର୍ବତୀ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରୁ ଜୟା ଓ ବିଜୟାଙ୍କ ହାତ ଧରି ମୁନିଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦେଵପାଦୌ ତତୋ ନତ୍ଵା ଵିନମ୍ରଵଦନାଽଽଭଵତ୍ । ଉନ୍ନମଯ୍ଯ ମୁଖଂ ତସ୍ଯା ଇଦମାହ ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ତାପରେ ଦେବୀଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ନମ୍ର ମୁହଁ କଲେ; ମୁହଁ ଉଠାଇ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଶିବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେଶି ଅପରାଧଃ କୃତୋ ମଯା । ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵିହାଯ ଭୁକ୍ତଂ ହି ତଥାନ୍ଯଚ୍ଛୃଣୁ ସୁଂଦରି
'ଦେବଦେବୀ, ତୁମ ପାଇଁ ମୋତେ ଅପରାଧ ହୋଇଛି; ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଭୋଜନ କରିଛି, ଆଉ ଶୁଣ, ସୁନ୍ଦରୀ।'
ଅଥ ସ୍ଵମଂଦିରେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଦେଵଦେଵଵିଵର୍ଜିତେ । ସର୍ଵବଂଧଵିମୁକ୍ତେ ଚ ମହଦେନୋ ମଯା କୃତମ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘରେ ରଖି, ଦେବଦେବ ଠାରୁ ଦୂରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ ଠାରୁ ଅଲଗା କରି, ମହାଦାନ କଲେ।
କ୍ଷଂତୁମର୍ହସି ଦେଵେଶି ତ୍ଯକ୍ତକୋପା ଵିଲୋକଯ । ନ ବଭାଷୈଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଅରୁଂଧତ୍ଯା ହି ନିର୍ଯଯୌ
'ଦେବଦେବୀ, ମୋତେ ଖ୍ମା କର; କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ଦେଖ।' ଏଭଳି କହି ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ଅରୁଣ୍ଧତୀ ସହିତ ବାହାରିଗଲେ।
ନିର୍ଗଚ୍ଛଂତୀଂ ମୁନିର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣନାମ ଚ । ତଦାରଭ୍ଯ ମହେଶାଯ ଦଂଡପ୍ରଣତି ସଂସ୍ତୁତିମ୍
ମୁନି ତାଙ୍କୁ ବାହାରୁଅଁଥିବା ଜାଣି, ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ ସହିତ ସ୍ତୁତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କୁର୍ଯାଦୁଵାଚ ଚ ଶିଵା ଗୌତମ ତ୍ଵଂ କିମିଚ୍ଛସି । ଗୌତମ ଉଵାଚ- କୃତକୃତ୍ଯୋସ୍ମି ଦେଵେଶି ଯଦି ଦେଯୋ ଵରୋ ମମ
ତାପରେ ଶିବା କହିଲେ, 'ଗୌତମ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ?' ଗୌତମ କହିଲେ, 'ଦେବୀ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନର କାମ୍ୟ ସବୁ କରିସାରିଛି; ଯଦି ମୋତେ କିଛି ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ—'
ମନ୍ମଂଦିରେ ମହାଭାଗେ ଭୋକ୍ତୁମର୍ହସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- ଭୋକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵ ଗେହେହଂ ଶଂକରାନୁମତା ମୁନେ
'ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବେ ତୁମେ ମୋ ଘରେ ଖାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।' ଦେବୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ତୁମ ଘରେ ଖାଇବି, ମୁନି।'
ଗତ୍ଵେଶଂ ଗୌତମୋ ଵିପ୍ରୋ ଲବ୍ଧାନୁଜ୍ଞଃ ପୁନର୍ଗତଃ । ଭୋଜଯାମାସ ଗିରିଜାଂ ଦେଵୀଂ ଚାରୁଂଧତୀଂ ତଥା
ଗୌତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଅନୁମତି ନେଇ ଆସିଲେ ଏବଂ ଗିରିଜା ଦେବୀ ଓ ଚାରୁଂଧତୀଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵାଥ ପାର୍ଵତୀ ସର୍ଵଂ ଗଂଧପୁଷ୍ପସଭୂଷଣା । ସହାନୁଚରକନ୍ଯାଭିଃ ସହସ୍ରାଭିର୍ହରଂ ଯଯୌ
ପାର୍ବତୀ ସମସ୍ତ ଭୋଜନ କରି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ହଜାର ଜଣୀ ସହଚରୀ କନ୍ୟାମାନେ ସହିତ ହରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥାହ ଶଂକରୋ ଦେଵୀଂ ଗଚ୍ଛ ଗୌତମମଂଦିରମ୍ । ସଂଧ୍ଯୋପାସ୍ତିମହଂ କୃତ୍ଵା ଆଗଚ୍ଛାମି ପୁନର୍ଗୃହମ୍
ତାପରେ ଶଙ୍କର ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ସଂଧ୍ୟା ପୂଜା କରି ଆଉଥିବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ପ୍ରଯଯୌ ଦେଵୀ ଗୌତମସ୍ଯୈଵ ମଂଦିରମ୍ । ସଂଧ୍ଯାଵଂଦନକାମାଶ୍ଚ ସର୍ଵଏଵ ଵିନିର୍ଗତାଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ଦେବୀ ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଯେଉଁମାନେ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ସେମାନେ ବାହାରିଗଲେ।