ଅଥାହ କପିଶାର୍ଦୂଲୋ ଭଗଵଂତଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ଵୃଷଭାରୋହସାମର୍ଥ୍ଯଂ ତଵ ନାନ୍ଯସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ
ତାପରେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବୃଷଭ ଚଢ଼ିବାର ଶକ୍ତି କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କାହାରି ନୁହେଁ।'
ତଵ ଵାହନମାରୁହ୍ଯ ପାତକୀ ସ୍ଯାମହଂ ଵିଭୋ । ମାମେଵାରୁହ ଦେଵେଶ ଵିହଂଗଃ ଶିଵଵାହନଃ
'ମୁଁ ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ବାହନ ଚଢ଼ିବି, ତେବେ ପାପୀ ହେବି; ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋତେ ଚଢ଼ନ୍ତୁ, କାରଣ ମୁଁ ହିଁ ଶିବଙ୍କ ବାହନ ପକ୍ଷୀ।'
ତଵ ଚାଭିମୁଖଂ ଗାନଂ କରିଷ୍ଯାମି ଵିଲୋକଯ । ଅଥେଶ୍ଵରୋ ହନୂମଂତମାରୁରୋହ ଵୃଷଂ ଯଥା
'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଗୀତ ଗାଇବି; ଦେଖନ୍ତୁ।' ଏହା ପରେ ମହେଶ୍ୱର ବୃଷଭ ଚଢ଼ିଥିବା ପରି ହନୁମାନଙ୍କୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ଆରୂଢେ ଶଂକରେ ଦେଵେ ହନୂମାନ୍କଂଧରାଶିରଃ । ଛିତ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵଚଂ ପରାଵୃତ୍ଯ ମୁଖଂ ଗାଯତି ପୂର୍ଵଵତ୍
ଶଙ୍କର ଚଢ଼ିବା ପରେ, ହନୁମାନ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଚର୍ମ ଖୋଲି, ପୂର୍ବବତ୍ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଗୀତ ଗାଇଲେ।
ଶୃଣ୍ଵନ୍ଗୀତିସୁଧାଂ ଶଂଭୁର୍ଗୌତମସ୍ଯ ଗୃହଂ ଗତଃ । ସର୍ଵେ ଚାପ୍ଯାଗତାସ୍ତତ୍ର ଦେଵର୍ଷିଗଣଦାନଵାଃ
ଶିବ ଗୀତର ଅମୃତ ଶୁଣି, ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଦାନବମାନେ ସେଠାକୁ ଆସି ଯୋଗ ଦେଲେ।
ପୂଜିତା ଗୌତମେନାଥ ଭୋଜନାଵସରେ ସତି । ଯଚ୍ଛୁଷ୍କଦାରୁସଂଭୂତଂ ଗୃହୋପକରଣାଦିକମ୍
ଭୋଜନ ସମୟରେ, ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଇ, ଶୁଖିଲା କାଠରେ ତିଆରି ଘର ଉପକରଣ ଦିଆଯାଇଲା।
ପ୍ରରୂଢମଭଵତ୍ସର୍ଵଂ ଗାଯମାନେ ହନୂମତି । ତସ୍ମିନ୍ଗାନେ ସମସ୍ତାନାଂ ଚିତ୍ରଦୃଷ୍ଟିରତିଷ୍ଠତ
ହନୁମାନ ଗାଉଥିବା ବେଳେ ସମସ୍ତ କିଛି ଉନ୍ନତି ହେଲା; ସେ ଗୀତ ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ଦ୍ଵିବାହୁରୀଶସ୍ଯ ପଦାଭିଵଂଦନଃ ସମସ୍ତଗାତ୍ରାଭରଣୋପପନ୍ନଃ । ପ୍ରସନ୍ନମୂର୍ତିସ୍ତରୁଣଃ ସୁମଧ୍ଯେ ଵିନ୍ଯସ୍ତମୂର୍ଦ୍ଧାଂଜଲିଭିଃ ସୁରୈଃ ସ୍ତୁତଃ
ଦୁଇଟି ହାତରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଯୁବକ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା, ଦେବତାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା।
ଶିରଃ କରାଭ୍ଯାଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ଶଂକରୋ ହନୂମତଃ ପୂର୍ଵମୁଖଂ ଚକାର । ପଦ୍ମାସନାସୀନ ହନୂମତାଂଜଲୌ ନିଧାଯ ପାଦଂ ତ୍ଵପରଂ ମୁଖେ ଚ
ଶଙ୍କର ହନୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ; ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିବା ହନୁମାନ ଗୋଟିଏ ପାଦ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଓ ଅନ୍ୟଟି ମୁହଁରେ ରଖିଲେ।
ପାଦାଂଗୁଲୀଭ୍ଯାମଥ ନାସିକାଂ ଵିଭୁଃ ସ୍ନେହେନ ଜଗ୍ରାହ ଚ ମଂଦମଂଦମ୍ । ସ୍କଂଧେ ମୁଖେ ତ୍ଵଂସତଲେ ଚ କଂଠେ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲେ ଚ ସ୍ତନମଧ୍ଯମେ ହୃଦି
ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ହଳୁକ ଭାବେ ପାଦଅଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ହନୁମାନଙ୍କ ନାକ ଧରିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କାନ୍ଧ, ମୁହଁ, ହାତେର ତଳ, ଗଳା, ଛାତି ଓ ସ୍ତନ ମଧ୍ୟରେ ହାତ ରଖିଲେ।
ତତଶ୍ଚ କୁକ୍ଷାଵଥ ନାଭିମଂଡଲେ ତତୋ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ନିଦଧାତି ଚାଂଜଲୌ । ଶିରୋ ଗୃହୀତ୍ଵାଵନମଯ୍ଯ ଶଂକରଃ ପସ୍ପର୍ଶ ପୃଷ୍ଠଂ ଚିବୁକେନ ସଧ୍ଵନି
ତାପରେ ଶିବ ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଦଟିକୁ ନାଭି ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ, ମୁଣ୍ଡକୁ ନମାଇ ହନୁମାନଙ୍କ ପିଠିକୁ ଠୋଡ଼ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ଏବଂ ଏହା ସହିତ ଏକ ଧ୍ୱନି ହେଲା।
ହାରଂ ଚ ମୁକ୍ତାପରିକଲ୍ପିତଂ ଶିଵୋ ହନୂମତଃ କଂଠଗତଂ ଚକାର ହ । ଅଥ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହେଶାନମିଦଂ ଵଚନମୁକ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ଶିବ ମୁକ୍ତାର ହାରଟି ହନୁମାନଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ହନୂମତା ସମୋ ନାସ୍ତି କୃତ୍ସ୍ନବ୍ରହ୍ମାଂଡମଂଡଲେ । ଶ୍ରୁତି ଦେଵାଦ୍ଯଗମ୍ଯଂ ହି ପଦଂ ତଵ କିଲସ୍ଥିତମ୍
ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ହନୁମାନଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହାନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଓ ବେଦମାନେ ଯେଉଁ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି ପଦ ତୁମ ପାଦ ତଳେ ଅବସ୍ଥିତ।
ସର୍ଵୋପନିଷଦଵ୍ଯକ୍ତଂ ତ୍ଵତ୍ପଦଂ କପି ସର୍ଵଯୁକ୍ । ଯମାଦିସାଧନୈର୍ଯୋଗୈର୍ନ କ୍ଷଣଂ ତେ ପଦଂ ସ୍ଥିତମ୍
ହେ କପି, ତୁମ ପାଦ ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ସମସ୍ତ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ। ଯମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୋଗ ସାଧନା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଏହି ପଦକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବା ଯାଏ।
ମହାଯୋଗିହୃଦଂଭୋଜେ ବଲଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ହନୂମତି । ଵର୍ଷକୋଟିସହସ୍ରେଷୁ ତପଃ କୃତ୍ଵା ତୁ ଦୁଷ୍କରମ୍
ମହାଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟର କମଳରେ ଯେଉଁ ଶୁଦ୍ଧ ଶକ୍ତି ବସିଛି, ସେହି ଶକ୍ତି ହନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ ମଧ୍ୟ,
ତ୍ଵଦ୍ରୂପଂ ନାଭିଜାନାତି କୁତଃ ପାଦଂ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ । ଅହୋ ଭାଗ୍ଯଂ ଵିଚିତ୍ରଂ ହି ଚପଲୋ ଵା ନରୋ ମୃଗଃ
ମୁନିମାନେ ତୁମ ରୂପକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତୁମ ପାଦ ତ କଥା ଛାଡ଼। ହେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ, ଯଦି କୌଣସି ଚଞ୍ଚଳ ମଣିଷ କିମ୍ବା ପଶୁ ତୁମ ପାଦକୁ ଦେହରେ ଧାରଣ କରେ!
ଧତ୍ତେ ପାଦଯୁଗଂ ଚାଂଗେ ଯୋଗିହୃଦ୍ଯପି ନ କ୍ଷମମ୍ । ମଯା ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ସହସ୍ରାବ୍ଦଂ ତଥାନ୍ଵହମ୍
ତୁମର ଦୁଇଟି ପାଦ ଦେହରେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯୋଗୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଦିନେ ଦିନେ,
ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜିତୋଽପୀଶ ପାଦୋ ନୋ ଦର୍ଶିତସ୍ତ୍ଵଯା । ଲୋକେ ଵାଦୋ ହି ସୁମହାଞ୍ଛୁଂଭୁର୍ନାରାଯଣପ୍ରିଯଃ
ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତଥାପି ତୁମେ ମୋତେ ତୁମ ପାଦ ଦେଖାଇନାହାଁ। ଏହି ସଂସାରରେ ବଡ଼ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଛି, ହେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ହରିଃ ପ୍ରିଯସ୍ତଥା ଶଂଭୋର୍ନ ତାଦୃଗ୍ଭାଗ୍ଯମସ୍ତି ମେ । ସଦାଶିଵ ଉଵାଚ- ନ ତ୍ଵଯା ସଦୃଶୋ ମହ୍ଯଂ ପ୍ରିଯୋସ୍ତି ଭଗଵନ୍ହରେ
ହରି ଯେପରି ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମୋର ଏପରି ଭାଗ୍ୟ ନାହିଁ। ସଦାଶିବ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ ହରି, ତୁମ ପରି ପ୍ରିୟ ମୋ ପାଖରେ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ପାର୍ଵତୀ ଵା ତ୍ଵଯା ତୁଲ୍ଯା ନ ଚାନ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯତେ ମମ । ଅଥ ଦେଵାଯ ମହତେ ଗୌତମଃ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ପାର୍ବତୀ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି, ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ଏହିପରେ ଗୌତମ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ,
ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯଦମେଯାତ୍ମନ୍ଦେଵୈହି କରୁଣାନିଧେ । ମଧ୍ଯାହ୍ନୋଽଯଂ ଵ୍ଯତିକ୍ରାଂତୋ ଭୁକ୍ତିଵେଲାଽଖିଲସ୍ଯ ଚ
ଅପାର ଆତ୍ମା ଓ କରୁଣାର ସାଗର ଦେବଙ୍କୁ ବିନମ୍ର ଅନୁରୋଧ କଲେ: 'ଏବେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଗଲା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଖାଇବା ବେଳା ହେଲା।'
ଅଥାଚମ୍ଯ ମହାଦେଵୋ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହିତୋ ଵିଭୁଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଗୌତମଗୃହଂ ଭୋଜନାଯୋପଚକ୍ରମେ
ତାପରେ ମହାଦେବ ଆଚମନ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଭୋଜନ ପାଇଁ ବସିଲେ।
ରତ୍ନାଂଗୁଲୀଯୈରଥ ନୂପୁରାଭ୍ଯାଂ ଦୁକୂଲବଂଧେନ ତଡିତ୍ସୁ କାଂଚ୍ଯା । ହାରୈରନେକୈରଥ କଂଠନିଷ୍କ ଯଜ୍ଞୋପଵୀତୋତ୍ତରଵାସସୀ ଚ
ତାପରେ ରତ୍ନ ଅଙ୍ଗୁଠି, ନୂପୁର, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରଭା ଦେଉଥିବା ରେଶମ ବାନ୍ଧ, ଅନେକ ହାର, ଗଳାର ଅଳଙ୍କାର, ଉପବୀତ ଓ ଉତ୍ତରୀୟ ପିନ୍ଧି,
ଵିଲଂବିଚଂଚନ୍ମଣିକୁଂଡଲେନ ସୁପୁଷ୍ପିଧମ୍ମିଲ୍ଲଵରେଣ ଦେଵଃ । ପଂଚାଂଗଗଂଧସ୍ଯ ଵିଲେପନେନ ବାହ୍ଵଂଗଦୈଃ କଂକଣକାଂଗୁଲୀଯକୈଃ
ଲଟକୁଥିବା ମଣି ଝୁମକା, ଫୁଲରେ ଗଠିଥିବା ଚୂଡ଼ା, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ଲେପନ, ବାହୁବନ୍ଧ, କଙ୍କଣ ଓ ଅଙ୍ଗୁଠି ପିନ୍ଧି,
ଇତ୍ଥଂ ଵିଭୂଷିତଃ ଶିଵୋ ନିଵିଷ୍ଟଉତ୍ତମାସନେ ସ୍ଵସଂମୁଖଂ ହରିଂ ତଥା ନ୍ଯଵେଶଯଦ୍ଵରାସନେ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସଂମୁଖୌ ସ୍ଥିତୌ ହରୀଶୌ ଦେଵସତ୍ତମୌ ସୁଵର୍ଣଭାଜନାନ୍ଯଥୋ ଦଦୌ ସ ଚାପି ଗୌତମଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଶିବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସି, ସାମ୍ନାରେ ହରିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନରେ ବସାଇଲେ। ଦୁଇ ଦେବତା ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ବସିଥିଲେ। ତାପରେ ଗୌତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଦେଲେ।
ତ୍ରିଂଶତ୍ପ୍ରଭେଦଭକ୍ଷ୍ଯକଂ ସୁପାଯସଂ ଚତୁର୍ଵିଧଂ ସୁପକ୍ଵପାକଜାତକଂ ଶତଦ୍ଵଯଂ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍ । ଅପକ୍ଵପକ୍ଵମିଶ୍ରକଂ ଶତତ୍ରଯଂ ପ୍ରକଲ୍ପିତଂ ଶତଂଶତଂ ତଥା ସୁକଂଦଶାକକଂ ତଥା ମୁନିଃ
ତିରିଶି ପ୍ରକାର ମିଠା ଖାଦ୍ୟ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଭଲ ରସି ଖିର, ଦୁଇଶଯ ଭଲ ଭାବରେ ପକା ଖାଦ୍ୟ, ତିନିଶଯ ମିଶ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଶତଶତ ମୃଦୁ ମିଠା ପିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଲେ।
ଶାକାଦି ସର୍ପିଷାନ୍ଵିତଂ ଦଦୌ ଚ ପଂଚଵିଂଶତିଂ ସୁଶର୍କରାଦିକଂ ତଥା ସୁଚୂନଦାଡିମାଦିକମ୍ । ମୋଚାଫଲଂ ତୁ ଗୋସ୍ତନୀଂ ସୁଖର୍ଜୁନାଗରଂଗକଂ ଜଂବୂଫଲଂ ପ୍ରିଯାଲୁକଂ ଵିକଂକତଂ ଫଲଂ ତଥା
ପଚିଶି ପ୍ରକାର ଶାକ ଘିଅ ସହିତ, ଭଲ ଚିନି ମିଠା, କମଳା ଦାଣିମ୍ବ ଓ କାକୁଡି, କଦଳୀ, ଦୁଧଫଳ, ମଧୁର ଖଜୁରି, ଜାମୁ, ପିଆଳି, ବିକଂକଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳ ଦେଲେ।
ଏଵମାଦୀନି ଚାନ୍ଯାନି ଦ୍ରଵ୍ଯାଣ୍ଯର୍ପ୍ଯ ଯଥାଵିଧି । ଦତ୍ଵା ଚାପୋଶନଂ ଵିପ୍ରୋ ଭୁଂଜଧ୍ଵମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ପାନି ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ଏବେ ଖାଆନ୍ତୁ।'
ଭୁଂଜାନେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଵ୍ଯଜନଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରଜମ୍ । ଗୌତମଃ ସ୍ଵଯମାଦାଯ ଶିଵଵିଷ୍ଣୂ ଅଵୀଜଯତ୍
ସମସ୍ତେ ଖାଉଥିବା ବେଳେ, ଗୌତମ ନିଜେ ନରମ କପଡ଼ାରେ ବନାଯାଇଥିବା ବିଶେଷ ପଙ୍ଖା ନେଇ, ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପଙ୍ଖା ହଲେ।
ପରିହାସମଥୋକର୍ତୁମିଯେଷ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ପଶ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋ ହନୂମଂତଂ କଥଂ ଭୁଂକ୍ତେ ସ ଵାନରଃ
ତାପରେ, ପରମେଶ୍ୱର ହସିକି କହିଲେ, 'ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେଖ, ହନୁମାନ କେମିତି ଖାଉଛନ୍ତି—ସେ ବାନରଟି କିପରି ଖାଉଛି!'