କର୍ଦମଂ କାଷ୍ଠଦଂଡଂ ଚ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରୀତ୍ଯାଥ ହର୍ଷିତଃ । ଏତାଦୃଶୋ ମୁନିରସୌ ଚଂଡାଲସଦୃଶାକୃତିଃ
ସେ ମୁନି ଆନନ୍ଦ ଓ ଖୁସିରେ କାଦଳି ଓ କାଠି ଖାଇଥିଲେ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ସଦୃଶ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ସୁଜୀର୍ଣୋପାନହୌ ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ତଥା କରେ । ଅଂତ୍ଯଜୋଚିତଭାଷାଭିର୍ଵୃଷପର୍ଵାଣମଭ୍ଯଗାତ୍
ଅତି ପୁରୁଣା ଚପ୍ପଲ ହାତରେ ଧରି, ସେ ଅନ୍ତ୍ୟଜମାନେ ଯେପରି କଥା କହନ୍ତି, ସେହିଭଳି ଭାଷାରେ ବୃଷପର୍ବାନଙ୍କଠାରେ ଗଲେ।
ଵୃଷପର୍ଵେଶଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଦିଗ୍ଵାସାଃ ସମତିଷ୍ଠତ । ଵୃଷପର୍ଵା ତମଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୀଡଯିତ୍ଵା ଶିରୋଽଚ୍ଛିନତ୍
ବୃଷପର୍ବା ଓ ତାଙ୍କର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ; ବୃଷପର୍ବା ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ହତେ ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । ଅତୀଵ କଲୁଷମଭଵତ୍ତତ୍ରସ୍ଥା ମୁନଯସ୍ତଥା
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ମୁନିମାନେ ବହୁତ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଗଲେ।
ଗୌତମସ୍ଯ ମହାଶୋକଃ ସଂଜାତଃ ସୁମହାତ୍ମନଃ । ନିର୍ଯଯୌ ଚକ୍ଷୁଷୋର୍ଵାରି ଶୋକଂ ସଂଦର୍ଶଯନ୍ନିଵ
ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ମନରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା, ତାଙ୍କର ଶୋକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା।
ଗୌତମଃ ସର୍ଵଦୈତ୍ଯାନାଂ ସଂନିଧୌ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଵାନ୍ । କିମନେନ କୃତଂ ପାପଂ ଯେନ ଚ୍ଛିନ୍ନମିଦଂ ଶିରଃ
ଗୌତମ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ: 'ସେ କଣ ପାପ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟାଗଲା?'
ମମ ପ୍ରାଣାଧିକସ୍ଯେହ ସର୍ଵଦା ଶିଵଯୋଗିନଃ । ମମାପି ମରଣଂ ସତ୍ଯଂ ଶିଷ୍ଯରୂପୀ ଯତୋ ଗୁରୁଃ
'ସେ ଏଠାରେ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସଦା ଶିବଭକ୍ତ; ଏବେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, କାରଣ ଶିଷ୍ୟ ହେଉଛି ଗୁରୁ ସମାନ।'
ଶୈଵାନାଂ ଧର୍ମଯୁକ୍ତାନାଂ ସର୍ଵଦା ଶିଵଵର୍ତିନାମ୍ । ମରଣଂ ଯତ୍ର ଦୃଷ୍ଟଂ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ର ନୋ ମରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
'ଯେଉଁଠାରେ ଶିବଭକ୍ତ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ସଦା ଶିବପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।'
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ- ଏନଂ ସଂଜୀଵଯିଷ୍ଯାମି ମମ ଗୋତ୍ରଂ ଶିଵପ୍ରିଯମ୍ । କିମସୌ ମ୍ରିଯତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପଶ୍ଯ ମେ ତପସୋ ବଲମ୍
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କରିଦେବି, କାରଣ ମୋର ଗୋତ୍ର ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ସେ କାହିଁକି ମରିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ? ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ।'
ଇତି ଵାଦିନି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରେ ଗୌତମୋଽପି ମମାର ହ । ତସ୍ମିନ୍ମୃତେଽଥ ଶୁକ୍ରୋଽପି ପ୍ରାଣାଂସ୍ତତ୍ଯାଜ ଯୋଗତଃ
ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ତସ୍ଯାପି ହତମାଜ୍ଞାଯ ପ୍ରହ୍ଲାଦା ଦ୍ଦାନଵେଶ୍ଵରାଃ । ସର୍ଵେ ମୃତାଃ କ୍ଷଣେନୈଵ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
ମୃତମାସୀଦଥ ବଲଂ ତସ୍ଯ ବାଣସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଅହଲ୍ଯା ଶୋକସଂତପ୍ତା ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ ଧୀର ବାଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ହରାଇଗଲା; ଅହଲ୍ୟା ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଗୌତମେନ ମହେଶସ୍ଯ ପୂଜଯା ପୂଜିତୋ ଵିଭୁଃ । ଵୀରଭଦ୍ରୋ ମହାଯୋଗୀ ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୁକୋପ ହ
ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହେଶଙ୍କ ପୂଜା କରାଯିବା ପରେ, ବିରଭଦ୍ର ମହାଯୋଗୀ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅହୋ କଷ୍ଟମହୋକଷ୍ଟଂ ମାହେଶା ବହଵୋ ମୃତାଃ । ଶିଵଂ ଵିଜ୍ଞାପଯିଷ୍ଯାମି ତେନୋକ୍ତଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍
'ହାୟ, କେତେ ଭୟଙ୍କର, କେତେ ଦୁଃଖଦ! ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନେକ ଭକ୍ତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ଖବର ଶିବଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେଯେପରି କହିବେ, ସେହିଭଳି କରିବି।'
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଗତଵାନ୍ମଂଦରାଚଲମଵ୍ଯଯମ୍ । ନମସ୍କୃତ୍ଵା ଵିରୂପାକ୍ଷମିଦଂ ସର୍ଵମଥୋକ୍ତଵାନ୍
ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଅବିନାଶୀ ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ଗଲେ, ତିନି ଆଖିଅଳି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମ ହରୀ ସ୍ଥିତୌ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାହ ଶିଵୋ ଵଚଃ । ମଦ୍ଭକ୍ତୈଃ ସାହସଂ କର୍ମ କୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵରପ୍ରଦଃ
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହରିଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି, ଶିବ କହିଲେ: 'ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ, ଦାତା...'
ଗତ୍ଵା ପଶ୍ଯାମହେ ଵିଷ୍ଣୋ ଯୁଵାମପ୍ଯାଗମିଷ୍ଯଥ । ଅଥେଶୋ ଵୃଷମାରୁହ୍ଯ ଵାଯୁନା ଧୂତଚାମରଃ
ଚଳ, ଆମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ଆସ। ଏହା ପରେ ପ୍ରଭୁ ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ବାୟୁରେ ଚାମରା ହଲେଲା।
ନଂଦିକେନ ସୁଵେଷେଣ ଧୃତେ ଛତ୍ରେତି ଶୋଭନେ । ସୁଶ୍ଵେତହେମଦଂଡେ ଚ ନାନ୍ଯଯୋଗେ ଧୃତେ ଵିଭୋଃ
ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର ଉତ୍ତମ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ସୁନା ଦଣ୍ଡ ଥିବା ଧଳା ଛତା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପରେ ଧରିଥିଲେ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ।
ମହେଶାନୁମତିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ହରିର୍ନାଗାଂତକେ ସ୍ଥିତଃ । ଆରକ୍ତନୀଲଛତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଶୁଶୁଭେ ଲକ୍ଷ୍ଯକୌସ୍ତୁଭଃ
ଶିବଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳି, ହରି ନାଗାନ୍ତକ ସ୍ଥାନରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଲାଲ ଓ ନୀଳ ଛତା ତଳେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶିଵାନୁମତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମାପି ହଂସାରୂଢୋଽଭଵତ୍ତଦା । ଇଂଦ୍ରଗୋପପ୍ରଭାକାରଚ୍ଛତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଶୁଶୁଭେ ଵିଧିଃ
ଶିବଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେ ସମୟରେ ହଂସ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକା ରଙ୍ଗର ଛତା ତଳେ ବିଧାତା ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖାଉଥିଲେ।
ଇଂଦ୍ରାଦିସର୍ଵଦେଵାଶ୍ଚ ସ୍ଵସ୍ଵଵାହନସଂଯୁତାଃ । ଅଥ ତେ ନିର୍ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ନାନାଵାଦ୍ଯାନୁମୋଦିତାଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ବାହନରେ ବସି, ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ସହିତ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବାହାରିଲେ।
କୋଟିକୋଟିଗଣାକୀର୍ଣା ଗୌତମସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଗତାଃ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାନା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
କୋଟି କୋଟି ଲୋକ ଭିତରେ ଘିରି ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଵଭକ୍ତଂ ଜୀଵଯାମାସ ଵାମକୋଣନିରୀକ୍ଷଣାତ୍ । ଶଂକରୋ ଗୌତମଂ ପ୍ରାହ ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ତେ ଵରଂ ଵୃଣୁ
ବାମ ପାଖରୁ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ ଶିବ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ। ତେଣୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଶଙ୍କର ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି—ତୁମେ ଏକ ଵର ଚାହିଁ।'
ଗୌତମ ଉଵାଚ- ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନୋ ଦେଵେଶ ଯଦି ଦେଯୋ ଵରୋ ମମ । ତ୍ଵଲ୍ଲିଂଗାର୍ଚନସାମର୍ଥ୍ଯଂ ନିତ୍ଯମସ୍ତୁ ମହେଶ୍ଵର
ଗୌତମ କହିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଏବଂ ମୋତେ ଵର ଦେବେ, ତେବେ ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରିବାର ସମର୍ଥ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ମହେଶ୍ୱର।'
ଵୃତମେତନ୍ମଯା ଦେଵ ଶୃଣୁଷ୍ଵୈତତ୍ତ୍ରିଲୋଚନ । ମମ ଶିଷ୍ଯୋ ମହାଭାଗୋ ହେଯାହେଯାଦିଵର୍ଜିତଃ
'ଏହି ଵର ମୁଁ ଚାହିଲି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଆଉ ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୋ ଶିଷ୍ୟ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେ ନିଜେ ଭଲ କି ଖରାପ କିଛି ଧରେନି।'
ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯଂ ମମତ୍ଵେନ ନ ଚ ପଶ୍ଯତି ଚକ୍ଷୁଷା । ନ ଚ ଘ୍ରାଣେନ ଘ୍ରାତଵ୍ଯଂ ନ ଦାତଵ୍ଯଂ ନ ଚେତରତ୍
'ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ଯାହାକୁ ନିଜ ବୋଲି ଭାବେନି, ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖେନି; ଘ୍ରାଣରେ ଶୁଘେନି, ଦେଉନି, ଆଉ କିଛି କରେନି।'
ଇତି ବୁଦ୍ଘ୍ଵା ତଥା କୁର୍ଵନ୍ସ ହି ଯୋଗୀ ମହାଯଶାଃ । ଉନ୍ମତ୍ତଵିକୃତାକାରଃ ଶଂକରାତ୍ମେତି କୀର୍ତିତଃ
'ଏହା ବୁଝି, ଏହିପରି କାମ କରି, ସେ ବଡ଼ ଯଶସ୍ବୀ ଯୋଗୀ, ମତି ହରାଇଥିବା ଦେଖାଯାଏ, ଶଙ୍କର ତରଫରୁ ଆସିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।'
ନ କଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରତିଦ୍ଵିଷ୍ଯାନ୍ନ ଚ ତଂ ହିଂସଯେଦିତି । ଏତନ୍ମେ ଦୀଯତାଂ ଦେଵ ଏତେଷାମମୃତିସ୍ତଥା
'କେହି ତାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁତା କରିବେନି, କିମ୍ବା କେହି ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବେନି; ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଦିଅନ୍ତୁ, ଏମିତି ଏମାନଙ୍କୁ ଅମୃତତ୍ୱ ମିଳୁ।'
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ-। ଆକଲ୍ପମେତେ ଜୀଵଂତୁ ତତୋ ମୁକ୍ତିଂ ଭଜଂତୁ ଚ । ତ୍ଵଯା କୃତମିଦଂ ଵେଶ୍ମ ଵିସ୍ତୃତଂ ଵିକୃତଂ ଶୁଭମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—'ଏମାନେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚନ୍ତୁ, ତାପରେ ମୁକ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ତୁମେ ତିଆରି କରିଥିବା ଏହି ଘର ବଡ଼, ଅସାଧାରଣ ଓ ଶୁଭ।'
ତିଷ୍ଠାମଃ କ୍ଷଣମାତ୍ରଂ ତୁ ତତୋ ଯାସ୍ଯାମ ମଂଦିରମ୍ । ଗୌତମ ଉଵାଚ- ଅଯୋଗ୍ଯଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମୀଶ ହ୍ଯର୍ଥୀ ଦୋଷଂ ନ ପଶ୍ଯତି
'ଆମେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିବା, ତାପରେ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା।' ଗୌତମ କହିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ତାହା ଚାହୁଁଛି, କାରଣ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଥିଲେ ଦୋଷ ଦେଖେନି।'