ରୋଦିତି ଶୃଣୁତେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପତତ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠତି କ୍ଵଚିତ୍ । ଶିଵଜ୍ଞାନୈକସଂପନ୍ନଃ ପରମାନଂଦନିର୍ଭରଃ
ସେ କେବେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, କେବେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣୁଥିଲେ, କେବେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, କେବେ ଉଠୁଥିଲେ। ଶିବ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଭୋଜ୍ଯଵେଲାଯାଂ ଗୌତମସ୍ଯାଂତିକଂ ଯଯୌ । ବୁଭୁଜେ ଗୁରୁଣା ସାକଂ କ୍ଵଚିଦୁଚ୍ଛିଷ୍ଟମେଵ ଚ
ଭୋଜନ ବେଳେ ସେ ଗୌତମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଥିଲେ। କେବେ ଗୁରୁ ସହିତ ଖାଉଥିଲେ, କେବେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ମାତ୍ର ଖାଉଥିଲେ।
କ୍ଵଚିଲ୍ଲେହତି ତତ୍ପାତ୍ରଂ ତୂଷ୍ଣୀମେଵାଭ୍ଯଗାତ୍କ୍ଵଚିତ୍ । ହସ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵୈଵ ଗୁରୋଃ ସ୍ଵଯମେଵାଭୁନକ୍କ୍ଵଚିତ୍
କେବେ ସେ ଭାଜନ ଚାଟୁଥିଲେ, କେବେ ଚୁପଚାପ ଆସୁଥିଲେ। କେବେ ଗୁରୁଙ୍କ ହାତ ଧରି ନିଜେ ଖାଉଥିଲେ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଗୃହାଂତରେ ମୂତ୍ରଂ କ୍ଵଚିତ୍କର୍ଦମଲେପନମ୍ । ସର୍ଵଦା ତଂ ଗୁରୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କରମାଲଂବ୍ଯ ମଂଦିରମ୍
କେବେ ଘର ଭିତରେ ପିଶାବ କରୁଥିଲେ, କେବେ କଦା ଲଗାଉଥିଲେ। ସଦା ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ଘରକୁ ନେଉଥିଲେ।
ପ୍ରଵେଶ୍ଯ ସ୍ଵୀଯପୀଠେ ତମୁପଵେଶ୍ଯାଭ୍ଯଭୋଜଯତ୍ । ସ୍ଵଯଂ ତଦସ୍ଯ ପାତ୍ରେଣ ବୁଭୁଜେ ଗୌତମୋ ମୁନିଃ
ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆସନରେ ବସାଇ, ଖାଇବାକୁ ଦେଉଥିଲେ। ମୁନି ଗୌତମ ନିଜେ ତାଙ୍କର ଭାଜନରେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ ପରିଜ୍ଞାତୁଂ କଦାଚିଦଥ ସୁଂଦରୀ । ଅହଲ୍ଯା ଶିଷ୍ଯମାହୂଯ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ସା ଶୁଭା
ତାଙ୍କର ମନ ଜାଣିବାକୁ, ଏକଥର ସୁନ୍ଦରୀ ଅହଲ୍ୟା ଶିଷ୍ୟକୁ ଡାକି, 'ଖାଅ' ବୋଲି କହିଲେ, ସେ ଶୁଭା ଅହଲ୍ୟା—
ସୌଵର୍ଣେ ଭାଜନେ ଚାନ୍ନଂ ନିଧାଯ ଚଷକାଂତରେ । ପାନାଦିକମଥୋ ଦତ୍ଵା ଏକସ୍ମିନ୍ପାଵକଂ ପୁନଃ
ସୁନାର ଭାଜନରେ ଅନ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ପାନୀୟ ରଖି, ପରେ ଗୋଟିଏରେ ଅଗ୍ନି ରଖିଲେ।
ନିଧାଯାଂଗାରନିଚଯଂ କଂଟକାନାଂ ଚଯଂ ପରେ । ନିଧାଯ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵେତି ସ ଚାପି ବୁଭୁଜେ ମୁନିଃ
ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏରେ ଅଙ୍ଗାର ଓ କାଁଟା ରଖି, 'ଖାଅ, ଖାଅ' ବୋଲି କହିଲେ, ସେ ମୁନି ତାହା ମଧ୍ୟ ଖାଇଲେ।
ଯଥା ପପୌ ହି ପାନୀଯଂ ତଥା ଵହ୍ନିମପି ଦ୍ଵିଜଃ । କଂଟକାନପି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଯଥାପୂର୍ଵମତିଷ୍ଠତ
ଯେପରି ସେ ପାଣି ପିଇଥିଲେ, ସେହିପରି ଦ୍ୱିଜନେ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଖାଇଲେ; କାଁଟା ମଧ୍ୟ ଖାଇଲା ପରେ ସେ ପୂର୍ବବତ୍ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଲେ।
ପୁରା ହି ମୁନିକନ୍ଯାଭିରାହୂତୋ ଭୋଜନାଯ ଚ । ଦିନେଦିନେ ତତ୍ପ୍ରଦତ୍ତଂ ଲୋଷ୍ଠମଂବୁ ଚ ଗୋମଯମ୍
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ମୁନିଙ୍କର ଝିଅମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଡାକିଥିଲେ; ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କୁ ମାଟିର ଗାଠି, ପାଣି ଓ ଗୋମୟ ଦେଉଥିଲେ।
କର୍ଦମଂ କାଷ୍ଠଦଂଡଂ ଚ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରୀତ୍ଯାଥ ହର୍ଷିତଃ । ଏତାଦୃଶୋ ମୁନିରସୌ ଚଂଡାଲସଦୃଶାକୃତିଃ
ସେ ମୁନି ଆନନ୍ଦ ଓ ଖୁସିରେ କାଦଳି ଓ କାଠି ଖାଇଥିଲେ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ସଦୃଶ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ସୁଜୀର୍ଣୋପାନହୌ ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ତଥା କରେ । ଅଂତ୍ଯଜୋଚିତଭାଷାଭିର୍ଵୃଷପର୍ଵାଣମଭ୍ଯଗାତ୍
ଅତି ପୁରୁଣା ଚପ୍ପଲ ହାତରେ ଧରି, ସେ ଅନ୍ତ୍ୟଜମାନେ ଯେପରି କଥା କହନ୍ତି, ସେହିଭଳି ଭାଷାରେ ବୃଷପର୍ବାନଙ୍କଠାରେ ଗଲେ।
ଵୃଷପର୍ଵେଶଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଦିଗ୍ଵାସାଃ ସମତିଷ୍ଠତ । ଵୃଷପର୍ଵା ତମଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୀଡଯିତ୍ଵା ଶିରୋଽଚ୍ଛିନତ୍
ବୃଷପର୍ବା ଓ ତାଙ୍କର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ; ବୃଷପର୍ବା ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ହତେ ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । ଅତୀଵ କଲୁଷମଭଵତ୍ତତ୍ରସ୍ଥା ମୁନଯସ୍ତଥା
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ମୁନିମାନେ ବହୁତ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଗଲେ।
ଗୌତମସ୍ଯ ମହାଶୋକଃ ସଂଜାତଃ ସୁମହାତ୍ମନଃ । ନିର୍ଯଯୌ ଚକ୍ଷୁଷୋର୍ଵାରି ଶୋକଂ ସଂଦର୍ଶଯନ୍ନିଵ
ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ମନରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିଲା, ତାଙ୍କର ଶୋକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା।
ଗୌତମଃ ସର୍ଵଦୈତ୍ଯାନାଂ ସଂନିଧୌ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଵାନ୍ । କିମନେନ କୃତଂ ପାପଂ ଯେନ ଚ୍ଛିନ୍ନମିଦଂ ଶିରଃ
ଗୌତମ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ: 'ସେ କଣ ପାପ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟାଗଲା?'
ମମ ପ୍ରାଣାଧିକସ୍ଯେହ ସର୍ଵଦା ଶିଵଯୋଗିନଃ । ମମାପି ମରଣଂ ସତ୍ଯଂ ଶିଷ୍ଯରୂପୀ ଯତୋ ଗୁରୁଃ
'ସେ ଏଠାରେ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ସଦା ଶିବଭକ୍ତ; ଏବେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, କାରଣ ଶିଷ୍ୟ ହେଉଛି ଗୁରୁ ସମାନ।'
ଶୈଵାନାଂ ଧର୍ମଯୁକ୍ତାନାଂ ସର୍ଵଦା ଶିଵଵର୍ତିନାମ୍ । ମରଣଂ ଯତ୍ର ଦୃଷ୍ଟଂ ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ର ନୋ ମରଣଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
'ଯେଉଁଠାରେ ଶିବଭକ୍ତ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ସଦା ଶିବପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।'
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ- ଏନଂ ସଂଜୀଵଯିଷ୍ଯାମି ମମ ଗୋତ୍ରଂ ଶିଵପ୍ରିଯମ୍ । କିମସୌ ମ୍ରିଯତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପଶ୍ଯ ମେ ତପସୋ ବଲମ୍
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କରିଦେବି, କାରଣ ମୋର ଗୋତ୍ର ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ସେ କାହିଁକି ମରିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ? ମୋର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ।'
ଇତି ଵାଦିନି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରେ ଗୌତମୋଽପି ମମାର ହ । ତସ୍ମିନ୍ମୃତେଽଥ ଶୁକ୍ରୋଽପି ପ୍ରାଣାଂସ୍ତତ୍ଯାଜ ଯୋଗତଃ
ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ତସ୍ଯାପି ହତମାଜ୍ଞାଯ ପ୍ରହ୍ଲାଦା ଦ୍ଦାନଵେଶ୍ଵରାଃ । ସର୍ଵେ ମୃତାଃ କ୍ଷଣେନୈଵ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
ମୃତମାସୀଦଥ ବଲଂ ତସ୍ଯ ବାଣସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଅହଲ୍ଯା ଶୋକସଂତପ୍ତା ରୁରୋଦୋଚ୍ଚୈଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ତାପରେ ଧୀର ବାଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ହରାଇଗଲା; ଅହଲ୍ୟା ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପୁନିପୁନି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ଗୌତମେନ ମହେଶସ୍ଯ ପୂଜଯା ପୂଜିତୋ ଵିଭୁଃ । ଵୀରଭଦ୍ରୋ ମହାଯୋଗୀ ସର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୁକୋପ ହ
ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହେଶଙ୍କ ପୂଜା କରାଯିବା ପରେ, ବିରଭଦ୍ର ମହାଯୋଗୀ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅହୋ କଷ୍ଟମହୋକଷ୍ଟଂ ମାହେଶା ବହଵୋ ମୃତାଃ । ଶିଵଂ ଵିଜ୍ଞାପଯିଷ୍ଯାମି ତେନୋକ୍ତଂ କରଵାଣ୍ଯହମ୍
'ହାୟ, କେତେ ଭୟଙ୍କର, କେତେ ଦୁଃଖଦ! ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନେକ ଭକ୍ତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ଖବର ଶିବଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେଯେପରି କହିବେ, ସେହିଭଳି କରିବି।'
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଗତଵାନ୍ମଂଦରାଚଲମଵ୍ଯଯମ୍ । ନମସ୍କୃତ୍ଵା ଵିରୂପାକ୍ଷମିଦଂ ସର୍ଵମଥୋକ୍ତଵାନ୍
ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଅବିନାଶୀ ମନ୍ଦରାଚଳକୁ ଗଲେ, ତିନି ଆଖିଅଳି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମ ହରୀ ସ୍ଥିତୌ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାହ ଶିଵୋ ଵଚଃ । ମଦ୍ଭକ୍ତୈଃ ସାହସଂ କର୍ମ କୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵରପ୍ରଦଃ
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହରିଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି, ଶିବ କହିଲେ: 'ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ, ଦାତା...'
ଗତ୍ଵା ପଶ୍ଯାମହେ ଵିଷ୍ଣୋ ଯୁଵାମପ୍ଯାଗମିଷ୍ଯଥ । ଅଥେଶୋ ଵୃଷମାରୁହ୍ଯ ଵାଯୁନା ଧୂତଚାମରଃ
ଚଳ, ଆମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ଆସ। ଏହା ପରେ ପ୍ରଭୁ ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ବାୟୁରେ ଚାମରା ହଲେଲା।
ନଂଦିକେନ ସୁଵେଷେଣ ଧୃତେ ଛତ୍ରେତି ଶୋଭନେ । ସୁଶ୍ଵେତହେମଦଂଡେ ଚ ନାନ୍ଯଯୋଗେ ଧୃତେ ଵିଭୋଃ
ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର ଉତ୍ତମ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ସୁନା ଦଣ୍ଡ ଥିବା ଧଳା ଛତା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପରେ ଧରିଥିଲେ, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ।
ମହେଶାନୁମତିଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ହରିର୍ନାଗାଂତକେ ସ୍ଥିତଃ । ଆରକ୍ତନୀଲଛତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଶୁଶୁଭେ ଲକ୍ଷ୍ଯକୌସ୍ତୁଭଃ
ଶିବଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳି, ହରି ନାଗାନ୍ତକ ସ୍ଥାନରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ଲାଲ ଓ ନୀଳ ଛତା ତଳେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶିଵାନୁମତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମାପି ହଂସାରୂଢୋଽଭଵତ୍ତଦା । ଇଂଦ୍ରଗୋପପ୍ରଭାକାରଚ୍ଛତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଶୁଶୁଭେ ଵିଧିଃ
ଶିବଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେ ସମୟରେ ହଂସ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକା ରଙ୍ଗର ଛତା ତଳେ ବିଧାତା ଅତି ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖାଉଥିଲେ।