ସର୍ଵେ ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରା ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତଵିଗ୍ରହାଃ । ସିତେନ ଭସ୍ମନା କୃତ୍ଵା ସର୍ଵସ୍ଥାନେ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରକମ୍
ସମସ୍ତେ ଧଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦେହ ଉପରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିଲେ; ସବୁଠାରେ ସେମାନେ ଧଳା ଭସ୍ମରେ ତିନିଟି ରେଖା ଦେଇଥିଲେ।
ନତ୍ଵା ତୁ ଭାର୍ଗଵଂ ସର୍ଵେ ଭୂତଶୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ । ହୃତ୍ପଦ୍ମମଧ୍ଯେ ସୁଷିରଂ ତତ୍ରୈଵ ଭୂତପଂଚକମ୍
ସମସ୍ତେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପଞ୍ଚ ଭୂତର ଶୁଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ହୃଦୟର ପଦ୍ମମଧ୍ୟରେ ଏକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଅଛି, ସେଠି ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଅଛି।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାକାଶମାକାଶେ ନିର୍ମଲାନଲମ୍ । ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଚ ମହେଶାନଂ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଦୀପ୍ତିମଯଂ ଶୁଭମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆକାଶ ଅଛି, ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମଳ ଅଗ୍ନି; ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମୟ ଓ ଶୁଭ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଜ୍ଞାନସଂଯୁତଂ ଭୂତଂ ଶମଲଂ ସର୍ଵସଂଗତମ୍ । ତଦ୍ଦେହମାକାଶଦୀପେ ପ୍ରଦହେଜ୍ଜ୍ଞାନଵହ୍ନିନା
ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମଳରେ ମିଶିଥିବା, ସମସ୍ତ ସଂଯୋଗ ଥିବା ଭୂତତ୍ତ୍ୱକୁ, ଆକାଶର ଦୀପରେ ଜ୍ଞାନ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ାଇବା ଉଚିତ।
ଆକାଶସ୍ଯାଵୃତଂ ଚାହଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵାଽଽକାଶମଥୋ ଦହେତ୍ । ଦଗ୍ଧ୍ଵାକାଶମଯୋ ଵାଯୁମଗ୍ନିଭୂତଂ ତଦା ଦହେତ୍
ଆକାଶରେ ଯାହା ଆବୃତ ଅଛି, ତାହାକୁ ପୁଡ଼ି ଶେଷେ ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ପୁଡ଼ାଇବା ଉଚିତ; ଆକାଶ ପୁଡ଼ି ଶେଷେ, ଆକାଶ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଗଠିତ ବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ପୁଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ଅବ୍ଭୂତଂ ଚ ତତୋ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ପୃଥିଵୀଭୂତମେଵ ଚ । ତଦାଶ୍ରିତାନ୍ଗୁଣାନ୍ଦଗ୍ଧ୍ଵା ତତୋ ଦେହଂ ପ୍ରଦାହଯେତ୍
ତାପରେ, ଜଳତ୍ତ୍ୱକୁ ଏବଂ ପୃଥିବୀତ୍ତ୍ୱକୁ ପୁଡ଼ି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବା ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ପୁଡ଼ି, ଶେଷରେ ଦେହକୁ ଦାହ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଦହିତ୍ଵା ଭୂତାନି ଦେହୀ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଵହ୍ନିନା । ଶିଖାମଧ୍ଯସ୍ଥିତଂ ଵିଷ୍ଣୁମାନଂଦରସନିର୍ଭରମ୍
ଏଭଳି ଭୂତଗୁଡ଼ିକୁ ଜ୍ଞାନ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, ଦେହୀ ଶିଖା ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦର୍ଶନର ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ନିଷ୍ପନ୍ନଚଂଦ୍ରକିରଣସଂକାଶକିରଣଂ ଶିଵମ୍ । ଶିଵାଂଗୋତ୍ପନ୍ନକିରଣୈରମୃତଦ୍ରଵସଂଯୁତୈଃ
ତାପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତି ଥିବା ଶିବ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଶିବଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କିରଣ ଅମୃତ ରସରେ ମିଶିଥାଏ।
ସୁଶୀତଲା ତତୋ ଜ୍ଵାଲା ପ୍ରଶାଂତା ଚନ୍ଦ୍ରରଶ୍ମିଵତ୍ । ପ୍ରସାରିତସୁଧାରୁଗ୍ଭିଃ ସାଂଦ୍ରୀଭୂତଶ୍ଚ ସଂପ୍ଲଵଃ
ତାପରେ ଶିଖା ବହୁତ ଶୀତଳ ହୁଏ, ଚନ୍ଦ୍ରର ରଶ୍ମି ପରି ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଅମୃତ ଧାରା ବହି ଦେଉଥିବା ଏହି ବନ୍ୟା ଘନ ହୁଏ।
କ୍ରମେଣ ପ୍ଲାଵିତଂ ଭୂତଗ୍ରାମଂ ସଂଚିଂତଯେତ୍ପରମ୍
କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଭୂତଗୁଡ଼ିକୁ ବନ୍ୟାରେ ବିଲିନ ହେଉଛି ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶେଷରେ ପରମତତ୍ତ୍ୱକୁ।
ଇତ୍ଥଂ କୃତ୍ଵା ଭୂତଶୁଦ୍ଧିଂ କ୍ରିଯାର୍ହୋ ମର୍ତ୍ଯଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ଜାଯତେ ଏଵ ଶୁଦ୍ଧଃ । ପୂଜାଂ କର୍ତୁଂ ଜାପ୍ଯକର୍ମ୍ମାପି ପଶ୍ଚାଦ୍ଦେଵଧ୍ଯାନେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ହାନିଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ଶୁଦ୍ଧି କରିଲେ, ମଣିଷ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧତା ପରେ ତାହା ପୂଜା କିମ୍ବା ଜପ କରିପାରେ, ଦେବତା ଧ୍ୟାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ମିଟିଯାଏ।
ଏଵଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚଂଦ୍ରଦୀପ୍ତିପ୍ରକାଶଂ ଧ୍ଯାନେନାରୋପ୍ଯାଶୁ ଲିଂଗେ ଶିଵସ୍ଯ । ସଦାଶିଵଂ ଦୀପମଧ୍ଯେ ଵିଚିଂତ୍ଯ ପଂଚାକ୍ଷରେଣାର୍ଚନମଵ୍ଯଯଂ ତୁ
ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ଧ୍ୟାନକୁ ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗରେ ଶୀଘ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଆଲୋକର ମଧ୍ୟରେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅବିନାଶୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆଵାହନାଦୀନୁପଚାରାଂସ୍ତଥାପି କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନଂ ପୂର୍ଵଵଚ୍ଛଂକରସ୍ଯ । ଉଦୁଂବରଂ ରାଜତଂ ସ୍ଵର୍ଣପୀଠଂ ଵସ୍ତ୍ରାଦିଛନ୍ନଂ ସର୍ଵମେଵେହ ପୀଠମ୍
ତାପରେ, ପୂର୍ବବତ୍ ଆବାହନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର କରି, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଆସନ ଉଦୁମ୍ବର କାଠ, ରୌପ୍ୟ କିମ୍ବା ସୁନାର ହେବା ଉଚିତ, ଓ ଏହାକୁ ବସ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦିରେ ଢାକି ରଖିବା ଦରକାର।
ଅଂତେ କୃତ୍ଵା ବୁଦ୍ବୁଦାନାଂ ଚ ଵୃଷ୍ଟିଂ ପୀଠେ ପୀଠେ ନାଗମେକଂ ପୁରସ୍ତାତ୍ । କୁର୍ଯାତ୍ପୀଠେ ଚୋର୍ଧ୍ଵକେ ନାଗଯୁଗ୍ମଂ ଦେଵାଭ୍ଯାଶେ ଦକ୍ଷିଣେ ଵାମତଶ୍ଚ
ଶେଷରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆସନରେ ବୁଦ୍ବୁଦର ବୃଷ୍ଟି କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆସନର ସାମ୍ନାରେ ଗୋଟିଏ ନାଗ ରଖିବା ଉଚିତ। ଉପର ଆସନରେ ଦୁଇଟି ନାଗ, ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଏକ ଡାହାଣ ଓ ଏକ ବାମ ଦିଗରେ ରଖିବା ଦରକାର।
ଜପାପୁଷ୍ପଂ ନାଗମଧ୍ଯେ ନିଧାଯ ମଧ୍ଯେ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରାତିଗୁଣ୍ଯେ । ସୁଶ୍ଵେତେନ ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ମହେଶଂ ଲିଂଗାକାରଂ ପୀଠଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରପୂଜ୍ଯମ୍
ନାଗମଧ୍ୟରେ ଜବା ଫୁଲ ଓ ମଧ୍ୟରେ ବସ୍ତ୍ର ରଖି, ଦ୍ୱାଦଶ ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସଫେଦ ବସ୍ତ୍ର ରଖି, ଆସନ ସହିତ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ଆକାର ମହେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ବାଣମୁଖ୍ଯା ଦିତୀଶା ଦତ୍ତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵା ପଂଚଗଂଧାଷ୍ଟଗଂଧମ୍ । ପୁଷ୍ପୈଃ ପତ୍ରୈଃ ଶ୍ରୀ ତିଲୈରକ୍ଷତୈଶ୍ଚ ତିଲୋନ୍ମିଶ୍ରୈଃ କେଵଲୈଶ୍ଚ ପ୍ରପୂଜ୍ଯ
ଏଭଳି କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ ଦିତି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଇ, ପଞ୍ଚ ଓ ଅଷ୍ଟ ଗନ୍ଧ ଦେଇ, ଫୁଲ, ପତ୍ର, ଶୁଭ ତିଳ, ଅକ୍ଷତ ଓ ତିଳ ମିଶିତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଅକ୍ଷତରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଧୂପଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିଧିଵତ୍ସଂପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଦୀପଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚୋକ୍ତମେଵୋପହାରମ୍ । ପୂଜାଶେଷଂ ତେ ସମାପ୍ଯାଥ ସର୍ଵେ ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ତତ୍ରତତ୍ରାପି ଚକ୍ରୁଃ
ବିଧିମତ ଧୂପ ଦେଇ, ପରେ ଦୀପ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉପହାର ଦେଇ, ପୂଜାର ସମସ୍ତ ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଓ ସେଠାରେ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।
ଅଥାସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଗୌତମସ୍ଯପ୍ରାପ୍ତଃ ଶିଷ୍ଯଃ ଶଂକରାତ୍ମେତି ନାମ୍ନା
ଏହି ସମୟରେ, ଗୌତମଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଶଙ୍କରାତ୍ମାନ୍ ନାମକ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ଉନ୍ମତ୍ତଵେଶୋ ଦିଗ୍ଵାସା ଅନେକାଵୃତିମାଶ୍ରିତଃ । କ୍ଵଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜାତିପ୍ରଵରଃ କ୍ଵଚିଚ୍ଚଂଡାଲସନ୍ନିଭଃ
ସେ ମନୋରୋଗୀ ଭଳି ଦିଗମ୍ବର ଅବସ୍ଥାରେ, ଅନେକ ଛଡ଼ା ହୋଇଥିଲେ। କେବେ ଦ୍ୱିଜାତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଳି, କେବେ ଚଣ୍ଡାଳ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
କ୍ଵଚିଚ୍ଛୂଦ୍ର ସମୋ ଯୋଗୀ ତାପସଃ କ୍ଵଚିଦପ୍ଯୁତ । ଗର୍ଜତ୍ଯୁତ୍ପତତେ ଚୈଵ ନୃତ୍ଯତି ସ୍ତୌତି ଗାଯତି
କେବେ ଶୂଦ୍ର ସମ, କେବେ ଯୋଗୀ କିମ୍ବା ତାପସ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ କେବେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, କେବେ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, କେବେ ନୃତ୍ୟ, କେବେ ସ୍ତୁତି, କେବେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।
ରୋଦିତି ଶୃଣୁତେ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପତତ୍ଯୁତ୍ତିଷ୍ଠତି କ୍ଵଚିତ୍ । ଶିଵଜ୍ଞାନୈକସଂପନ୍ନଃ ପରମାନଂଦନିର୍ଭରଃ
ସେ କେବେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, କେବେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣୁଥିଲେ, କେବେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, କେବେ ଉଠୁଥିଲେ। ଶିବ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଭୋଜ୍ଯଵେଲାଯାଂ ଗୌତମସ୍ଯାଂତିକଂ ଯଯୌ । ବୁଭୁଜେ ଗୁରୁଣା ସାକଂ କ୍ଵଚିଦୁଚ୍ଛିଷ୍ଟମେଵ ଚ
ଭୋଜନ ବେଳେ ସେ ଗୌତମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଥିଲେ। କେବେ ଗୁରୁ ସହିତ ଖାଉଥିଲେ, କେବେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ମାତ୍ର ଖାଉଥିଲେ।
କ୍ଵଚିଲ୍ଲେହତି ତତ୍ପାତ୍ରଂ ତୂଷ୍ଣୀମେଵାଭ୍ଯଗାତ୍କ୍ଵଚିତ୍ । ହସ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵୈଵ ଗୁରୋଃ ସ୍ଵଯମେଵାଭୁନକ୍କ୍ଵଚିତ୍
କେବେ ସେ ଭାଜନ ଚାଟୁଥିଲେ, କେବେ ଚୁପଚାପ ଆସୁଥିଲେ। କେବେ ଗୁରୁଙ୍କ ହାତ ଧରି ନିଜେ ଖାଉଥିଲେ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଗୃହାଂତରେ ମୂତ୍ରଂ କ୍ଵଚିତ୍କର୍ଦମଲେପନମ୍ । ସର୍ଵଦା ତଂ ଗୁରୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କରମାଲଂବ୍ଯ ମଂଦିରମ୍
କେବେ ଘର ଭିତରେ ପିଶାବ କରୁଥିଲେ, କେବେ କଦା ଲଗାଉଥିଲେ। ସଦା ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ଘରକୁ ନେଉଥିଲେ।
ପ୍ରଵେଶ୍ଯ ସ୍ଵୀଯପୀଠେ ତମୁପଵେଶ୍ଯାଭ୍ଯଭୋଜଯତ୍ । ସ୍ଵଯଂ ତଦସ୍ଯ ପାତ୍ରେଣ ବୁଭୁଜେ ଗୌତମୋ ମୁନିଃ
ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆସନରେ ବସାଇ, ଖାଇବାକୁ ଦେଉଥିଲେ। ମୁନି ଗୌତମ ନିଜେ ତାଙ୍କର ଭାଜନରେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ ପରିଜ୍ଞାତୁଂ କଦାଚିଦଥ ସୁଂଦରୀ । ଅହଲ୍ଯା ଶିଷ୍ଯମାହୂଯ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ସା ଶୁଭା
ତାଙ୍କର ମନ ଜାଣିବାକୁ, ଏକଥର ସୁନ୍ଦରୀ ଅହଲ୍ୟା ଶିଷ୍ୟକୁ ଡାକି, 'ଖାଅ' ବୋଲି କହିଲେ, ସେ ଶୁଭା ଅହଲ୍ୟା—
ସୌଵର୍ଣେ ଭାଜନେ ଚାନ୍ନଂ ନିଧାଯ ଚଷକାଂତରେ । ପାନାଦିକମଥୋ ଦତ୍ଵା ଏକସ୍ମିନ୍ପାଵକଂ ପୁନଃ
ସୁନାର ଭାଜନରେ ଅନ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ପାନୀୟ ରଖି, ପରେ ଗୋଟିଏରେ ଅଗ୍ନି ରଖିଲେ।
ନିଧାଯାଂଗାରନିଚଯଂ କଂଟକାନାଂ ଚଯଂ ପରେ । ନିଧାଯ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵେତି ସ ଚାପି ବୁଭୁଜେ ମୁନିଃ
ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏରେ ଅଙ୍ଗାର ଓ କାଁଟା ରଖି, 'ଖାଅ, ଖାଅ' ବୋଲି କହିଲେ, ସେ ମୁନି ତାହା ମଧ୍ୟ ଖାଇଲେ।
ଯଥା ପପୌ ହି ପାନୀଯଂ ତଥା ଵହ୍ନିମପି ଦ୍ଵିଜଃ । କଂଟକାନପି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଯଥାପୂର୍ଵମତିଷ୍ଠତ
ଯେପରି ସେ ପାଣି ପିଇଥିଲେ, ସେହିପରି ଦ୍ୱିଜନେ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଖାଇଲେ; କାଁଟା ମଧ୍ୟ ଖାଇଲା ପରେ ସେ ପୂର୍ବବତ୍ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଲେ।
ପୁରା ହି ମୁନିକନ୍ଯାଭିରାହୂତୋ ଭୋଜନାଯ ଚ । ଦିନେଦିନେ ତତ୍ପ୍ରଦତ୍ତଂ ଲୋଷ୍ଠମଂବୁ ଚ ଗୋମଯମ୍
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ମୁନିଙ୍କର ଝିଅମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଡାକିଥିଲେ; ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କୁ ମାଟିର ଗାଠି, ପାଣି ଓ ଗୋମୟ ଦେଉଥିଲେ।