ପୂଗଖଂଡାନଥୋ ଘୃଷ୍ଟାନ୍ପତ୍ରାଣି କ୍ଷାଲିତାନି ଚ । ଅପୃଷ୍ଠାଗ୍ରାଣି ସୁଶ୍ଵେତଚ୍ଛଦଯାଵୃତିକାନି ଚ
ତାପରେ, ପୁଗଖଣ୍ଡ, ଭଲଭାବେ ଘସା ହୋଇଥିବା ପତ୍ର, ଧୋଇ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଅଭଙ୍ଗ ଅଗ୍ର ଥିବା ପତ୍ର, ସୁଧା ସ୍ୱେତ ଚାଦରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ଘନସାରକଚୂର୍ଣଂ ଚ ନ୍ଯସ୍ତପତ୍ରତ୍ରଯଂ ଶୁଭମ୍ । ସୌଵର୍ଣପାତ୍ରଵିନ୍ଯସ୍ତମିଦଂ ତାଂବୂଲମୀଶ୍ଵରେ
ଘନସାର ଚୁରୁଣ୍ଣ ସହିତ ତିନିଟି ଶୁଭ ପତ୍ର, ସୁନା ବାଟିରେ ରଖି, ଏହି ତାମ୍ବୁଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଅଥ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ନମସ୍କାରାନନଂତରମ୍ । ଅଷ୍ଟଯୋଷାସ୍ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତଂତ୍ରୀଵେଣ୍ଵାଦିଧାରିକାଃ
ତାପରେ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ, ଆଠ ଜଣୀ ମହିଳା ତାନ୍ତ୍ରୀ, ବାଂଶୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ନେଇ ଆସିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵାଦ୍ଯଵାଦିନ୍ଯଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ମୁନିସନ୍ନିଧିମ୍ । କ୍ଷୁଦ୍ରତାଲଯୁଗଂ ଗୃହ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଗାତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ଏହି ମହିଳାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମୁନିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସି, ତାଲ ଧରି ନିଜେ ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଗୌତମେ ଗାତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତେ ତାନଂ କୁର୍ଯୁରଥାଂଗନାଃ । ମଂଦଂ ମଂଦଂ ଚ ଵାଦ୍ଯାନି ଵାଦଯଂତି ତଥାପରାଃ
ଗୌତମ ଗାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱର ଧରିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବାଦ୍ୟ ଚଳାଇଲେ।
ମଧୁରଂ ଗାଯତି ମୁନୌ ସ୍ଵରାମୂର୍ତିଭୃତସ୍ତଥା । ପ୍ରାନୃତ୍ଯଂତ ମହେଶାଗ୍ରେ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ମୁନିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେମାନେ ମିଠା ସ୍ୱରରେ ଗାଇଲେ, ସ୍ୱରର ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କ ଆଗରେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ତମାଗତଂ ଗୌତମୋପି ସଂପୂଜ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ଏହି ସମୟରେ ପୂଜ୍ୟ ନାରଦ ମୁନି ଆସିଲେ; ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରି ଶିର ନମାଇଲେ।
ଆହଚୈନଂକୃତାର୍ଥୋସ୍ମିନଚକଶ୍ଚିନ୍ମଯାସମଃ । ତଵାଗମନକୃତ୍ଯଂ କିଂ କୁତ ଆଗମନଂ ତଥା
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋର କାମ ସଫଳ କରିଛି; ମୋ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?'
ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ- ପାତାଲାଦାଗତୋସ୍ମୀହ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵୈ ବାଣମଂଦିରେ । ଆଯାସ୍ଯଂତି ମହାତ୍ମାନୋ ବାଣଶୁକ୍ରାଦଯୋ ଗୃହମ୍
ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ: 'ମୁଁ ପାତାଳରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ବାଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଭୋଜନ କରିଛି। ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ବାଣ, ଶୁକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନେ ଆସିବେ।'
ଅଥ କ୍ଷଣାଦଭ୍ଯଗାଚ୍ଚ ବାଣଃ ପରପୁରଂଜଯଃ । ଵିଂଶତ୍ଯକ୍ଷୌହିଣୀଯୁକ୍ତୋ ଗଜମାରୁହ୍ଯ ସୋସୁରଃ
ଏହିପରେ, କିଛି ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜିତିଥିବା ବାଣ, ବିଶି ଅଂଶରେ ସେନା ନେଇ, ହାତୀରେ ଚଢି ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ।
ଅପରଂ ହି ଗଜଂ ଶୁକ୍ରଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ରଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଵୃଷପର୍ଵା ରଥଵରଂ ବଲିସ୍ତୁରଗମୁତ୍ତମମ୍
ଅନ୍ୟ ହାତୀରେ ଶୁକ୍ର, ଉତ୍ତମ ରଥରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ବୃଷପର୍ବା, ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାରେ ବଳି ଚଢି ଆସିଲେ।
ଆଗତାନଥ ତାନ୍ସର୍ଵାନାଜ୍ଞାଯ ସ ତୁ ଗୌତମଃ । ସଶିଷ୍ଯୋ ନିର୍ଜଗାମାଥ ହ୍ଯାଦାଯାର୍ଘ୍ଯାଦିକଂ ତ୍ଵରା
ତାପରେ ଗୌତମ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବାହାରିଲେ ଏବଂ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ନେଇ ଆସିଲେ।
ଗୌତମଂ ଚାପି ତେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯାଵରୁହ୍ଯ ଚ ଗଜାଦିକାତ୍ । ନମଶ୍ଚକ୍ରୁରଥୋ ଦୈତ୍ଯାସ୍ତଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଭାର୍ଗଵମ୍
ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯାନରୁ ଅବତରିଲେ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ଏବଂ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଆଲିଂଗ୍ଯ ରାକ୍ଷସାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ସେନାଯାଃ ସନ୍ନିଵେଶଂ ଚ ଚକାର ମୁନିପୁଂଗଵଃ
ସେ ମହାମୁନି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇ, ସେନାର ଶିବିର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଜଲଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଧୃତଂ ତଥା । ଵିଚିତ୍ରଫଲସଂଯୁକ୍ତଂ ଦତ୍ତଵାନର୍ହଣଂ ମୁନିଃ
ମୁନି ଶୁକ୍ରଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇ, ମୁଣ୍ଡରେ ପାଣି ଦେଲେ; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଫଳରେ ଶୋଭିତ ଆଦରସୂଚକ ଉପହାର ଦେଲେ।
ଵାପୀତଡାଗସରସୀ ସ୍ନାନପୂର୍ଵକୃତ କ୍ରିଯାଃ । ସଂଗମେ ଵର୍ତମାନେ ତୁ ଗୌତମସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ
ପୋଖରୀ, ତାଳାବ ଓ ସରସ୍ବି ନହାଇ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେମାନେ ଶୁଭ ଗୌତମ ଆଶ୍ରମରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ତଦ୍ଗେହଂ ତୁ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଥ ରାକ୍ଷସାସ୍ସପୁରୋହିତାଃ । ଦେଵପୂଜାପ୍ରପତ୍ତିଂ ଚ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜାଲଯେ
ତାପରେ, ସେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପୁରୋହିତମାନେ, ସମସ୍ତେ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ଘରେ ଦେବପୂଜା କଲେ।
ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଯାଂ ଚ ଵେଦ୍ଯାଂ ଶୁକ୍ରୋଽଯଜଚ୍ଛିଵମ୍ । ତସ୍ଯୈଵ ଵାମଭାଗେ ତୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋଯଜଦଚ୍ଯୁତମ୍
ସହସା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବେଦୀରେ, ଶୁକ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ଏବଂ ତାହାର ବାମପାଖରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ସୋମଂ ଚ ବଲିରପ୍ଯେଵମନ୍ଯେ ଚାସୁରପୁଂଗଵାଃ । ଅଥ ବାଣୋଽଯଜଦ୍ଦେଵମେକମେଵ ତ୍ରିଯଂବକମ୍
ବଳି ସୋମଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅସୁରନାୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ; ପରେ ବାଣ ଏକମାତ୍ର ଦେବତା ତ୍ରିଅମ୍ବକଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ଶୁକ୍ରୋପି ଭଗଵନ୍ତନ୍ତମୁମାନାଥମପୂଜଯତ୍ । ଗୌତମୋପ୍ଯଥ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ପୂଜଯାମାସ ଶଂକରମ୍
ଶୁକ୍ର ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ ଉମାନାଥଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ; ଏବଂ ଗୌତମ ମଧ୍ୟାହ୍ନବେଳେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ସର୍ଵେ ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରା ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତଵିଗ୍ରହାଃ । ସିତେନ ଭସ୍ମନା କୃତ୍ଵା ସର୍ଵସ୍ଥାନେ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରକମ୍
ସମସ୍ତେ ଧଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦେହ ଉପରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିଲେ; ସବୁଠାରେ ସେମାନେ ଧଳା ଭସ୍ମରେ ତିନିଟି ରେଖା ଦେଇଥିଲେ।
ନତ୍ଵା ତୁ ଭାର୍ଗଵଂ ସର୍ଵେ ଭୂତଶୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ । ହୃତ୍ପଦ୍ମମଧ୍ଯେ ସୁଷିରଂ ତତ୍ରୈଵ ଭୂତପଂଚକମ୍
ସମସ୍ତେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପଞ୍ଚ ଭୂତର ଶୁଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ହୃଦୟର ପଦ୍ମମଧ୍ୟରେ ଏକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଅଛି, ସେଠି ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଅଛି।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାକାଶମାକାଶେ ନିର୍ମଲାନଲମ୍ । ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଚ ମହେଶାନଂ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଦୀପ୍ତିମଯଂ ଶୁଭମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆକାଶ ଅଛି, ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମଳ ଅଗ୍ନି; ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମୟ ଓ ଶୁଭ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଜ୍ଞାନସଂଯୁତଂ ଭୂତଂ ଶମଲଂ ସର୍ଵସଂଗତମ୍ । ତଦ୍ଦେହମାକାଶଦୀପେ ପ୍ରଦହେଜ୍ଜ୍ଞାନଵହ୍ନିନା
ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମଳରେ ମିଶିଥିବା, ସମସ୍ତ ସଂଯୋଗ ଥିବା ଭୂତତ୍ତ୍ୱକୁ, ଆକାଶର ଦୀପରେ ଜ୍ଞାନ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ାଇବା ଉଚିତ।
ଆକାଶସ୍ଯାଵୃତଂ ଚାହଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵାଽଽକାଶମଥୋ ଦହେତ୍ । ଦଗ୍ଧ୍ଵାକାଶମଯୋ ଵାଯୁମଗ୍ନିଭୂତଂ ତଦା ଦହେତ୍
ଆକାଶରେ ଯାହା ଆବୃତ ଅଛି, ତାହାକୁ ପୁଡ଼ି ଶେଷେ ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ପୁଡ଼ାଇବା ଉଚିତ; ଆକାଶ ପୁଡ଼ି ଶେଷେ, ଆକାଶ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଗଠିତ ବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ପୁଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ଅବ୍ଭୂତଂ ଚ ତତୋ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ପୃଥିଵୀଭୂତମେଵ ଚ । ତଦାଶ୍ରିତାନ୍ଗୁଣାନ୍ଦଗ୍ଧ୍ଵା ତତୋ ଦେହଂ ପ୍ରଦାହଯେତ୍
ତାପରେ, ଜଳତ୍ତ୍ୱକୁ ଏବଂ ପୃଥିବୀତ୍ତ୍ୱକୁ ପୁଡ଼ି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବା ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ପୁଡ଼ି, ଶେଷରେ ଦେହକୁ ଦାହ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଦହିତ୍ଵା ଭୂତାନି ଦେହୀ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଵହ୍ନିନା । ଶିଖାମଧ୍ଯସ୍ଥିତଂ ଵିଷ୍ଣୁମାନଂଦରସନିର୍ଭରମ୍
ଏଭଳି ଭୂତଗୁଡ଼ିକୁ ଜ୍ଞାନ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, ଦେହୀ ଶିଖା ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦର୍ଶନର ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ନିଷ୍ପନ୍ନଚଂଦ୍ରକିରଣସଂକାଶକିରଣଂ ଶିଵମ୍ । ଶିଵାଂଗୋତ୍ପନ୍ନକିରଣୈରମୃତଦ୍ରଵସଂଯୁତୈଃ
ତାପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତି ଥିବା ଶିବ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଶିବଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କିରଣ ଅମୃତ ରସରେ ମିଶିଥାଏ।
ସୁଶୀତଲା ତତୋ ଜ୍ଵାଲା ପ୍ରଶାଂତା ଚନ୍ଦ୍ରରଶ୍ମିଵତ୍ । ପ୍ରସାରିତସୁଧାରୁଗ୍ଭିଃ ସାଂଦ୍ରୀଭୂତଶ୍ଚ ସଂପ୍ଲଵଃ
ତାପରେ ଶିଖା ବହୁତ ଶୀତଳ ହୁଏ, ଚନ୍ଦ୍ରର ରଶ୍ମି ପରି ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଅମୃତ ଧାରା ବହି ଦେଉଥିବା ଏହି ବନ୍ୟା ଘନ ହୁଏ।
କ୍ରମେଣ ପ୍ଲାଵିତଂ ଭୂତଗ୍ରାମଂ ସଂଚିଂତଯେତ୍ପରମ୍
କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଭୂତଗୁଡ଼ିକୁ ବନ୍ୟାରେ ବିଲିନ ହେଉଛି ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶେଷରେ ପରମତତ୍ତ୍ୱକୁ।