ଶକ୍ତ୍ଯାଂତରିତରୁଦ୍ରାକ୍ଷୈଃ କଲ୍ପିତାଷ୍ଟଶତୈଃ ଶୁଭା । ମାଲୋପଵୀତଂ ତ୍ରିଂଶତ୍ଯା ଅଷ୍ଟକେନ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍
ଶକ୍ତି ମଣିକା ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମିଶାଇ ଏକ ଶୁଭ ୧୦୮ ମଣିର ମାଳା ତିଆରି କରାଯାଏ; ତିରିଶଟି ମଣିର ଉପବୀତ ଓ ଆଠଟି ମଣିର ଏକ ଅନ୍ୟ ଉପବୀତ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରାଯାଏ।
ପ୍ରଗଂଡଯୋରଥୈକୈକଂ ବଦ୍ଧା ତୁ ଦ୍ଵେ ପ୍ରକୋଷ୍ଠଯୋଃ । ଶିରସ୍ଯେକା ଧୃତା ତେନ କଂଠେ ଚ ପରମର୍ଷିଣା
ହାତର ଗଣ୍ଡରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଏକ ମଣି, ଦୁଇ ହାତର କଣ୍ଠିରେ ଦୁଇଟି ମଣି, ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଓ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଗଳାରେ ଏକ ମଣି ପିନ୍ଧାଯାଏ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷୈଃ ସ୍ଫଟିକୈ ରତ୍ନୈଃ କଲ୍ପିତା ହ୍ଯକ୍ଷମାଲିକା । ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମାସନଂ କୃତ୍ଵା ପଦ୍ମାସନଗତୋ ମୁନିଃ
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ସ୍ଫଟିକ ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅକ୍ଷମାଳା ତିଆରି କରାଯାଏ; ମୁନି, ବାଘ ଚର୍ମ କିମ୍ବା ପଦ୍ମାସନ ଉପରେ ବସି ସ୍ୱୟଂକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।
ଆଵାହନାସନଂ ଚାର୍ଘ୍ଯଂ ପାଦ୍ଯଂ ଵାଚମନୀଯକମ୍ । ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯ ଗଂଗାସଲିଲୈଃ ସ୍ନାପଯାମାସ ଶଂକରମ୍
ଆବାହନ, ଆସନ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ, ଓ ଆଚମନ ଦେଇ, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ।
ଅଷ୍ଟଗଂଧକସଂଯୁକ୍ତୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ବକୁଲପାଟଲୈଃ । ସ୍ଵର୍ଣଭାଂଡସ୍ଥିତୈର୍ଵସ୍ତ୍ରଶୋଧିତୈର୍ଵାସିତୈର୍ଦୃଢମ୍
ଆଠ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ମିଶା ଫୁଲ, ବକୁଳ ଓ ପାଟଳ ଫୁଲ, ସୁନା ଭାଣ୍ଡରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପଚାର ହୁଏ।
ଦ୍ଵାରେ ତାମ୍ରକଟାହଶ୍ଚ ପ୍ରବଂଧଦ୍ରୋଣିନା ଶୁଭମ୍ । ଗୋଶୃଂଗେଣ ଵିଷାଣେନ ଗଵଯସ୍ଯ ତଥା କ୍ଵଚିତ୍
ଦ୍ୱାରରେ ତାମ୍ବା ଠାଲି ଓ ଏକ ଶୁଭ କାଠର ବାଟି ରଖାଯାଏ; କେବେ କେବେ ଗାଈ ଓ ବନ୍ୟ ଗାଈର ଶିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଶଂଖେନ ରତ୍ନପାତ୍ରୈରଥାପି ଵା । ସ୍ଵର୍ଣୈର୍ଵା ରାଜତୈର୍ଵାପି ତାମ୍ରୈଃ କାଂସ୍ଯୈରଥାପି ଵା
ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଘୁରୁଥିବା ଶଂଖ, ରତ୍ନ ଭାଣ୍ଡ, ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା କିମ୍ବା କଂସ୍ୟ ଭାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।
ସ୍ଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମକଲଶୈଃ ସ୍ନାପଯାମାସ ଚେଚ୍ଛଯା । ଅଥଵା ମୃଣ୍ମଯୈଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ପଦ୍ମପତ୍ରୈରଥାପି ଵା
ସୁନାର ସୂକ୍ଷ୍ମ କଳଶ ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ; କିମ୍ବା ମାଟିର ପାତ୍ର କିମ୍ବା ପଦ୍ମପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ।
ପାଲାଶୈଶ୍ଚୂତଜଂବ୍ଵାଦ୍ଯୈଃ ପାତ୍ରୈଃ ସଂସ୍ନାପଯେଦ୍ଵିଭୁମ୍ । ସ୍ନାନାନାମଥ ସର୍ଵେଷାଂ ଧାରାସ୍ନାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ପାଳାଶ, ଆମ୍ବ କିମ୍ବା ଜାମୁ ଗଛର ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ; ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟରୁ ଧାରାସ୍ନାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ନମସ୍ତେତ୍ଯାଦିମଂତ୍ରେଣ ଶତରୁଦ୍ରିଯସଂଜ୍ଞିନା । ଶଂ ଚେତ୍ଯାଦ୍ଯନୁଵାକେନ ଶାଂତିରୂପେଣ ଚେଶ୍ଵରମ୍
‘ନମଃ’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଯାହାକୁ ‘ଶତରୁଦ୍ରିୟ’ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ‘ଶଂ’ ଆଦି ଅନୁବାକ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ରୂପେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଆଵୃତ୍ଯ ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ପଶ୍ଚାଦ୍ଗଂଧାଦି ଵିନ୍ଯସେତ୍ । ତତଶ୍ଚ ଶୋଭନୈଃ ପୁଷ୍ପୈଃ ପତ୍ରୈର୍ବିଲ୍ଵୈଃ ସମର୍ଚଯେତ୍
ଯେଉଁଠି ଯେପରି ସମ୍ଭବ, ଢାକି ଦେଇ, ପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦିଆଯାଏ; ତାପରେ ଶୁଭ ଫୁଲ ଓ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ।
ତୁଲସୀମାରୁଵଦଲୈଃ କଲ୍ହାରୈଶ୍ଚ ମହୋତ୍ପଲୈଃ । ନୀଲୋତ୍ପଲୈରୁତ୍ପଲୈଶ୍ଚ ଶେଷୈଶ୍ଚ କରଵୀରକୈଃ
ତୁଳସୀ, ମାରୁଆ ପତ୍ର, କଲ୍ହାର, ବଡ଼ ପଦ୍ମ, ନୀଳ ପଦ୍ମ, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କରବୀର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ।
କର୍ଣିକାରୈଃ ସିତାଂଭୋଜୈରପରାଜିତଯା ତଥା । ତିଲାକ୍ଷତୈରକ୍ଷତୈଶ୍ଚ ଶ୍ରୀପତ୍ରୈସ୍ତିଲମିଶ୍ରକୈଃ
କର୍ଣ୍ଣିକାର, ସ୍ୱେତ ପଦ୍ମ, ଅପରାଜିତା, ତିଳ, ଅଭଙ୍ଗ ଚାଉଳ, ଶୁଭ ପତ୍ର ଓ ତିଳ ମିଶାଇ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଏଵଂ ମହେଶମୀଶାନଂ ପୂଜଯାମାସ ଗୌତମଃ । କର୍ପୂରାଗରୁକସ୍ତୂରୀ ସର୍ଜ୍ଜାଗରୁକଚଂଦନୈଃ
ଏଭଳି ଗୌତମ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କର୍ପୂର, ଅଗରୁ, କସ୍ତୂରୀ, ସର୍ଜ, ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଧୂପଯାମାସ ଷୋଡଶାଥ ପ୍ରଦୀପିକାଃ । କର୍ପୂରଵର୍ତ୍ତିସଂଯୁକ୍ତା ଦୀପଯଂତ୍ରୋପରିସ୍ଥିତାଃ
ସେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଧୂପ ଦେଲେ, ଏବଂ ପରେ ଷୋଳ ଟି ଦୀପ ରଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ କର୍ପୂର ବତି ଲଗାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେଗୁଡିକୁ ଦୀପଦାନରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ନିଵେଦିତଂ ମହେଶାଯ ଅଥ ନୈଵେଦ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ସୁପକ୍ଵଶାଲିପିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଲେହ୍ଯଂ ଚ ଚୋଷ୍ଯକମ୍
ତାପରେ, ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଗ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ—ଭଲଭାବେ ରାନ୍ଧା ଚାଉଳ, ଚାଉଳ ଚୁଣା ର ଖାଦ୍ୟ, ଖାଇବା, ଚାଟିବା ଏବଂ ଚୁସିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ।
ମଧୁରାଦିସମୋପେତଂ ପଂଚଭକ୍ଷ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଅନେକପକ୍ଵଶାକାଢ୍ଯମନେକ ପକ୍ଵମିଶ୍ରିତମ୍
ଏହି ଭୋଗରେ ମିଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ୱାଦ, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ମିଠା, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରାନ୍ଧା ଶାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ମିଶିଥିଲା।
ପାନଂ ଵିଂଶତିସଂଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ରାକ୍ଷାରଂଭାଫଲାନ୍ଵିତମ୍ । ସୂପାଷ୍ଟକାଦିସଂଯୁକ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ମୂଲଫଲାଦିନା
ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରକାର ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ଅନ୍ୟା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା କୁଳି ଦ୍ରିଙ୍କ, ସୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ମିଶାଯାଇଥିଲା।
ଯଥାସଂଭଵସଂଯୁକ୍ତୈରନ୍ଯୈରପ୍ଯୁପକଲ୍ପିତମ୍ । ଅଗ୍ରପୁଷ୍ପସମୋପେତଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପ୍ରଦଦୌ ମୁନିଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା ମିଳିଲା, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ଭୋଗ ମୁନି ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ସୌଵର୍ଣପାତ୍ରିକା ନ୍ଯସ୍ତନୀରାଜନସହସ୍ରକମ୍ । ସୋପହାରାଯ ଦେଵାଯ ଦତ୍ଵା ଚୈଵ ନମସ୍ଯ ଚ
ସୁନା ଦିଆ ବାଟିରେ ହଜାର ଦୀପ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇ ସେ ଶିର ନମାଇଲେ।
ପୂଗଖଂଡାନଥୋ ଘୃଷ୍ଟାନ୍ପତ୍ରାଣି କ୍ଷାଲିତାନି ଚ । ଅପୃଷ୍ଠାଗ୍ରାଣି ସୁଶ୍ଵେତଚ୍ଛଦଯାଵୃତିକାନି ଚ
ତାପରେ, ପୁଗଖଣ୍ଡ, ଭଲଭାବେ ଘସା ହୋଇଥିବା ପତ୍ର, ଧୋଇ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଅଭଙ୍ଗ ଅଗ୍ର ଥିବା ପତ୍ର, ସୁଧା ସ୍ୱେତ ଚାଦରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ଘନସାରକଚୂର୍ଣଂ ଚ ନ୍ଯସ୍ତପତ୍ରତ୍ରଯଂ ଶୁଭମ୍ । ସୌଵର୍ଣପାତ୍ରଵିନ୍ଯସ୍ତମିଦଂ ତାଂବୂଲମୀଶ୍ଵରେ
ଘନସାର ଚୁରୁଣ୍ଣ ସହିତ ତିନିଟି ଶୁଭ ପତ୍ର, ସୁନା ବାଟିରେ ରଖି, ଏହି ତାମ୍ବୁଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଅଥ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ନମସ୍କାରାନନଂତରମ୍ । ଅଷ୍ଟଯୋଷାସ୍ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତଂତ୍ରୀଵେଣ୍ଵାଦିଧାରିକାଃ
ତାପରେ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ, ଆଠ ଜଣୀ ମହିଳା ତାନ୍ତ୍ରୀ, ବାଂଶୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଦ୍ୟ ନେଇ ଆସିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵାଦ୍ଯଵାଦିନ୍ଯଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ମୁନିସନ୍ନିଧିମ୍ । କ୍ଷୁଦ୍ରତାଲଯୁଗଂ ଗୃହ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଗାତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ଏହି ମହିଳାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମୁନିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସି, ତାଲ ଧରି ନିଜେ ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଗୌତମେ ଗାତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତେ ତାନଂ କୁର୍ଯୁରଥାଂଗନାଃ । ମଂଦଂ ମଂଦଂ ଚ ଵାଦ୍ଯାନି ଵାଦଯଂତି ତଥାପରାଃ
ଗୌତମ ଗାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱର ଧରିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବାଦ୍ୟ ଚଳାଇଲେ।
ମଧୁରଂ ଗାଯତି ମୁନୌ ସ୍ଵରାମୂର୍ତିଭୃତସ୍ତଥା । ପ୍ରାନୃତ୍ଯଂତ ମହେଶାଗ୍ରେ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ମୁନିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେମାନେ ମିଠା ସ୍ୱରରେ ଗାଇଲେ, ସ୍ୱରର ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଏବଂ ମହାଦେବଙ୍କ ଆଗରେ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ତମାଗତଂ ଗୌତମୋପି ସଂପୂଜ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ
ଏହି ସମୟରେ ପୂଜ୍ୟ ନାରଦ ମୁନି ଆସିଲେ; ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରି ଶିର ନମାଇଲେ।
ଆହଚୈନଂକୃତାର୍ଥୋସ୍ମିନଚକଶ୍ଚିନ୍ମଯାସମଃ । ତଵାଗମନକୃତ୍ଯଂ କିଂ କୁତ ଆଗମନଂ ତଥା
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋର କାମ ସଫଳ କରିଛି; ମୋ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?'
ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ- ପାତାଲାଦାଗତୋସ୍ମୀହ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵୈ ବାଣମଂଦିରେ । ଆଯାସ୍ଯଂତି ମହାତ୍ମାନୋ ବାଣଶୁକ୍ରାଦଯୋ ଗୃହମ୍
ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ: 'ମୁଁ ପାତାଳରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ବାଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଭୋଜନ କରିଛି। ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ବାଣ, ଶୁକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନେ ଆସିବେ।'
ଅଥ କ୍ଷଣାଦଭ୍ଯଗାଚ୍ଚ ବାଣଃ ପରପୁରଂଜଯଃ । ଵିଂଶତ୍ଯକ୍ଷୌହିଣୀଯୁକ୍ତୋ ଗଜମାରୁହ୍ଯ ସୋସୁରଃ
ଏହିପରେ, କିଛି ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜିତିଥିବା ବାଣ, ବିଶି ଅଂଶରେ ସେନା ନେଇ, ହାତୀରେ ଚଢି ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ।