କେଷାଂଚିନ୍ମତମେତତ୍ସ୍ଯାଦଥ ପ୍ରାଵରଣାଂତରମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଵରଣମାଖ୍ଯାତଂ ତଦୁମାଵରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
କେତେକଙ୍କ ମତରେ ଏହି ଶିକ୍ଷା, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଆବରଣ ଅନୁକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଜ୍ଞାନ ଆବରଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ତାହାର ଆବରଣ ହେଉଛି ଉମା ।
ଵିଷ୍ଣୁରାଵରଣଂ ତସ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚାଵରଣଂ ଵିଧିଃ । ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାଵରଣଂଚଂଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ଭାନୁରଥାଵୃତିଃ
ତାହାର ଆବରଣ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର, ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆବରଣ ।
ଭାନୋରାଵରଣଂ ଚେଶ ଇତି ଷୋଢାଵୃତିଃ ସ୍ମୃତା । ଵିଧିଂ ଵିନା ସମାଖ୍ଯାତଂ ପଂଚାଵରଣମୁତ୍ତମମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆବରଣ ହେଉଛନ୍ତି ଈଶ୍ୱର; ଏଭଳି ଛଅଟି ଆବରଣ ମନେ କରାଯାଏ । ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି ଉତ୍ତମ ପଞ୍ଚ ଆବରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ଶଶାଂକଵିଷ୍ଣୁଶକ୍ତୀନାମେତଦାଵରଣତ୍ରଯମ୍ । ଅଂବିକାଵରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମେକାଵରଣମୁତ୍ତମମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଏହି ତିନିଟି ଆବରଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ଆବରଣକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆବରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଅଥଵା ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଯୁରାଵୃତିଃ ସୋମପୂଜନେ । ଅନାଵରଣମଥଵା ପୂଜନଂ ଶସ୍ଯତେ ଶିଵେ
ନହିଁଲେ, ସୋମ ପୂଜାରେ ଲୋକପାଳମାନେ ଆବରଣ ହେବେ; କିମ୍ବା କୌଣସି ଆବରଣ ଛାଡ଼ି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରାଯିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ପତ୍ରିକାଷ୍ଟଦଲେଷ୍ଵେଵ ସ୍ଥିତଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ଯଜେଚ୍ଛିଵମ୍ । ପତ୍ରିକାଲକ୍ଷଣଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସର୍ଵକର୍ମୋପଯୋଗିତମ୍
ପାତ୍ରର ଅଠଟି ପତ୍ରରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ପାତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉପଯୋଗୀ, ଏହିବେ ମୁଁ କହିବି ।
ସ୍ଵର୍ଣେନ ରାଜତେନାଥ ତାମ୍ରେଣାଥ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍ । ମୁକ୍ତାଶୁକ୍ତିନିଭଂ କୁର୍ଯାତ୍ପତ୍ରିକାଷ୍ଟଦଲଂ ଶୁଭମ୍
ସୁନା, ଚାଁଦି କିମ୍ବା ତାମ୍ବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଶୁଭ୍ର ମୁକ୍ତା ଶଙ୍ଖ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆଠଟି ପାତ୍ର ରୂପୀ ପତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍।
ପଦ୍ମପତ୍ରସମାନାଷ୍ଟକୋଣାକାରଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ । ପଲମାତ୍ରଂ ତତଃ ଶସ୍ତଂ ନିର୍ଵୃତଂ ଵିସ୍ତୃତଂ ପଦମ୍
ସେହି ପତ୍ରଟିକୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଆଠଟି କୋଣରେ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର, ଯଥେଷ୍ଟ ଓଜନ ଓ ଭଲ ଭାବରେ ଖୋଲା ଓ ମନୋହର ହେବା ଉଚିତ୍।
ଅସ୍ଥୂଲମଧ୍ଯମୁପରି ପଦ୍ମାକୃତିଦଲାଷ୍ଟକମ୍ । ଅଥଵା ଶକ୍ତିମାର୍ଗେଣ ପଂଚପତ୍ରଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍
ସେହି ପଦ୍ମ ଆକୃତିର ଆଠଟି ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଅଧିକ ମୋଟ କିମ୍ବା ପତଳା ନ ହେବା ଉଚିତ୍; କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ପଦ୍ଧତି ଅନୁସାରେ ପାଞ୍ଚଟି ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିପାରିବେ।
ତ୍ରିପତ୍ରମଥଵା କୁର୍ଯାଚ୍ଛକ୍ତିଭାଵେ ମତେନ ଚ । ଯଥା ସ୍ଯାଚ୍ଛୋଭନଂ ପାତ୍ରଂ ତଥା କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ
କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଭାବରେ ତିନିଟି ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିପାରିବେ; ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଶୁଭ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପାତ୍ର ହୁଏ, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶକ୍ତ୍ଯାଂତରିତରୁଦ୍ରାକ୍ଷୈଃ କଲ୍ପିତାଷ୍ଟଶତୈଃ ଶୁଭା । ମାଲୋପଵୀତଂ ତ୍ରିଂଶତ୍ଯା ଅଷ୍ଟକେନ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍
ଶକ୍ତି ମଣିକା ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମିଶାଇ ଏକ ଶୁଭ ୧୦୮ ମଣିର ମାଳା ତିଆରି କରାଯାଏ; ତିରିଶଟି ମଣିର ଉପବୀତ ଓ ଆଠଟି ମଣିର ଏକ ଅନ୍ୟ ଉପବୀତ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରାଯାଏ।
ପ୍ରଗଂଡଯୋରଥୈକୈକଂ ବଦ୍ଧା ତୁ ଦ୍ଵେ ପ୍ରକୋଷ୍ଠଯୋଃ । ଶିରସ୍ଯେକା ଧୃତା ତେନ କଂଠେ ଚ ପରମର୍ଷିଣା
ହାତର ଗଣ୍ଡରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଏକ ମଣି, ଦୁଇ ହାତର କଣ୍ଠିରେ ଦୁଇଟି ମଣି, ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଓ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଗଳାରେ ଏକ ମଣି ପିନ୍ଧାଯାଏ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷୈଃ ସ୍ଫଟିକୈ ରତ୍ନୈଃ କଲ୍ପିତା ହ୍ଯକ୍ଷମାଲିକା । ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମାସନଂ କୃତ୍ଵା ପଦ୍ମାସନଗତୋ ମୁନିଃ
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ସ୍ଫଟିକ ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅକ୍ଷମାଳା ତିଆରି କରାଯାଏ; ମୁନି, ବାଘ ଚର୍ମ କିମ୍ବା ପଦ୍ମାସନ ଉପରେ ବସି ସ୍ୱୟଂକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।
ଆଵାହନାସନଂ ଚାର୍ଘ୍ଯଂ ପାଦ୍ଯଂ ଵାଚମନୀଯକମ୍ । ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯ ଗଂଗାସଲିଲୈଃ ସ୍ନାପଯାମାସ ଶଂକରମ୍
ଆବାହନ, ଆସନ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ, ଓ ଆଚମନ ଦେଇ, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ।
ଅଷ୍ଟଗଂଧକସଂଯୁକ୍ତୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ବକୁଲପାଟଲୈଃ । ସ୍ଵର୍ଣଭାଂଡସ୍ଥିତୈର୍ଵସ୍ତ୍ରଶୋଧିତୈର୍ଵାସିତୈର୍ଦୃଢମ୍
ଆଠ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ମିଶା ଫୁଲ, ବକୁଳ ଓ ପାଟଳ ଫୁଲ, ସୁନା ଭାଣ୍ଡରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପଚାର ହୁଏ।
ଦ୍ଵାରେ ତାମ୍ରକଟାହଶ୍ଚ ପ୍ରବଂଧଦ୍ରୋଣିନା ଶୁଭମ୍ । ଗୋଶୃଂଗେଣ ଵିଷାଣେନ ଗଵଯସ୍ଯ ତଥା କ୍ଵଚିତ୍
ଦ୍ୱାରରେ ତାମ୍ବା ଠାଲି ଓ ଏକ ଶୁଭ କାଠର ବାଟି ରଖାଯାଏ; କେବେ କେବେ ଗାଈ ଓ ବନ୍ୟ ଗାଈର ଶିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଶଂଖେନ ରତ୍ନପାତ୍ରୈରଥାପି ଵା । ସ୍ଵର୍ଣୈର୍ଵା ରାଜତୈର୍ଵାପି ତାମ୍ରୈଃ କାଂସ୍ଯୈରଥାପି ଵା
ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଘୁରୁଥିବା ଶଂଖ, ରତ୍ନ ଭାଣ୍ଡ, ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା କିମ୍ବା କଂସ୍ୟ ଭାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।
ସ୍ଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମକଲଶୈଃ ସ୍ନାପଯାମାସ ଚେଚ୍ଛଯା । ଅଥଵା ମୃଣ୍ମଯୈଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ପଦ୍ମପତ୍ରୈରଥାପି ଵା
ସୁନାର ସୂକ୍ଷ୍ମ କଳଶ ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ; କିମ୍ବା ମାଟିର ପାତ୍ର କିମ୍ବା ପଦ୍ମପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ।
ପାଲାଶୈଶ୍ଚୂତଜଂବ୍ଵାଦ୍ଯୈଃ ପାତ୍ରୈଃ ସଂସ୍ନାପଯେଦ୍ଵିଭୁମ୍ । ସ୍ନାନାନାମଥ ସର୍ଵେଷାଂ ଧାରାସ୍ନାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ପାଳାଶ, ଆମ୍ବ କିମ୍ବା ଜାମୁ ଗଛର ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ; ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟରୁ ଧାରାସ୍ନାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ନମସ୍ତେତ୍ଯାଦିମଂତ୍ରେଣ ଶତରୁଦ୍ରିଯସଂଜ୍ଞିନା । ଶଂ ଚେତ୍ଯାଦ୍ଯନୁଵାକେନ ଶାଂତିରୂପେଣ ଚେଶ୍ଵରମ୍
‘ନମଃ’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଯାହାକୁ ‘ଶତରୁଦ୍ରିୟ’ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ‘ଶଂ’ ଆଦି ଅନୁବାକ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ରୂପେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଆଵୃତ୍ଯ ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ପଶ୍ଚାଦ୍ଗଂଧାଦି ଵିନ୍ଯସେତ୍ । ତତଶ୍ଚ ଶୋଭନୈଃ ପୁଷ୍ପୈଃ ପତ୍ରୈର୍ବିଲ୍ଵୈଃ ସମର୍ଚଯେତ୍
ଯେଉଁଠି ଯେପରି ସମ୍ଭବ, ଢାକି ଦେଇ, ପରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦିଆଯାଏ; ତାପରେ ଶୁଭ ଫୁଲ ଓ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ।
ତୁଲସୀମାରୁଵଦଲୈଃ କଲ୍ହାରୈଶ୍ଚ ମହୋତ୍ପଲୈଃ । ନୀଲୋତ୍ପଲୈରୁତ୍ପଲୈଶ୍ଚ ଶେଷୈଶ୍ଚ କରଵୀରକୈଃ
ତୁଳସୀ, ମାରୁଆ ପତ୍ର, କଲ୍ହାର, ବଡ଼ ପଦ୍ମ, ନୀଳ ପଦ୍ମ, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କରବୀର ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ।
କର୍ଣିକାରୈଃ ସିତାଂଭୋଜୈରପରାଜିତଯା ତଥା । ତିଲାକ୍ଷତୈରକ୍ଷତୈଶ୍ଚ ଶ୍ରୀପତ୍ରୈସ୍ତିଲମିଶ୍ରକୈଃ
କର୍ଣ୍ଣିକାର, ସ୍ୱେତ ପଦ୍ମ, ଅପରାଜିତା, ତିଳ, ଅଭଙ୍ଗ ଚାଉଳ, ଶୁଭ ପତ୍ର ଓ ତିଳ ମିଶାଇ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ଏଵଂ ମହେଶମୀଶାନଂ ପୂଜଯାମାସ ଗୌତମଃ । କର୍ପୂରାଗରୁକସ୍ତୂରୀ ସର୍ଜ୍ଜାଗରୁକଚଂଦନୈଃ
ଏଭଳି ଗୌତମ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କର୍ପୂର, ଅଗରୁ, କସ୍ତୂରୀ, ସର୍ଜ, ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଧୂପଯାମାସ ଷୋଡଶାଥ ପ୍ରଦୀପିକାଃ । କର୍ପୂରଵର୍ତ୍ତିସଂଯୁକ୍ତା ଦୀପଯଂତ୍ରୋପରିସ୍ଥିତାଃ
ସେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଧୂପ ଦେଲେ, ଏବଂ ପରେ ଷୋଳ ଟି ଦୀପ ରଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ କର୍ପୂର ବତି ଲଗାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେଗୁଡିକୁ ଦୀପଦାନରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।
ନିଵେଦିତଂ ମହେଶାଯ ଅଥ ନୈଵେଦ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ସୁପକ୍ଵଶାଲିପିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଲେହ୍ଯଂ ଚ ଚୋଷ୍ଯକମ୍
ତାପରେ, ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଗ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ—ଭଲଭାବେ ରାନ୍ଧା ଚାଉଳ, ଚାଉଳ ଚୁଣା ର ଖାଦ୍ୟ, ଖାଇବା, ଚାଟିବା ଏବଂ ଚୁସିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ।
ମଧୁରାଦିସମୋପେତଂ ପଂଚଭକ୍ଷ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ଅନେକପକ୍ଵଶାକାଢ୍ଯମନେକ ପକ୍ଵମିଶ୍ରିତମ୍
ଏହି ଭୋଗରେ ମିଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ୱାଦ, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ମିଠା, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରାନ୍ଧା ଶାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ମିଶିଥିଲା।
ପାନଂ ଵିଂଶତିସଂଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ରାକ୍ଷାରଂଭାଫଲାନ୍ଵିତମ୍ । ସୂପାଷ୍ଟକାଦିସଂଯୁକ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ମୂଲଫଲାଦିନା
ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରକାର ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ଅନ୍ୟା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା କୁଳି ଦ୍ରିଙ୍କ, ସୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ମିଶାଯାଇଥିଲା।
ଯଥାସଂଭଵସଂଯୁକ୍ତୈରନ୍ଯୈରପ୍ଯୁପକଲ୍ପିତମ୍ । ଅଗ୍ରପୁଷ୍ପସମୋପେତଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପ୍ରଦଦୌ ମୁନିଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା ମିଳିଲା, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ଭୋଗ ମୁନି ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ସୌଵର୍ଣପାତ୍ରିକା ନ୍ଯସ୍ତନୀରାଜନସହସ୍ରକମ୍ । ସୋପହାରାଯ ଦେଵାଯ ଦତ୍ଵା ଚୈଵ ନମସ୍ଯ ଚ
ସୁନା ଦିଆ ବାଟିରେ ହଜାର ଦୀପ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇ ସେ ଶିର ନମାଇଲେ।