କୃଷ୍ଣାଜିନସହସ୍ରାଣି ବହିଃ ପ୍ରାଂତେ ସ୍ଥିତାନି ଚ । ଏତାଦୃଶେ ଗୃହଵରେ ଦେଵଵଂଦ୍ଯୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ବାହାରେ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହଜାର ହଜାର କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ବିଛାଯାଇଥିଲା । ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହରେ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜିତ, ସେଠି ମହାମୁନି ବସିଥିଲେ ।
କର୍ପୂରାଦୀଂଶ୍ଚ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ପାଟୀରପୀଠେ କର୍ପୂରସିଂହାସନମକଲ୍ପଯତ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ପୂର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଚାରିଦିଗରେ ରଖିଲେ । ଏକ କାଠର ଚଉକି ଉପରେ କର୍ପୂରର ରାଜସିଂହାସନ ତିଆରି କଲେ ।
ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଶ୍ଵେତଂ ଚ ସୁସ୍ରିଗ୍ଧମାଵୃତ୍ତଂ ଘନସାରକୈଃ । ସୁଗଂଧଵାସିତଜଲୈଃ ସ୍ନାପ୍ଯ କ୍ଷୀରେଣ ଶଂକରମ୍
ସେ ଶିବଙ୍କୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଧଳା, ଭଲଭାବେ ତେଲ ଲଗାଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ରରେ, ଘନ ଅଗରୁ ଲଗାଇ ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵୈଦିକୈର୍ମଂତ୍ରୈଃ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ସଦାଶିଵମ୍ । ଦାରୁଚଂଦ୍ରୋପପୀଠେ ତୁ ଵସ୍ତ୍ରପୀଠଂ ନିଧାଯ ଚ । ପାତ୍ରିକାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଦଲେଷ୍ଵମୂନ୍
ଅନ୍ୟ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଦାଶିବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, କାଠର ଚଉକି ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ବିଛାଇ ଏକ ଛୋଟ ପାତ୍ର ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପତ୍ରର ଉପରେ ଅନୁସାରେ ରଖିଲେ ।
ଏକସ୍ମିନ୍ନକ୍ଷତାଃ ପାତ୍ରେ ଅନ୍ଯସ୍ମିନ୍ସତିଲାକ୍ଷତାଃ । ପଂଚଗଂଧକମେକସ୍ମିନ୍ନନ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟଗଂଧକମ୍
ଏକ ପାତ୍ରରେ ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ତିଳ ମିଶା ଚାଉଳ, ଏକରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଅନ୍ୟଟିରେ ଅଠ ପ୍ରକାରର ସୁଗନ୍ଧ ରଖାଯାଇଥିଲା ।
କାଶ୍ମୀରଂ ମୃଗନାଭିଂ ତୁ କର୍ପୂରଂ ଚଂଦନଂ ତଥା । ପାତ୍ରେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ପୂଜାସ୍ଥାନେ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯ ଚ
କେଶର, ମୃଗନାଭି, କର୍ପୂର ଓ ଚନ୍ଦନ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ରଖି, ପୂଜାର ସ୍ଥାନରେ ସଜାଯାଇଥିଲା ।
ନାନାଵରଣମାର୍ଗେଣ ପୂଜା ତତ୍ର ଵିଧୀଯତେ । ଲିଂଗମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋ ଦେଵଃ ପଂଚଵକ୍ତ୍ରଃ ସଦାଶିଵଃ
ନାନା ପ୍ରକାର ଆବରଣ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଲିଙ୍ଗର ମଧ୍ୟରେ ସଦାଶିବ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ରୂପେ ବସିଛନ୍ତି ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରାଵରଣଂ ଲିଂଗଂ ଶକ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ଵିଧୀଯତେ । ଶକ୍ତେରାଵରଣଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଷ୍ଣୋରାଵରଣଂ ଵିଧିଃ
ଲିଙ୍ଗ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଆବରଣ, ତାହାର ଆବରଣ ହେଉଛି ଶକ୍ତି, ଶକ୍ତିର ଆବରଣ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା ।
ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାଵରଣଂ ଚଂଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ସୂର୍ଯସ୍ତତଃ ଶ୍ରୁତିଃ । ଦିଗ୍ଦେଵତାସୁ ତଦ୍ଗୁପ୍ତିସ୍ତାସାମାଵରଣଂ ଦିଶଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର, ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାପରେ ବେଦ; ଦିଗ୍ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା ହେଉଛି ଦିଗ ଆବରଣ ।
ଦିଶାମାଵରଣଂ ଶଂଭୁସ୍ତସ୍ଯ ଚାଵରଣଂ ଗୁଣାଃ । ଦଶପ୍ରାଵରଣଂ ହ୍ଯେତଚ୍ଛିଵଲିଂଗାର୍ଚନଂ ଶୁଭମ୍
ଦିଗର ଆବରଣ ହେଉଛନ୍ତି ଶମ୍ଭୁ, ତାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଗୁଣ; ଏହି ଦଶ ଆବରଣ ହେଉଛି ଶିବଲିଙ୍ଗର ଶୁଭ ପୂଜା ।
କେଷାଂଚିନ୍ମତମେତତ୍ସ୍ଯାଦଥ ପ୍ରାଵରଣାଂତରମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଵରଣମାଖ୍ଯାତଂ ତଦୁମାଵରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
କେତେକଙ୍କ ମତରେ ଏହି ଶିକ୍ଷା, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଆବରଣ ଅନୁକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଜ୍ଞାନ ଆବରଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ତାହାର ଆବରଣ ହେଉଛି ଉମା ।
ଵିଷ୍ଣୁରାଵରଣଂ ତସ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚାଵରଣଂ ଵିଧିଃ । ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାଵରଣଂଚଂଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ଭାନୁରଥାଵୃତିଃ
ତାହାର ଆବରଣ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର, ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆବରଣ ।
ଭାନୋରାଵରଣଂ ଚେଶ ଇତି ଷୋଢାଵୃତିଃ ସ୍ମୃତା । ଵିଧିଂ ଵିନା ସମାଖ୍ଯାତଂ ପଂଚାଵରଣମୁତ୍ତମମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆବରଣ ହେଉଛନ୍ତି ଈଶ୍ୱର; ଏଭଳି ଛଅଟି ଆବରଣ ମନେ କରାଯାଏ । ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି ଉତ୍ତମ ପଞ୍ଚ ଆବରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ଶଶାଂକଵିଷ୍ଣୁଶକ୍ତୀନାମେତଦାଵରଣତ୍ରଯମ୍ । ଅଂବିକାଵରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତମେକାଵରଣମୁତ୍ତମମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଏହି ତିନିଟି ଆବରଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ଆବରଣକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆବରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଅଥଵା ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଯୁରାଵୃତିଃ ସୋମପୂଜନେ । ଅନାଵରଣମଥଵା ପୂଜନଂ ଶସ୍ଯତେ ଶିଵେ
ନହିଁଲେ, ସୋମ ପୂଜାରେ ଲୋକପାଳମାନେ ଆବରଣ ହେବେ; କିମ୍ବା କୌଣସି ଆବରଣ ଛାଡ଼ି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରାଯିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ପତ୍ରିକାଷ୍ଟଦଲେଷ୍ଵେଵ ସ୍ଥିତଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ଯଜେଚ୍ଛିଵମ୍ । ପତ୍ରିକାଲକ୍ଷଣଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସର୍ଵକର୍ମୋପଯୋଗିତମ୍
ପାତ୍ରର ଅଠଟି ପତ୍ରରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ପାତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ ଯାହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉପଯୋଗୀ, ଏହିବେ ମୁଁ କହିବି ।
ସ୍ଵର୍ଣେନ ରାଜତେନାଥ ତାମ୍ରେଣାଥ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍ । ମୁକ୍ତାଶୁକ୍ତିନିଭଂ କୁର୍ଯାତ୍ପତ୍ରିକାଷ୍ଟଦଲଂ ଶୁଭମ୍
ସୁନା, ଚାଁଦି କିମ୍ବା ତାମ୍ବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଶୁଭ୍ର ମୁକ୍ତା ଶଙ୍ଖ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆଠଟି ପାତ୍ର ରୂପୀ ପତ୍ର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍।
ପଦ୍ମପତ୍ରସମାନାଷ୍ଟକୋଣାକାରଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ । ପଲମାତ୍ରଂ ତତଃ ଶସ୍ତଂ ନିର୍ଵୃତଂ ଵିସ୍ତୃତଂ ପଦମ୍
ସେହି ପତ୍ରଟିକୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଆଠଟି କୋଣରେ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର, ଯଥେଷ୍ଟ ଓଜନ ଓ ଭଲ ଭାବରେ ଖୋଲା ଓ ମନୋହର ହେବା ଉଚିତ୍।
ଅସ୍ଥୂଲମଧ୍ଯମୁପରି ପଦ୍ମାକୃତିଦଲାଷ୍ଟକମ୍ । ଅଥଵା ଶକ୍ତିମାର୍ଗେଣ ପଂଚପତ୍ରଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍
ସେହି ପଦ୍ମ ଆକୃତିର ଆଠଟି ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଅଧିକ ମୋଟ କିମ୍ବା ପତଳା ନ ହେବା ଉଚିତ୍; କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ପଦ୍ଧତି ଅନୁସାରେ ପାଞ୍ଚଟି ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିପାରିବେ।
ତ୍ରିପତ୍ରମଥଵା କୁର୍ଯାଚ୍ଛକ୍ତିଭାଵେ ମତେନ ଚ । ଯଥା ସ୍ଯାଚ୍ଛୋଭନଂ ପାତ୍ରଂ ତଥା କୁର୍ଯ୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ
କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ଭାବରେ ତିନିଟି ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିପାରିବେ; ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଶୁଭ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପାତ୍ର ହୁଏ, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶକ୍ତ୍ଯାଂତରିତରୁଦ୍ରାକ୍ଷୈଃ କଲ୍ପିତାଷ୍ଟଶତୈଃ ଶୁଭା । ମାଲୋପଵୀତଂ ତ୍ରିଂଶତ୍ଯା ଅଷ୍ଟକେନ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍
ଶକ୍ତି ମଣିକା ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମିଶାଇ ଏକ ଶୁଭ ୧୦୮ ମଣିର ମାଳା ତିଆରି କରାଯାଏ; ତିରିଶଟି ମଣିର ଉପବୀତ ଓ ଆଠଟି ମଣିର ଏକ ଅନ୍ୟ ଉପବୀତ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରାଯାଏ।
ପ୍ରଗଂଡଯୋରଥୈକୈକଂ ବଦ୍ଧା ତୁ ଦ୍ଵେ ପ୍ରକୋଷ୍ଠଯୋଃ । ଶିରସ୍ଯେକା ଧୃତା ତେନ କଂଠେ ଚ ପରମର୍ଷିଣା
ହାତର ଗଣ୍ଡରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଏକ ମଣି, ଦୁଇ ହାତର କଣ୍ଠିରେ ଦୁଇଟି ମଣି, ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଓ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଗଳାରେ ଏକ ମଣି ପିନ୍ଧାଯାଏ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷୈଃ ସ୍ଫଟିକୈ ରତ୍ନୈଃ କଲ୍ପିତା ହ୍ଯକ୍ଷମାଲିକା । ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମାସନଂ କୃତ୍ଵା ପଦ୍ମାସନଗତୋ ମୁନିଃ
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ସ୍ଫଟିକ ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅକ୍ଷମାଳା ତିଆରି କରାଯାଏ; ମୁନି, ବାଘ ଚର୍ମ କିମ୍ବା ପଦ୍ମାସନ ଉପରେ ବସି ସ୍ୱୟଂକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।
ଆଵାହନାସନଂ ଚାର୍ଘ୍ଯଂ ପାଦ୍ଯଂ ଵାଚମନୀଯକମ୍ । ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯ ଗଂଗାସଲିଲୈଃ ସ୍ନାପଯାମାସ ଶଂକରମ୍
ଆବାହନ, ଆସନ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ, ଓ ଆଚମନ ଦେଇ, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ।
ଅଷ୍ଟଗଂଧକସଂଯୁକ୍ତୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ବକୁଲପାଟଲୈଃ । ସ୍ଵର୍ଣଭାଂଡସ୍ଥିତୈର୍ଵସ୍ତ୍ରଶୋଧିତୈର୍ଵାସିତୈର୍ଦୃଢମ୍
ଆଠ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ମିଶା ଫୁଲ, ବକୁଳ ଓ ପାଟଳ ଫୁଲ, ସୁନା ଭାଣ୍ଡରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପଚାର ହୁଏ।
ଦ୍ଵାରେ ତାମ୍ରକଟାହଶ୍ଚ ପ୍ରବଂଧଦ୍ରୋଣିନା ଶୁଭମ୍ । ଗୋଶୃଂଗେଣ ଵିଷାଣେନ ଗଵଯସ୍ଯ ତଥା କ୍ଵଚିତ୍
ଦ୍ୱାରରେ ତାମ୍ବା ଠାଲି ଓ ଏକ ଶୁଭ କାଠର ବାଟି ରଖାଯାଏ; କେବେ କେବେ ଗାଈ ଓ ବନ୍ୟ ଗାଈର ଶିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଶଂଖେନ ରତ୍ନପାତ୍ରୈରଥାପି ଵା । ସ୍ଵର୍ଣୈର୍ଵା ରାଜତୈର୍ଵାପି ତାମ୍ରୈଃ କାଂସ୍ଯୈରଥାପି ଵା
ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଘୁରୁଥିବା ଶଂଖ, ରତ୍ନ ଭାଣ୍ଡ, ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା କିମ୍ବା କଂସ୍ୟ ଭାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।
ସ୍ଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମକଲଶୈଃ ସ୍ନାପଯାମାସ ଚେଚ୍ଛଯା । ଅଥଵା ମୃଣ୍ମଯୈଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ପଦ୍ମପତ୍ରୈରଥାପି ଵା
ସୁନାର ସୂକ୍ଷ୍ମ କଳଶ ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ; କିମ୍ବା ମାଟିର ପାତ୍ର କିମ୍ବା ପଦ୍ମପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ।
ପାଲାଶୈଶ୍ଚୂତଜଂବ୍ଵାଦ୍ଯୈଃ ପାତ୍ରୈଃ ସଂସ୍ନାପଯେଦ୍ଵିଭୁମ୍ । ସ୍ନାନାନାମଥ ସର୍ଵେଷାଂ ଧାରାସ୍ନାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ପାଳାଶ, ଆମ୍ବ କିମ୍ବା ଜାମୁ ଗଛର ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ; ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟରୁ ଧାରାସ୍ନାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ନମସ୍ତେତ୍ଯାଦିମଂତ୍ରେଣ ଶତରୁଦ୍ରିଯସଂଜ୍ଞିନା । ଶଂ ଚେତ୍ଯାଦ୍ଯନୁଵାକେନ ଶାଂତିରୂପେଣ ଚେଶ୍ଵରମ୍
‘ନମଃ’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଯାହାକୁ ‘ଶତରୁଦ୍ରିୟ’ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ‘ଶଂ’ ଆଦି ଅନୁବାକ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ରୂପେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।