ଗାଯଂତି ମଧୁରାଂ ଗୀତିଂ ସୁଭ୍ରୂଭଂଗନିରୀକ୍ଷଣୈଃ । ମଂଦସ୍ମିତୈଃ କରତଲଶବ୍ଦାସ୍ଫୋଟିକଯା ତଥା
ସେମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଭୂଂଗି ଭଙ୍ଗି ଭୌହ ଦେଖାଉଥିଲେ, ମନୋହର ହସ ହସୁଥିଲେ ଏବଂ ହାତ ତାଳି ଦେଇ ମଜା କରୁଥିଲେ।
କ୍ଵଚିଦ୍ଗଲକୃତୈର୍ଗୀତୈରନ୍ଯୋନ୍ଯ କରତାଡନୈଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯ ମୁଖମାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରଲୋଭୈର୍ଗୀତପୂର୍ଵକୈଃ
କେବେ କେବେ ଗଳାରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ଗୀତ ଏବଂ ପରସ୍ପର ହାତ ତାଳି ସହିତ, ଏକାପରେକ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ।
କ୍ରୀଡନ୍ନାସ୍ତେ ମହାଯୋଗୀ ପଦ୍ମକିଂଜଲ୍କସନ୍ନିଭଃ । ଏଵଂ ଚରିତପୁଣ୍ଯେନ କେନ ଵା ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଏଭଳି ଖେଳ କରୁଥିବା, ପଦ୍ମର ତନ୍ତୁ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ମହାଯୋଗୀ ବସିଛନ୍ତି; ଏହି ମହତ୍ କୃତ୍ୟ କିଏ କେମିତି ଲାଭ କଲେ, ମୋତେ କୁହ।
ଶଂଭୁରୁଵାଚ- ଏଷ ଵିପ୍ରଃ ପୁରା ରାମ ସର୍ଵସଂପତ୍ସମନ୍ଵିତଃ । ନାନାଵିଧସୁଖୋପେତୋ ଭାର୍ଯ୍ଯାପୋଷଣତତ୍ପରଃ
ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ— ହେ ରାମ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦରେ ଭରପୂର ଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ଅପୁତ୍ରୋ ଦାନହୀନଶ୍ଚ ଦେଵତାର୍ଚନଵର୍ଜିତଃ । ପଂଚଯଜ୍ଞଵିହୀନଶ୍ଚ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯପରିଵର୍ଜିତଃ
ସେ ସନ୍ତାନହୀନ, ଦାନ ଦେବାରେ ଅସମର୍ଥ, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଅନାସକ୍ତ, ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁନଥିବା ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରୁ ବିମୁଖ ଥିଲେ।
ପ୍ରାତର୍ମ୍ମଧ୍ଯାହ୍ନସାଯାହ୍ନଭୋଜନପ୍ରଵଣୋଽଶୁଚିଃ । କଦାଚିଦଗମଦ୍ଗେହଂ ଗୌତମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ପ୍ରଭାତ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସାଂଝରେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଭଲପାଉଥିଲେ, ଅପବିତ୍ର ଥିଲେ, ଏକଥର ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲେ।
ତ୍ର୍ଯଂବକସ୍ଯ ଗିରୌ ପୁଣ୍ଯେ ନାନାମୁନିଗଣାଶ୍ରିତେ । ତତ୍ରାପି ଶୋଭିତଗୃହଂ ସ୍ଫଟିକସ୍ତଂଭକଲ୍ପିତମ୍
ତ୍ରୟମ୍ବକ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଋଷିମୁନି ରହୁଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଫଟିକ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏକ ଅତି ଚମତ୍କାର ଘର ଥିଲା।
ଅଗୁରୁଦ୍ରଵକସ୍ତୂରୀଚଂଦ୍ର କୁଂକୁମଚର୍ଚିତା । ଭିତ୍ତିର୍ଯସ୍ଯ ଚ ସଂତାନକୁସୁମାମୋଦସୌଷ୍ଠଵମ୍
ଏହି ଘରର ଦିଵାଲି ଅଗୁରୁ, କପୂର, କସ୍ତୂରୀ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଦ୍ୱାରା ଲିପ୍ତ ଥିଲା; ସନ୍ତାନକୁସୁମର ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଶ ମଧୁର ହୋଇଥିଲା।
କସ୍ତୂରିକା ପୁଷ୍ପରସ ସମୁତ୍ସେଚିତଭୂତଲମ୍ । ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୁଶ୍ଵେତଵିଵିଧଵିତାନପରିଶୋଭିତମ୍
ଭୂମି ଉପରେ କସ୍ତୂରୀ ଓ ପୁଷ୍ପରସ ଛିଟାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ନନାପ୍ରକାର ଶୁଭ୍ର ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଛାଯା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଅଂଗଣଂ ଶୋଭିତ ମହାକଦଲୀପୂଗଶୋଭିତମ୍ । ସମୀପସରସୀଜାତ ମଂଜୁକୂଜନ୍ମଧୁଵ୍ରତମ୍
ଅଙ୍ଗଣା ମହା କଦଳୀ ଓ ପୁଗ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ନିକଟରେ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁମକ୍ଷୀକା ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ।
ପାଟୀରତରୁସଂଭୂତ ଗଂଧପୂରିତଦିଙ୍ମୁଖମ୍ । ଶିକ୍ଷାଗୀତକୃତାଲ୍ହାଦ ଗୀତପୂରିତଦିଙ୍ମୁଖମ୍
ପାଟୀର ଗଛର ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଦିଗ୍ବଳୀ ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଶିକ୍ଷା ଗୀତର ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଗୀତର ଧ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ମୁଖରିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ନିଦାଘଜନିତାତାପ ନାଶଯଂତ୍ରଵିନିର୍ମିତମ୍ । କଦଲୀଦଲସଂଚ୍ଛାଦି ପାଵକାକଲ୍ପିତଚ୍ଛଦମ୍
ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ତିଆରି, କଦଳୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛାଦ ଏବଂ ଅଗ୍ନିରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ଛାଯା ଦେଇ ଢାକାଯାଇଥିଲା।
ପାଟୀରତରୁସୁସ୍ନିଗ୍ଧ ସାଂଦ୍ର ଦ୍ଵାରକପାଟକମ୍ । ସୌଗଂଧିକମହାମୋଦି କଲ୍ପିତାଂତର ଭିତ୍ତିକମ୍
ପାଟୀର ଗଛର ମୃଦୁ ଓ ମୋଟ ଦ୍ୱାର, ଭିତର ଦିଵାଲି ଉତ୍ତମ ଗନ୍ଧ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଈଶାନଭାଗସୁଭଗ ରତିକଲ୍ପିତ ଵେଦିକମ୍ । ହାଟିକାକଲ୍ପିତପଦଂ ଵିଚିତ୍ରଵେଦିକାଯୁତମ୍
ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ଏକ ମଞ୍ଚ ଥିଲା, ଶିଳ୍ପୀମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ମଝିରେ ନନାପ୍ରକାର ମଞ୍ଚ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ସୁସ୍ନିଗ୍ଧନି ବିଡଚ୍ଛାଯଂ ଵଟମୂଲୋପକଲ୍ପିତମ୍ । ପ୍ରସୂନକଦଲୀଖଂଡ ସରୋଭିଃ ପ୍ରାଂତଶୋଭିତମ୍
ସୁନିଜ୍ଜଳ ଛାୟା ଦେଇଥିବା ବଟ ଗଛ ତଳେ ଏକ ଶିତଳ ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ପାଶରେ କଦଳୀ ଫୁଲ ଏବଂ ଝିଲିକ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ମହାଵଟାଗ୍ରସଂଲଗ୍ନ ତୁଷାରିତପଯୋଧରମ୍ । ନାକୋପଵନସଂପନ୍ନ ଵିଚିତ୍ରାରାମ ଶୋଭିତମ୍
ବଡ଼ ବଟ ଗଛର ଶିଖରରେ ଝୁଲିଥିବା ମେଘ ଏଠାକୁ ଶିତଳ କରୁଥିଲା; ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ବାଗିଚା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା।
ଵାପୀକୂପତଡାଗାଦ୍ଯମନେକଵନଶୋଭିତମ୍ । ମଂଦଂ ମଂଦଂ ଵଵୌ ଵାଯୁର୍ଯତ୍ର ଗେହେ ସୁଖପ୍ରଦଃ
ଏଠାରେ ଅନେକ କୁଆଁ, ପୋଖରୀ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା; ଘର ମଧ୍ୟରେ ସଦା ମଧୁର ଏବଂ ଶିତଳ ପବନ ବହୁଥିଲା।
ଵାଦିନ୍ଯଶ୍ଚାରୁସର୍ଵାଂଗ୍ଯୋ ଵାଦ୍ଯାନି ସ୍ମରସଂପଦଃ । ଵୀଣାଂ ଵେଣୁଂ ତ୍ରିଵେଣୁଂ ଚ ଵାଦଯଂତି ଵରାଂଗନାଃ
ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଥିବା ମହିଳାମାନେ ଭାଲ ପ୍ରେମ ଭରା ବାଦ୍ୟ ଚାଳୁଥିଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗନାମାନେ ବୀଣା, ବାଁଶୀ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ବାଁଶୀ ରବାବ ଚାଳୁଥିଲେ।
ତୌର୍ଯ୍ଯତ୍ରିକକୃତୋ ନାର୍ଯ୍ଯଶ୍ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ତଥୋର୍ଦ୍ଧ୍ଵତଃ । ସୁଵର୍ଣାଦିକପାତ୍ରେଷୁ ଵଟକା ଭସ୍ମନଃ ଶୁଭାଃ
ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ଏବଂ ଉପରେ ବସାଯାଇଥିଲେ । ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାତୁର ପାତ୍ରରେ ଶୁଭ୍ର ଭସ୍ମର ଗୋଲା ରଖାଯାଇଥିଲା ।
ଵାସିତାଃ ସର୍ଵଗଂଧୈଶ୍ଚ ସୁଧୂପୈରପି ଧୂପିତାଃ । କୁଶଗ୍ରଥିତସଂଘାଶ୍ଚ ଅକ୍ଷମାଲାଶ୍ଚ କୋଟିଶଃ
ଏହି ଭସ୍ମର ଗୋଲାଗୁଡିକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଗନ୍ଧିତ କରାଯାଇଥିଲା ଓ ଉତ୍ତମ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ଧୂପିତ କରାଯାଇଥିଲା । କୁଶ ଘାସରେ ବାନ୍ଧା ଗଛି ଓ ଅନେକ ଅକ୍ଷମାଳା ମଧ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା ।
କୃଷ୍ଣାଜିନସହସ୍ରାଣି ବହିଃ ପ୍ରାଂତେ ସ୍ଥିତାନି ଚ । ଏତାଦୃଶେ ଗୃହଵରେ ଦେଵଵଂଦ୍ଯୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ବାହାରେ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହଜାର ହଜାର କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ବିଛାଯାଇଥିଲା । ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହରେ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜିତ, ସେଠି ମହାମୁନି ବସିଥିଲେ ।
କର୍ପୂରାଦୀଂଶ୍ଚ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ପାଟୀରପୀଠେ କର୍ପୂରସିଂହାସନମକଲ୍ପଯତ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ପୂର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଚାରିଦିଗରେ ରଖିଲେ । ଏକ କାଠର ଚଉକି ଉପରେ କର୍ପୂରର ରାଜସିଂହାସନ ତିଆରି କଲେ ।
ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଶ୍ଵେତଂ ଚ ସୁସ୍ରିଗ୍ଧମାଵୃତ୍ତଂ ଘନସାରକୈଃ । ସୁଗଂଧଵାସିତଜଲୈଃ ସ୍ନାପ୍ଯ କ୍ଷୀରେଣ ଶଂକରମ୍
ସେ ଶିବଙ୍କୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଧଳା, ଭଲଭାବେ ତେଲ ଲଗାଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ରରେ, ଘନ ଅଗରୁ ଲଗାଇ ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଓ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵୈଦିକୈର୍ମଂତ୍ରୈଃ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ସଦାଶିଵମ୍ । ଦାରୁଚଂଦ୍ରୋପପୀଠେ ତୁ ଵସ୍ତ୍ରପୀଠଂ ନିଧାଯ ଚ । ପାତ୍ରିକାମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଦଲେଷ୍ଵମୂନ୍
ଅନ୍ୟ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଦାଶିବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, କାଠର ଚଉକି ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ବିଛାଇ ଏକ ଛୋଟ ପାତ୍ର ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପତ୍ରର ଉପରେ ଅନୁସାରେ ରଖିଲେ ।
ଏକସ୍ମିନ୍ନକ୍ଷତାଃ ପାତ୍ରେ ଅନ୍ଯସ୍ମିନ୍ସତିଲାକ୍ଷତାଃ । ପଂଚଗଂଧକମେକସ୍ମିନ୍ନନ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟଗଂଧକମ୍
ଏକ ପାତ୍ରରେ ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ତିଳ ମିଶା ଚାଉଳ, ଏକରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଅନ୍ୟଟିରେ ଅଠ ପ୍ରକାରର ସୁଗନ୍ଧ ରଖାଯାଇଥିଲା ।
କାଶ୍ମୀରଂ ମୃଗନାଭିଂ ତୁ କର୍ପୂରଂ ଚଂଦନଂ ତଥା । ପାତ୍ରେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ପୂଜାସ୍ଥାନେ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯ ଚ
କେଶର, ମୃଗନାଭି, କର୍ପୂର ଓ ଚନ୍ଦନ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ରଖି, ପୂଜାର ସ୍ଥାନରେ ସଜାଯାଇଥିଲା ।
ନାନାଵରଣମାର୍ଗେଣ ପୂଜା ତତ୍ର ଵିଧୀଯତେ । ଲିଂଗମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତୋ ଦେଵଃ ପଂଚଵକ୍ତ୍ରଃ ସଦାଶିଵଃ
ନାନା ପ୍ରକାର ଆବରଣ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଲିଙ୍ଗର ମଧ୍ୟରେ ସଦାଶିବ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ରୂପେ ବସିଛନ୍ତି ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରାଵରଣଂ ଲିଂଗଂ ଶକ୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ଵିଧୀଯତେ । ଶକ୍ତେରାଵରଣଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଷ୍ଣୋରାଵରଣଂ ଵିଧିଃ
ଲିଙ୍ଗ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଆବରଣ, ତାହାର ଆବରଣ ହେଉଛି ଶକ୍ତି, ଶକ୍ତିର ଆବରଣ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା ।
ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାଵରଣଂ ଚଂଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ସୂର୍ଯସ୍ତତଃ ଶ୍ରୁତିଃ । ଦିଗ୍ଦେଵତାସୁ ତଦ୍ଗୁପ୍ତିସ୍ତାସାମାଵରଣଂ ଦିଶଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର, ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାପରେ ବେଦ; ଦିଗ୍ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା ହେଉଛି ଦିଗ ଆବରଣ ।
ଦିଶାମାଵରଣଂ ଶଂଭୁସ୍ତସ୍ଯ ଚାଵରଣଂ ଗୁଣାଃ । ଦଶପ୍ରାଵରଣଂ ହ୍ଯେତଚ୍ଛିଵଲିଂଗାର୍ଚନଂ ଶୁଭମ୍
ଦିଗର ଆବରଣ ହେଉଛନ୍ତି ଶମ୍ଭୁ, ତାଙ୍କର ଆବରଣ ହେଉଛି ଗୁଣ; ଏହି ଦଶ ଆବରଣ ହେଉଛି ଶିବଲିଙ୍ଗର ଶୁଭ ପୂଜା ।