ପ୍ରୋତ୍ସାହଂ ଵର୍ଧଯଂତେ ଯେ ମୋଦଂତେ ଦିଵି ତେ ନରାଃ । ହେମଂତେ ଵହ୍ନିଦୋ ଯଶ୍ଚ ତଥା ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଜଲପ୍ରଦଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଶୀତକାଳରେ ଅଗ୍ନି ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପାଣି ଦେଇଥିବା—
ଵର୍ଷା ସ୍ଵାଶ୍ରମଦାତା ଚ ସ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦତେ ଚିରମ୍ । ପୁଣ୍ଯକାଲେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ନିତ୍ଯ ନୈମିତ୍ତିକାଦିଷୁ
ବର୍ଷାକାଳରେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କାଳରେ, ନିତ୍ୟ କିମ୍ବା ନିମିତ୍ତିକ ଯେପରି ହେଉ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଃ କୁରୁତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସ ନୂନଂ ସୁରଲୋକଭାକ୍
ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
ଦାନଂ ଦରିଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଭୋଃ କ୍ଷମିତ୍ଵଂ ଯୂନାଂ ତପୋ ଜ୍ଞାନଵତାଂ ଚ ମୌନମ୍ । ଇଚ୍ଛାନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ସୁଖୋଚିତାନାଂ ଦଯା ଚ ଭୂତେଷୁ ଦିଵଂ ନଯଂତି
ଗରିବଙ୍କ ଦାନ, ଯୁବକଙ୍କ ଖ୍ଷମା, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ନିବୃତ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା—ଏସବୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।
ଦ୍ଵିଵିଧଃ କର୍ମସଂବଂଧଃ ପାପପୁଣ୍ଯସମୁଦ୍ଭଵଃ । ସତ୍ଯମେଵ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ କ୍ରିଯତେ ହ୍ଯତ୍ର ନିର୍ଣଯଃ
କର୍ମର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବାନ୍ଧନ ଅଛି—ଏକଟି ପାପରୁ, ଅନ୍ୟଟି ପୁଣ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏଠାରେ ସତ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଏ।
ତପୋଧ୍ଯାନସମାଯୁକ୍ତଂ ତାରଣାଯ ଭଵାଂବୁଧେଃ । ପାପଂ ତୁ ପତନାଯୋକ୍ତଂ ସତ୍ଯମେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେ କର୍ମ ତପସ୍ୟା ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ହୁଏ, ସେଠିଏ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ସମୁଦ୍ରକୁ ପାର କରିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। କିନ୍ତୁ ପାପ କରିଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଅବନତି ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ବଲେନ ପରିଚାରେଣ ଶୌର୍ଯେଣାଭିଯୁତସ୍ଯ ଚ । ପୁଣ୍ଯହୀନସ୍ଯ ଵୈ ପୁଂସସ୍ତଦ୍ବଲାଦିଵ ଲୀଯତେ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପୁଣ୍ୟହୀନ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଶକ୍ତି, ସେବା କିମ୍ବା ସାହସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଅନ୍ତେଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ହ୍ରାସ ପାଏ।
ଉନ୍ନତା ଗିରି ଦୁର୍ଗେଷୁ ଵୃକ୍ଷାଃ ସଂତି ସୁପୁଷ୍ଟକାଃ । ପତଂତି ଵାତଵେଗେନ ସମୂଲାସ୍ତୁ ଘନା ଅପି
ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ମଜବୁତ ଓ ପୋଷିତ ଗଛ ଥାଏ; ତଥାପି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ବାତାସର ଜୋରରେ ମୂଳସହିତ ଉଖଳି ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ସତ୍ଯଧର୍ମଵିହୀନାସ୍ତେ ତଥା ଯାଂତି ଯମାଲଯମ୍ । ସାମାନ୍ଯଂ ସର୍ଵଜଂତୂଂନାଂ ବଲଂ ଧର୍ମସ୍ତୁ କେଵଲଃ
ଏଭଳି, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ହୀନ ଲୋକମାନେ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଖରେ ଶକ୍ତି ସାଧାରଣ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ଯେନ ସଂତରତେ ଜଂତୁରିହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ । ମଯା ସର୍ଵମିଦଂ ସମ୍ଯକ୍ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗ ପ୍ରଦାଯକମ୍
ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ପାର ହୋଇପାରେ—ସେଇ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇଁ ମାର୍ଗ ଦେଉଛି।
ସମାସେନ ସମାଖ୍ଯାତଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ମୁଁ ସାରାଂଶରେ ଏହା କହିଦେଲି; ଏଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ କି?
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଏତନ୍ମୂର୍ଖୋଽପି ଜାନାତି ଶୁଭକର୍ମକରଃ ପୁମାନ୍ । ନ ଯାତି ନରକଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତଥା ପାପକ୍ରିଯା ରତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଏହି କଥା ମୂର୍ଖ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ଯେ, ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ଓ ପାପ କାମରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଏ ନାହିଁ।
କ୍ରତୁଭିର୍ଵିଵିଧୈରିଷ୍ଟୈର୍ଵ୍ରତ ଦାନ ଜପାଦିଭିଃ । ସତ୍ଯେନାଚାରକୁଶଲୈଃ ସ୍ଵର୍ଗସୌଖ୍ଯମଵାପ୍ଯତେ
ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ, ବଳି, ବ୍ରତ, ଦାନ, ଜପ ଓ ସତ୍ୟବାଣୀ, ଭଲ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗର ସୁଖ ମିଳେ।
ଵିଦ୍ଯାଚାରଧନୋପେତୈର୍ଋଷିଭିର୍ଵେଦପାରଗୈଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯଯୋଗେନ ଯଜ୍ଞୈର୍ନାକସ୍ତତଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଶିକ୍ଷା, ଆଚରଣ ଓ ଧନରେ ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଆନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ।
ଵିତ୍ତେନ ଚ ଵିନା ଦାନଂ ବହୁଦାତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ । ଵିଦ୍ଯମାନ ଧନେନାପି କୁଟୁଂବାସକ୍ତଚେତସା
ଧନ ଛାଡ଼ି ଅନେକ ଦାନ ଦେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ପରିବାରରେ ମନ ଲଗାଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦାନ ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦଯୋ ଧର୍ମା ଵିଶେଷେଣ କଲୌ ଯୁଗେ । ଦୁଷ୍କରା ଦାନଧର୍ମୋଽପି ଦୁଷ୍କରୋ ଭଗଵନ୍ମତଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କଳିଯୁଗରେ ବିଶେଷ କଠିନ। ଦାନ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ, ଭଗବନ, ମୋ ମତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।
ଅଲ୍ପାଯାସେନ ଧର୍ମେଣ ଲଭ୍ଯତେ ଧର୍ମସଂଚଯଃ । ତନ୍ମେ ଵିଶେଷତୋ ବ୍ରୂହି ଧର୍ମାଧର୍ମପ୍ରଦର୍ଶକ
ସାଧାରଣ ଚେଷ୍ଟାରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିପାରେ। ତେଣୁ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦେଖେଇଦେବା ମହାନ, ମୋତେ ବିଶେଷ କଥା କହ।
ତଦେକଂ କଥ୍ଯତାଂ ଧର୍ମଂ ସର୍ଵଧର୍ମୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ । କୃତେନୈକେନ ଯେନେହ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏକ ଧର୍ମ କଥା କହ, ଯାହା କେବଳ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବ।
ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଯଶୋ ଧର୍ମମାଯୁର୍ଯେନାଭି ଵର୍ତ୍ତତେ । ମର୍ତ୍ଯଲୋକେଽପି ସଖ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵର୍ଗୋ ଯେନାକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ମନ୍ଦିର, ଧର୍ମ, ଆୟୁ ଆଦି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏହି ମରଣଧାମରେ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ରତା ହୁଏ, ଓ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ସାକ୍ଷାନ୍ନାରାଯଣୋ ଯେନ ଭକ୍ତାନାମଭଯପ୍ରଦଃ । ତୁଷ୍ଯେଦସ୍ଯପ୍ରସାଦେନ କାମଃ କରତଲେ ସ୍ଥିତଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ ଭକ୍ତମାନେକୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯାହାର କୃପାରେ, ଇଚ୍ଛାମତି ଫଳ ହାତରେ ରହିଥାଏ।
ସର୍ଵଯଜ୍ଞ ତପୋଦାନତୀର୍ଥସେଵାଧିକଂ ଫଲମ୍ । ଲଭ୍ଯତେ ଯେନ ଯଦ୍ଯସ୍ତି ଵୈଵସ୍ଵତ ତଦାଦିଶ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ତୀର୍ଥସେବା ଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ—ଏପରି କିଛି ଥାଏ, ହେ ବୈବସ୍ୱତ, ତାହା କହ।
ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋ ହ୍ଯହଂ ଦେଵ ଯଦି ଧର୍ମୋପଦେଶତଃ । ସର୍ଵଧର୍ମକ୍ରିଯାସାରଂ ତଦେକଂ କୃପଯା ଵଦ
ହେ ଦେବ, ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ଧର୍ମ ଶିଖାଇବାକୁ ଦୟା କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟର ସାର ଏକଟି କଥା ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ପାପାନାମନୁରୂପାଣି ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାନି ଯଦ୍ଯଥା । ତଥା ତଥୈଵ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ କଥିତାନି ମନୀଷିଭିଃ
ପାପର ପ୍ରକାର ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି; ଏହିପରି ଭାବେ, ଜେଉଁପରି ଦରକାର, ତେଉଁପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।
କର୍ତୁଂ ତାନି ନ ଶକ୍ଯଂତେ ଦେଵ ପ୍ରତ୍ଯେକଶୋ ନରୈଃ । ସର୍ଵପାପହରଂ ପୁଣ୍ଯମେକଂ ଚେଦସ୍ତି ତଦ୍ଵଦ
ହେ ଦେବ, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଏକେକା ଲୋକମାନେ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯଦି କୌଣସି ଏକ ମାତ୍ର ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ଦୟାକରି ସେଥିରେ କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ-। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯମଂ ଧର୍ମସ୍ଵରୂପିଣମ୍ । ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରଯତୋ ଭୂତ୍ଵା ସୂକ୍ଷ୍ମଧର୍ମାଭିକାମୁକଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧର୍ମ ଲାଗି ଆଶା କରି, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ଯମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ନମସ୍ତେ ସର୍ଵଶମନ ନମସ୍ତେ ଜଗତାଂପତେ । ନମୋଽସ୍ତୁ ଦେଵରୂପାଯ ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗପ୍ରଦାଯିନେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଉଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର; ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର; ଦେବତା ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗର ପଥ ଦେଉଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଵରୂପାଯ ଧର୍ମରାଜ ନମୋସ୍ତୁତେ । ତ୍ଵଯା ଭୂଃ ପାଲ୍ଯତେ ଦେଵାପ୍ଯଂତରିକ୍ଷଂ ଚ ଦ୍ଯୌର୍ମହଃ
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ମୂର୍ତ୍ତି ଧରିଥିବା ଧର୍ମରାଜ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ଏଇ ପୃଥିବୀ, ଦେବଲୋକ, ଆକାଶ ଓ ବିଶାଳ ଦ୍ୟୁଲୋକ ରକ୍ଷିତ ହେଉଛି।
ଜନସ୍ତପସ୍ତଥାସତ୍ଯଂ ସର୍ଵସ୍ଵଂ ପାଲ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା । ନ ତ୍ଵଯା ରହିତଂ କିଂଚିଜ୍ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵର ଜଂଗମମ୍
ମନୁଷ୍ୟଲୋକ, ତପସ୍ଵୀମାନଙ୍କର ଲୋକ, ସତ୍ୟର ଲୋକ—ସମସ୍ତ କିଛି ଆପଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଆପଣ ବିନା ଏହି ଜଗତରେ ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯତେ ତ୍ଵଦ୍ଗୃହୀତଂ ତୁ ସଦ୍ଯୋ ନଶ୍ଯତି ଵୈ ଜଗତ୍ । ତ୍ଵମାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସତାଂ ସତ୍ଵସ୍ଵରୂପଵାନ୍
ଆପଣ ଧରିନଥିବା କିଛି ବସ୍ତୁ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ସତ୍ତ୍ୱର ସ୍ୱରୂପ।
ରାଜସାନାଂ ରଜସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତାମସାନାଂ ତମସ୍ତଥା । ଚତୁଷ୍ପଦାଂ ଭଵାନ୍ଦେଵ ଚତୁଃଶୃଂଗସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ରଜୋଗୁଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ରଜସ୍, ତାମସିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ତମସ୍। ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଚାରିଟିଏ ପାଦ, ଚାରିଟିଏ ଶିଙ୍ଗ, ଓ ତିନିଟି ଆଖି ଧରିଛନ୍ତି।