ତ୍ରିରାତ୍ରମପି ଯେ ଵିପ୍ର ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ପୁରି ସ୍ଥିତାଃ । ମଜ୍ଜଂତି ଗୋମତୀ ତୀରେ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ କେଶଵପ୍ରିଯାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକେ ତିନି ରାତି ଯାଏଁ ଦ୍ୱାରାବତୀ ନଗରରେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଗୋମତୀ କୂଳରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେଶବଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ନରନାରାଯଣାଵାସେ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ଯେ ସମାଶ୍ରିତାଃ । ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଚ ନଂଦାଯାଂ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ କେଶଵପ୍ରିଯାଃ
ଯେଉଁମାନେ ନର-ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କିମ୍ବା ମାନବ ଲୋକରେ ନନ୍ଦାରେ ତିନି ରାତି ଯାଏଁ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଏବଂ କେଶବଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ଷଣ୍ମାସମୁଷିତା ଵିପ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂନିଧୌ । ତେ ନୂନମଚ୍ଯୁତାତ୍ମାନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଯୁରଘହାରିଣଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ଛଅ ମାସ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ଭକ୍ତ ହେଇ, ପାପ ନାଶକୁ ଦେଖିଥାନ୍ତି।
ଅନେକ ଜନ୍ମାର୍ଜିତପୁଣ୍ଯତୋଯେ ମଜ୍ଜଂତି ତୋଯେ ମଣିକର୍ଣିକାଯାଃ । ନମଂତି ଵିଶ୍ଵେଶମଵାପ୍ଯକାଶୀଂ ତେ ଵୈ ମଯାପୀହ ଭଵଂତି ଵଂଦ୍ଯାଃ
ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ଜଳରେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ପୂଜ୍ୟ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ହରିଂ ଯେ ତୁ ଭୂମୌ ଦର୍ଭ ତିଲୈଃ ସହ । ତିଲାନ୍ଵିକୀର୍ଯ ଲୋହଂ ଚ ଦତ୍ଵା ଧେନୁଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଦର୍ଭା ଓ ତିଳ ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତିଳ ଛିଟାଇ ଓ ଲୋହା ଏବଂ ଦୁଧାଳ ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି—
ଯେ ମୃତା ଵିଧିଵଦ୍ଵିପ୍ର ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଉତ୍ପାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରାନ୍ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପିତୃପୈତାମହେ ପଦେ
ଏପରି ଭାବେ ଯେଉଁମାନେ ବିଧିମତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପାଦନ କରି, ପିତୃପୁରୁଷ ଗୋତିକୁ ରଖି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ନିର୍ମମା ନିରହଂକାରା ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପି ନାକିନଃ । ସ୍ତୈନ୍ଯାନ୍ନିଵୃତ୍ତାଃ ସତତଂ ସଂତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵଧନେନ ଚ
ଯେଉଁମାନେ ମମତା ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚୋରିରୁ ସଦା ବିରତ ଏବଂ ନିଜ ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସ୍ଵଭାଗ୍ଯେନୋପଜୀଵଂତି ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣାଂ ଵାଣୀଂ ନିରାବାଧାଂ ମଧୁରୋପାଯ ଵର୍ଜିତାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ସେମାନେ କମଳମୃଦୁ, ଅବିରୋଧିତ ଓ ଚତୁର୍ତ୍ଥ ଭାବରେ ମିଠା କଥା କହନ୍ତି।
ସ୍ଵାଗତେନାଭିଭାଷଂତେ ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଶୁଭାନାମଶୁଭାନାଂ ଚ କର୍ମଣାଂ ଫଲସଂଚଯେ
ଯେଉଁମାନେ ଅତିଥିମାନେ ଆସିଲେ ହସିମୁଖରେ ସ୍ୱାଗତ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସଂଚୟ ଯେପରି ହେଉ।
ଵିପାକଜ୍ଞାଶ୍ଚ ଯେ ଵିପ୍ର ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଧନଧର୍ମପ୍ରଵୃତ୍ତାନାଂ ଧର୍ମମାର୍ଗାନୁଯାଯିନାମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ କର୍ମର ଫଳ ଜାଣନ୍ତି, ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲିନ ଏବଂ ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।
ପ୍ରୋତ୍ସାହଂ ଵର୍ଧଯଂତେ ଯେ ମୋଦଂତେ ଦିଵି ତେ ନରାଃ । ହେମଂତେ ଵହ୍ନିଦୋ ଯଶ୍ଚ ତଥା ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଜଲପ୍ରଦଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଶୀତକାଳରେ ଅଗ୍ନି ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପାଣି ଦେଇଥିବା—
ଵର୍ଷା ସ୍ଵାଶ୍ରମଦାତା ଚ ସ ସ୍ଵର୍ଗେ ମୋଦତେ ଚିରମ୍ । ପୁଣ୍ଯକାଲେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ନିତ୍ଯ ନୈମିତ୍ତିକାଦିଷୁ
ବର୍ଷାକାଳରେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କାଳରେ, ନିତ୍ୟ କିମ୍ବା ନିମିତ୍ତିକ ଯେପରି ହେଉ।
ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଃ କୁରୁତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସ ନୂନଂ ସୁରଲୋକଭାକ୍
ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
ଦାନଂ ଦରିଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଭୋଃ କ୍ଷମିତ୍ଵଂ ଯୂନାଂ ତପୋ ଜ୍ଞାନଵତାଂ ଚ ମୌନମ୍ । ଇଚ୍ଛାନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ସୁଖୋଚିତାନାଂ ଦଯା ଚ ଭୂତେଷୁ ଦିଵଂ ନଯଂତି
ଗରିବଙ୍କ ଦାନ, ଯୁବକଙ୍କ ଖ୍ଷମା, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ନିବୃତ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା—ଏସବୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।
ଦ୍ଵିଵିଧଃ କର୍ମସଂବଂଧଃ ପାପପୁଣ୍ଯସମୁଦ୍ଭଵଃ । ସତ୍ଯମେଵ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ କ୍ରିଯତେ ହ୍ଯତ୍ର ନିର୍ଣଯଃ
କର୍ମର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବାନ୍ଧନ ଅଛି—ଏକଟି ପାପରୁ, ଅନ୍ୟଟି ପୁଣ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏଠାରେ ସତ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଏ।
ତପୋଧ୍ଯାନସମାଯୁକ୍ତଂ ତାରଣାଯ ଭଵାଂବୁଧେଃ । ପାପଂ ତୁ ପତନାଯୋକ୍ତଂ ସତ୍ଯମେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେ କର୍ମ ତପସ୍ୟା ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ହୁଏ, ସେଠିଏ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ସମୁଦ୍ରକୁ ପାର କରିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। କିନ୍ତୁ ପାପ କରିଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଅବନତି ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ବଲେନ ପରିଚାରେଣ ଶୌର୍ଯେଣାଭିଯୁତସ୍ଯ ଚ । ପୁଣ୍ଯହୀନସ୍ଯ ଵୈ ପୁଂସସ୍ତଦ୍ବଲାଦିଵ ଲୀଯତେ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପୁଣ୍ୟହୀନ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଶକ୍ତି, ସେବା କିମ୍ବା ସାହସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଅନ୍ତେଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ହ୍ରାସ ପାଏ।
ଉନ୍ନତା ଗିରି ଦୁର୍ଗେଷୁ ଵୃକ୍ଷାଃ ସଂତି ସୁପୁଷ୍ଟକାଃ । ପତଂତି ଵାତଵେଗେନ ସମୂଲାସ୍ତୁ ଘନା ଅପି
ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ମଜବୁତ ଓ ପୋଷିତ ଗଛ ଥାଏ; ତଥାପି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ ବାତାସର ଜୋରରେ ମୂଳସହିତ ଉଖଳି ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ସତ୍ଯଧର୍ମଵିହୀନାସ୍ତେ ତଥା ଯାଂତି ଯମାଲଯମ୍ । ସାମାନ୍ଯଂ ସର୍ଵଜଂତୂଂନାଂ ବଲଂ ଧର୍ମସ୍ତୁ କେଵଲଃ
ଏଭଳି, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ହୀନ ଲୋକମାନେ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଖରେ ଶକ୍ତି ସାଧାରଣ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ।
ଯେନ ସଂତରତେ ଜଂତୁରିହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ । ମଯା ସର୍ଵମିଦଂ ସମ୍ଯକ୍ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗ ପ୍ରଦାଯକମ୍
ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ପାର ହୋଇପାରେ—ସେଇ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଇଁ ମାର୍ଗ ଦେଉଛି।
ସମାସେନ ସମାଖ୍ଯାତଂ କିଂ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି
ମୁଁ ସାରାଂଶରେ ଏହା କହିଦେଲି; ଏଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ କି?
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଏତନ୍ମୂର୍ଖୋଽପି ଜାନାତି ଶୁଭକର୍ମକରଃ ପୁମାନ୍ । ନ ଯାତି ନରକଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତଥା ପାପକ୍ରିଯା ରତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଏହି କଥା ମୂର୍ଖ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ଯେ, ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ଓ ପାପ କାମରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଏ ନାହିଁ।
କ୍ରତୁଭିର୍ଵିଵିଧୈରିଷ୍ଟୈର୍ଵ୍ରତ ଦାନ ଜପାଦିଭିଃ । ସତ୍ଯେନାଚାରକୁଶଲୈଃ ସ୍ଵର୍ଗସୌଖ୍ଯମଵାପ୍ଯତେ
ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ, ବଳି, ବ୍ରତ, ଦାନ, ଜପ ଓ ସତ୍ୟବାଣୀ, ଭଲ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗର ସୁଖ ମିଳେ।
ଵିଦ୍ଯାଚାରଧନୋପେତୈର୍ଋଷିଭିର୍ଵେଦପାରଗୈଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯଯୋଗେନ ଯଜ୍ଞୈର୍ନାକସ୍ତତଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଶିକ୍ଷା, ଆଚରଣ ଓ ଧନରେ ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଆନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ।
ଵିତ୍ତେନ ଚ ଵିନା ଦାନଂ ବହୁଦାତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ । ଵିଦ୍ଯମାନ ଧନେନାପି କୁଟୁଂବାସକ୍ତଚେତସା
ଧନ ଛାଡ଼ି ଅନେକ ଦାନ ଦେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ପରିବାରରେ ମନ ଲଗାଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦାନ ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦଯୋ ଧର୍ମା ଵିଶେଷେଣ କଲୌ ଯୁଗେ । ଦୁଷ୍କରା ଦାନଧର୍ମୋଽପି ଦୁଷ୍କରୋ ଭଗଵନ୍ମତଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ କଳିଯୁଗରେ ବିଶେଷ କଠିନ। ଦାନ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ, ଭଗବନ, ମୋ ମତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।
ଅଲ୍ପାଯାସେନ ଧର୍ମେଣ ଲଭ୍ଯତେ ଧର୍ମସଂଚଯଃ । ତନ୍ମେ ଵିଶେଷତୋ ବ୍ରୂହି ଧର୍ମାଧର୍ମପ୍ରଦର୍ଶକ
ସାଧାରଣ ଚେଷ୍ଟାରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳିପାରେ। ତେଣୁ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦେଖେଇଦେବା ମହାନ, ମୋତେ ବିଶେଷ କଥା କହ।
ତଦେକଂ କଥ୍ଯତାଂ ଧର୍ମଂ ସର୍ଵଧର୍ମୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ । କୃତେନୈକେନ ଯେନେହ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏକ ଧର୍ମ କଥା କହ, ଯାହା କେବଳ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବ।
ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଯଶୋ ଧର୍ମମାଯୁର୍ଯେନାଭି ଵର୍ତ୍ତତେ । ମର୍ତ୍ଯଲୋକେଽପି ସଖ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵର୍ଗୋ ଯେନାକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ମନ୍ଦିର, ଧର୍ମ, ଆୟୁ ଆଦି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏହି ମରଣଧାମରେ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ରତା ହୁଏ, ଓ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ସାକ୍ଷାନ୍ନାରାଯଣୋ ଯେନ ଭକ୍ତାନାମଭଯପ୍ରଦଃ । ତୁଷ୍ଯେଦସ୍ଯପ୍ରସାଦେନ କାମଃ କରତଲେ ସ୍ଥିତଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ ଭକ୍ତମାନେକୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯାହାର କୃପାରେ, ଇଚ୍ଛାମତି ଫଳ ହାତରେ ରହିଥାଏ।