ନରୋ ନିର୍ଦ୍ଧୂଯ ତତ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରୀତଃ ସ୍ଵର୍ଗତିମାନ୍ଭଵେତ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଣି ରାଜସୂଯଶତାନି ଚ
ମଣିଷ ଏହି ପାପକୁ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଏ। ହଜାର ଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ଶତ ଟି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ—
ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ଏକତଃ କ୍ରତଵଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵତୀର୍ଥତପାଂସି ଚ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଏକ ଷୋଳଂଶ ଅଂଶ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ହୁଏନି। ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ତପସ୍ୟା—
ମହାଦାନାଦିଦାନାନି ଵ୍ରତଂ ଵୈଷ୍ଣଵମେକତଃ । ଵୈଷ୍ଣଵଵ୍ରତଜୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମୋ ଯଜ୍ଞାଦିସଂଭଵଃ
ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବଡ଼ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ। ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧର୍ମ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ହୋଇଥିବା ଧର୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ଏକତ୍ର ତୁଲିତୌ ଧାତ୍ରା ତତ୍ର ପୂର୍ଵୋ ଭଵେଦ୍ଗୁରୁଃ । ହରିଵାସର ଭକ୍ତାନାମଚ୍ଯୁତାନଂତଭାଷିଣାମ୍
ଯଦି ଦୁଇଟିକୁ ସମାନ ଭାବେ ତୁଳନା କରାଯାଏ, ତେବେ ପ୍ରଥମଟି (ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ) ଅଧିକ ଭାରୀ ହୁଏ। ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ଯେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଗୁଣ ଅନନ୍ତ କଥା କହନ୍ତି—
ନାହଂ ଶାସ୍ତା ଵିଶେଷେଣ ତେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ର ବିଭେମ୍ଯହମ୍ । ଯେଷାଂ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପୌତ୍ରଶ୍ଚ ଏକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଶେଷ ଶାସକ ନୁହେଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରେଁ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତି ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରିଛନ୍ତି।
ସହାତ୍ମନା ସ ପୁରୁଷାଞ୍ଛତମୁଦ୍ଧରତେ ବଲାତ୍ । ଉପୋଷଣଂ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ପକ୍ଷଯୋରୁଭଯୋରପି
ଏମିତି ଲୋକ ନିଜ ସହିତ ଶତ ଜଣ ଲୋକଙ୍କୁ ବଳେ ବଞ୍ଚାଇପାରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ସ ପୁରୁଷୋ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତ୍ଯେକଭାଜନମ୍ । ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ଚୈଵ ଜଯଂତୀ ପାପନାଶିନୀ
ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ସେ ଲୋକ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁର ଏକମାତ୍ର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି। ଜୟା, ବିଜୟା ଓ ଜୟନ୍ତୀ—ଏହିମାନେ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି—
ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଵଂଜୁଲୀ ଚୈଵ ପକ୍ଷସଂଵର୍ଧିନୀ ଵରା । ତିଲଦୁଗ୍ଧା ପରା ଜ୍ଞେଯା ଅଖଂଡଦ୍ଵାଦଶୀ ତଥା
ତ୍ରିସ୍ପୃଶା, ବଞ୍ଜୁଳୀ, ପକ୍ଷସଂବର୍ଧିନୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତିଳଦୁଗ୍ଧା, ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡଦ୍ୱାଦଶୀ—
ମନୋରଥାଖ୍ଯା ଚ ପରା ଭୀମଦ୍ଵାଦଶିକା ତଥା । ଇତ୍ଯେଵମାଦଯୋ ଭେଦା ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଃ ସଂତ୍ଯନେକଶଃ
ମନୋରଥ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ଭୀମଦ୍ୱାଦଶୀ, ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଅଛି।
ଵ୍ରତେଷ୍ଵେତେଷୁ ଯେ ଶକ୍ତା ଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତାଃ । ଶ୍ରୋତାରୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଧର୍ମପ୍ରତ୍ଯଯ ସଂଗତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଯେମାନେ ପାଳନ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ରବଣ କରୁଥିବା ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଆସ୍ଥା ଥିବା ଲୋକମାନେ—
ପ୍ରିଯଂକରାଶ୍ଚ ବାଲାନାଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଵ୍ରଜଂତି ତେ । ମାସିମାସ୍ଯେକଦିଵସେ ଦର୍ଶେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଵ୍ରତା ନରାଃ
ଯେମାନେ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତି ମାସର ଅମାବାସ୍ୟା କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଯେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବ୍ରତ କରନ୍ତି—
ତୃପ୍ଯଂତି ପିତରୋ ଯେଷାଂ ତେ ଧନ୍ଯାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଭୋଜନେଷୂପପନ୍ନେଷୁ ଭୋଜ୍ଯଂ ଯଚ୍ଛଂତି ସାଦରାତ୍
ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଭୋଜନରେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଆଦର ସହିତ ଦିଆଯାଏ—
ଅଭିନ୍ନମୁଖରାଗେଣ ଶିଷ୍ଟାସ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ
ଅବିଚଳିତ ମୁଖମୁଦ୍ରା ଓ ଉଚିତ ଆଚରଣ ସହିତ ଯେମାନେ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯେ ଭକ୍ତିମଂତୋ ମଧୁସୂଦନସ୍ଯ ନାରାଯଣସ୍ଯାଖିଲନାଯକସ୍ଯ । ସତ୍ଯେନ ହୀନା ରଜସାପି ଯୁକ୍ତା ଗଚ୍ଛଂତି ତେ ନାକମନଂତପୁଣ୍ଯାଃ
ଯେମାନେ ମଧୁସୂଦନ, ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦିଓ ସତ୍ୟରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ରଜୋଗୁଣରେ ଥିବେ, ତଥାପି ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିତସ୍ତାଂ ଯମୁନାଂ ସୀତାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଗୋଦାଵରୀଂ ନଦୀମ୍ । ସେଵଂତେ ଯେ ଶୁଭାଚାରାଃ ସ୍ନାନଦାନପରାଯଣାଃ
ଯେମାନେ ନୀତିମାନ୍ୟ ହୋଇ ବିତସ୍ତା, ଯମୁନା, ସୀତା ଓ ପବିତ୍ର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସ୍ନାନ ଓ ଦାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି—
ନ ତେ ପଶ୍ଯଂତି ପଂଥାନଂ ନରକସ୍ଯ କଦାଚନ । ଯେ ନର୍ମଦାଯାମିହ ଶର୍ମଦାଯାଂ ମଜ୍ଜଂତି ତୁଷ୍ଯଂତ୍ଯପି ଦର୍ଶନେନ
ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ନରକ ପଥ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ପାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
ଵିଧୂଯ ପାପାନି ମହେଶଲୋକଂ ଗଚ୍ଛଂତି ତେ ତତ୍ର ଚିରଂ ରମଂତେ
ପାପଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ମହାଦେବଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ବସନ୍ତି।
ସ୍ନାତାଶ୍ଚର୍ମନଦୀ ତୀରେ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ନିଯତା ନରାଃ । ଵ୍ଯାସାଶ୍ରମେ ଵିଶେଷେଣ ତେ ନରା ନାକିନଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେମାନେ କର୍ମନଦୀ କୂଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ତିନି ରାତି ଯାଏଁ ନିୟମରେ ରହନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ବ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମରେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଗଂଗାଜଲେ ପ୍ରଯାଗେ ଚ କେଦାରେ ପୁଷ୍କରେ ତଥା । ଵ୍ଯାସାଶ୍ରମେ ପ୍ରଭାସେ ଚ ମୃତାସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁଗାମିନଃ
ଯେମାନେ ପ୍ରୟାଗରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ, କେଦାର, ପୁଷ୍କର, ବ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାସରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଯୋଗାଭ୍ଯାସେନ ଵା ମୃତାଃ । ହରିରିତ୍ଯକ୍ଷରଂ ଵକ୍ତ୍ରେ ଯେଷାଂ ତେ ନ ପୁନର୍ଭଵାଃ
ଦ୍ୱାରାବତୀ କିମ୍ବା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମୁଁହରେ 'ହରି' ନାମ ରହିଥାଏ, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ।
ତ୍ରିରାତ୍ରମପି ଯେ ଵିପ୍ର ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ପୁରି ସ୍ଥିତାଃ । ମଜ୍ଜଂତି ଗୋମତୀ ତୀରେ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ କେଶଵପ୍ରିଯାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକେ ତିନି ରାତି ଯାଏଁ ଦ୍ୱାରାବତୀ ନଗରରେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଗୋମତୀ କୂଳରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେଶବଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ନରନାରାଯଣାଵାସେ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ଯେ ସମାଶ୍ରିତାଃ । ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଚ ନଂଦାଯାଂ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ କେଶଵପ୍ରିଯାଃ
ଯେଉଁମାନେ ନର-ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କିମ୍ବା ମାନବ ଲୋକରେ ନନ୍ଦାରେ ତିନି ରାତି ଯାଏଁ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଏବଂ କେଶବଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ଷଣ୍ମାସମୁଷିତା ଵିପ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂନିଧୌ । ତେ ନୂନମଚ୍ଯୁତାତ୍ମାନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଯୁରଘହାରିଣଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ଛଅ ମାସ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ଭକ୍ତ ହେଇ, ପାପ ନାଶକୁ ଦେଖିଥାନ୍ତି।
ଅନେକ ଜନ୍ମାର୍ଜିତପୁଣ୍ଯତୋଯେ ମଜ୍ଜଂତି ତୋଯେ ମଣିକର୍ଣିକାଯାଃ । ନମଂତି ଵିଶ୍ଵେଶମଵାପ୍ଯକାଶୀଂ ତେ ଵୈ ମଯାପୀହ ଭଵଂତି ଵଂଦ୍ଯାଃ
ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ଜଳରେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ପୂଜ୍ୟ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ହରିଂ ଯେ ତୁ ଭୂମୌ ଦର୍ଭ ତିଲୈଃ ସହ । ତିଲାନ୍ଵିକୀର୍ଯ ଲୋହଂ ଚ ଦତ୍ଵା ଧେନୁଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଦର୍ଭା ଓ ତିଳ ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତିଳ ଛିଟାଇ ଓ ଲୋହା ଏବଂ ଦୁଧାଳ ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି—
ଯେ ମୃତା ଵିଧିଵଦ୍ଵିପ୍ର ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଉତ୍ପାଦ୍ଯ ପୁତ୍ରାନ୍ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ପିତୃପୈତାମହେ ପଦେ
ଏପରି ଭାବେ ଯେଉଁମାନେ ବିଧିମତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପାଦନ କରି, ପିତୃପୁରୁଷ ଗୋତିକୁ ରଖି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ନିର୍ମମା ନିରହଂକାରା ଯେ ମୃତାସ୍ତେଽପି ନାକିନଃ । ସ୍ତୈନ୍ଯାନ୍ନିଵୃତ୍ତାଃ ସତତଂ ସଂତୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵଧନେନ ଚ
ଯେଉଁମାନେ ମମତା ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚୋରିରୁ ସଦା ବିରତ ଏବଂ ନିଜ ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସ୍ଵଭାଗ୍ଯେନୋପଜୀଵଂତି ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣାଂ ଵାଣୀଂ ନିରାବାଧାଂ ମଧୁରୋପାଯ ଵର୍ଜିତାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ସେମାନେ କମଳମୃଦୁ, ଅବିରୋଧିତ ଓ ଚତୁର୍ତ୍ଥ ଭାବରେ ମିଠା କଥା କହନ୍ତି।
ସ୍ଵାଗତେନାଭିଭାଷଂତେ ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଶୁଭାନାମଶୁଭାନାଂ ଚ କର୍ମଣାଂ ଫଲସଂଚଯେ
ଯେଉଁମାନେ ଅତିଥିମାନେ ଆସିଲେ ହସିମୁଖରେ ସ୍ୱାଗତ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସଂଚୟ ଯେପରି ହେଉ।
ଵିପାକଜ୍ଞାଶ୍ଚ ଯେ ଵିପ୍ର ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଧନଧର୍ମପ୍ରଵୃତ୍ତାନାଂ ଧର୍ମମାର୍ଗାନୁଯାଯିନାମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ କର୍ମର ଫଳ ଜାଣନ୍ତି, ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲିନ ଏବଂ ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।