ରମଯଂତି ନ ସତ୍ଵସ୍ଥାସ୍ତେନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ସଦା କର୍ମଯଥୋକ୍ତେନ କୁର୍ଵଂତି ଵିହିତାନି ଚ
ଯେ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନସଂଗିନୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ମାନନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ସଦ୍ଗୁଣରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଯେମାନେ ସଦା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଆତ୍ମଶକ୍ତିଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ମନୋ ଵାକ୍କାଯିକେ ଧର୍ମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ଯଃ କୁରୁତେ ସଦା
ଯେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଯେଉଁଠାରେ ମନ, କଥା ଓ କାୟାର ଧର୍ମରେ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧା ରହିଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
ସାଧୂନାଂ ସଂମତୋ ଯଶ୍ଚ ସ ଭଵେଦ୍ଦେଵତାତିଥିଃ । ଵଚୋଵେଗଂ ମନୋଵେଗଂ ଯୋ ଵେଗମୁଦରୋଦ୍ଭଵମ୍
ଯିଏ ସଦ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଅତିଥି ଭାବେ ଗଣ୍ୟ; ଯିଏ କଥାର ଉତ୍ସାହ, ମନର ଉତ୍ସାହ ଓ ପେଟର ଆଗ୍ରହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ—
ଉପସ୍ଥଵେଗଂ ସହତେ ସ ସ୍ଵର୍ଗୀ ଜାଯତେ ନରଃ । ଯେଷାଂ ଗୁଣେଷୁ ସଂତୋଷୋ ଵାଣୀ ଯେଷାଂ ଶ୍ରୁତଂ ପ୍ରତି
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଆଗ୍ରହ ସହିପାରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗୀ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରବଣ କଥାରେ ମୌନ ରଖନ୍ତି—
ପରମାର୍ଥେ ମତିର୍ଯେଷାଂ ତେ ଶିଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଵ୍ରତଂ ରକ୍ଷଂତି ଯେ କୋପାଚ୍ଛ୍ରିଯଂ ରକ୍ଷଂତି ମତ୍ସରାତ୍
ଯେଉଁମାନେ ପରମ ସତ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିଷ୍ଟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୋଧରୁ ନିଜ ବ୍ରତ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ଧନ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତି—
ଵିଦ୍ଯାଂ ମାନାପମାନାଭ୍ଯାମାତ୍ମାନଂ ତୁ ପ୍ରମାଦତଃ । ମତିଂ ରକ୍ଷଂତି ଯେ ଲୋଭାନ୍ମନୋ ରକ୍ଷଂତି କାମତଃ
ଯେଉଁମାନେ ଗୌରବ କିମ୍ବା ଅପମାନରେ ଜ୍ଞାନକୁ ଅହଂକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଲୋଭରୁ ବୁଦ୍ଧି ଓ କାମନାରୁ ମନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—
ଧର୍ମଂ ରକ୍ଷଂତି ଦୁଃସଂଗାତ୍ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଚ ଵିଧିଵଦୁପଵାସପରାଯଣାଃ
ଯେ ଲୋକମାନେ ଖରାପ ସଙ୍ଗରୁ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଯେମାନେ ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଶୁକ୍ଲେଽସିତେ ଚ ଯେ ଵିପ୍ର ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ମାତେଵ ସର୍ଵବାଲାନାମୌଷଧଂ ରୋଗିଣା ମିଵ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେ ଲୋକମାନେ ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ମାତା ପରି, ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଔଷଧ ପରି।
ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ନିର୍ମିତୈକାଦଶୀ ତିଥିଃ । ଏକାଦଶୀ ସମଂ କିଂଚିତ୍ପାଦତ୍ରାଣଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ 5.96.
ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକାଦଶୀ ତିଥି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏକାଦଶୀ ପରି ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରିବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଏହାର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ତାମୁପୋଷ୍ଯ ଵିଧାନେନ ପୁରୁଷାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଏକାଦଶେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ପାପଂ ଯତ୍କୃତଂ ଭଵତି ଦ୍ଵିଜ
ଯେମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏହି ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏକାଦଶଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପାପ ହୋଇଥାଏ—
ନରୋ ନିର୍ଦ୍ଧୂଯ ତତ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରୀତଃ ସ୍ଵର୍ଗତିମାନ୍ଭଵେତ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଣି ରାଜସୂଯଶତାନି ଚ
ମଣିଷ ଏହି ପାପକୁ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଏ। ହଜାର ଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ଶତ ଟି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ—
ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ଏକତଃ କ୍ରତଵଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵତୀର୍ଥତପାଂସି ଚ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଏକ ଷୋଳଂଶ ଅଂଶ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ହୁଏନି। ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ତପସ୍ୟା—
ମହାଦାନାଦିଦାନାନି ଵ୍ରତଂ ଵୈଷ୍ଣଵମେକତଃ । ଵୈଷ୍ଣଵଵ୍ରତଜୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମୋ ଯଜ୍ଞାଦିସଂଭଵଃ
ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବଡ଼ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ। ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧର୍ମ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ହୋଇଥିବା ଧର୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ଏକତ୍ର ତୁଲିତୌ ଧାତ୍ରା ତତ୍ର ପୂର୍ଵୋ ଭଵେଦ୍ଗୁରୁଃ । ହରିଵାସର ଭକ୍ତାନାମଚ୍ଯୁତାନଂତଭାଷିଣାମ୍
ଯଦି ଦୁଇଟିକୁ ସମାନ ଭାବେ ତୁଳନା କରାଯାଏ, ତେବେ ପ୍ରଥମଟି (ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ) ଅଧିକ ଭାରୀ ହୁଏ। ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ଯେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଗୁଣ ଅନନ୍ତ କଥା କହନ୍ତି—
ନାହଂ ଶାସ୍ତା ଵିଶେଷେଣ ତେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ର ବିଭେମ୍ଯହମ୍ । ଯେଷାଂ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପୌତ୍ରଶ୍ଚ ଏକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଶେଷ ଶାସକ ନୁହେଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରେଁ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତି ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରିଛନ୍ତି।
ସହାତ୍ମନା ସ ପୁରୁଷାଞ୍ଛତମୁଦ୍ଧରତେ ବଲାତ୍ । ଉପୋଷଣଂ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ପକ୍ଷଯୋରୁଭଯୋରପି
ଏମିତି ଲୋକ ନିଜ ସହିତ ଶତ ଜଣ ଲୋକଙ୍କୁ ବଳେ ବଞ୍ଚାଇପାରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ସ ପୁରୁଷୋ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତ୍ଯେକଭାଜନମ୍ । ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ଚୈଵ ଜଯଂତୀ ପାପନାଶିନୀ
ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ସେ ଲୋକ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁର ଏକମାତ୍ର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି। ଜୟା, ବିଜୟା ଓ ଜୟନ୍ତୀ—ଏହିମାନେ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି—
ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଵଂଜୁଲୀ ଚୈଵ ପକ୍ଷସଂଵର୍ଧିନୀ ଵରା । ତିଲଦୁଗ୍ଧା ପରା ଜ୍ଞେଯା ଅଖଂଡଦ୍ଵାଦଶୀ ତଥା
ତ୍ରିସ୍ପୃଶା, ବଞ୍ଜୁଳୀ, ପକ୍ଷସଂବର୍ଧିନୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତିଳଦୁଗ୍ଧା, ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡଦ୍ୱାଦଶୀ—
ମନୋରଥାଖ୍ଯା ଚ ପରା ଭୀମଦ୍ଵାଦଶିକା ତଥା । ଇତ୍ଯେଵମାଦଯୋ ଭେଦା ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଃ ସଂତ୍ଯନେକଶଃ
ମନୋରଥ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ଭୀମଦ୍ୱାଦଶୀ, ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଅଛି।
ଵ୍ରତେଷ୍ଵେତେଷୁ ଯେ ଶକ୍ତା ଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତାଃ । ଶ୍ରୋତାରୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଧର୍ମପ୍ରତ୍ଯଯ ସଂଗତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଯେମାନେ ପାଳନ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ରବଣ କରୁଥିବା ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଆସ୍ଥା ଥିବା ଲୋକମାନେ—
ପ୍ରିଯଂକରାଶ୍ଚ ବାଲାନାଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଵ୍ରଜଂତି ତେ । ମାସିମାସ୍ଯେକଦିଵସେ ଦର୍ଶେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଵ୍ରତା ନରାଃ
ଯେମାନେ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତି ମାସର ଅମାବାସ୍ୟା କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଯେମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବ୍ରତ କରନ୍ତି—
ତୃପ୍ଯଂତି ପିତରୋ ଯେଷାଂ ତେ ଧନ୍ଯାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଭୋଜନେଷୂପପନ୍ନେଷୁ ଭୋଜ୍ଯଂ ଯଚ୍ଛଂତି ସାଦରାତ୍
ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଭୋଜନରେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଆଦର ସହିତ ଦିଆଯାଏ—
ଅଭିନ୍ନମୁଖରାଗେଣ ଶିଷ୍ଟାସ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ
ଅବିଚଳିତ ମୁଖମୁଦ୍ରା ଓ ଉଚିତ ଆଚରଣ ସହିତ ଯେମାନେ ଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯେ ଭକ୍ତିମଂତୋ ମଧୁସୂଦନସ୍ଯ ନାରାଯଣସ୍ଯାଖିଲନାଯକସ୍ଯ । ସତ୍ଯେନ ହୀନା ରଜସାପି ଯୁକ୍ତା ଗଚ୍ଛଂତି ତେ ନାକମନଂତପୁଣ୍ଯାଃ
ଯେମାନେ ମଧୁସୂଦନ, ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦିଓ ସତ୍ୟରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ରଜୋଗୁଣରେ ଥିବେ, ତଥାପି ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିତସ୍ତାଂ ଯମୁନାଂ ସୀତାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଗୋଦାଵରୀଂ ନଦୀମ୍ । ସେଵଂତେ ଯେ ଶୁଭାଚାରାଃ ସ୍ନାନଦାନପରାଯଣାଃ
ଯେମାନେ ନୀତିମାନ୍ୟ ହୋଇ ବିତସ୍ତା, ଯମୁନା, ସୀତା ଓ ପବିତ୍ର ଗୋଦାବରୀ ନଦୀକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସ୍ନାନ ଓ ଦାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି—
ନ ତେ ପଶ୍ଯଂତି ପଂଥାନଂ ନରକସ୍ଯ କଦାଚନ । ଯେ ନର୍ମଦାଯାମିହ ଶର୍ମଦାଯାଂ ମଜ୍ଜଂତି ତୁଷ୍ଯଂତ୍ଯପି ଦର୍ଶନେନ
ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ନରକ ପଥ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ପାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
ଵିଧୂଯ ପାପାନି ମହେଶଲୋକଂ ଗଚ୍ଛଂତି ତେ ତତ୍ର ଚିରଂ ରମଂତେ
ପାପଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ମହାଦେବଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ବସନ୍ତି।
ସ୍ନାତାଶ୍ଚର୍ମନଦୀ ତୀରେ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ନିଯତା ନରାଃ । ଵ୍ଯାସାଶ୍ରମେ ଵିଶେଷେଣ ତେ ନରା ନାକିନଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଯେମାନେ କର୍ମନଦୀ କୂଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ତିନି ରାତି ଯାଏଁ ନିୟମରେ ରହନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ବ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମରେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଗଂଗାଜଲେ ପ୍ରଯାଗେ ଚ କେଦାରେ ପୁଷ୍କରେ ତଥା । ଵ୍ଯାସାଶ୍ରମେ ପ୍ରଭାସେ ଚ ମୃତାସ୍ତେ ଵିଷ୍ଣୁଗାମିନଃ
ଯେମାନେ ପ୍ରୟାଗରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ, କେଦାର, ପୁଷ୍କର, ବ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାସରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଯୋଗାଭ୍ଯାସେନ ଵା ମୃତାଃ । ହରିରିତ୍ଯକ୍ଷରଂ ଵକ୍ତ୍ରେ ଯେଷାଂ ତେ ନ ପୁନର୍ଭଵାଃ
ଦ୍ୱାରାବତୀ କିମ୍ବା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମୁଁହରେ 'ହରି' ନାମ ରହିଥାଏ, ସେମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ।