ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିରତା ନିତ୍ଯଂ ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ସର୍ଵାନ୍କ୍ଲେଶାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁମେଵ ସ୍ତୁଵଂତି ଯେ
ଯେ ଲୋକମାନେ ସଦା ସ୍ୱଅଧ୍ୟୟନରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ମାତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।
ସ୍ଵଧର୍ମନିରତା ଧୀରାସ୍ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଵାସୁଦେଵଜପାସକ୍ତାନପି ପାପକୃତୋ ଜନାନ୍
ଯେ ଲୋକମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଯେମାନେ ଭଳି ବ୍ୟକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି, ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନାମ ଜପରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
ନୋପସର୍ପନ୍ତି ତାନ୍ଵିପ୍ର ଯମଦୂତାଶ୍ଚ ଦାରୁଣାଃ । ନାନ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯନ୍ତି ଜଂତୂନାଂ ଵିହାଯ ହରିକୀର୍ତନମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯମର କଠୋର ଦୂତମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହରିଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ସର୍ଵପାପପ୍ରଶମନଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଯେ ଯାଚିତାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଯଂତି ପ୍ରିଯଂ ଦତ୍ଵା ଵଦଂତି ଚ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଦେଇ ଭଲ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି ଏବଂ ସତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ।
ତ୍ଯକ୍ତଦାନଫଲା ଯେ ଚ ତେ ନରାଃସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଵର୍ଜଯଂତି ଦିଵାସ୍ଵାପଂ ନରାଃ ସର୍ଵସହାଶ୍ଚ ଯେ
ଯେ ଲୋକମାନେ ଦାନର ଫଳ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଯେମାନେ ଦିନେ ଶୋଇବାକୁ ଏଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ସହିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
ପର୍ଵଣ୍ଯାଶ୍ରଯଭୂତା ଯେ ତେ ମର୍ତ୍ଯାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଦ୍ଵିଷତାମପି ଯେ ଦୋଷାନ୍ନ ଵଦଂତି କଦାଚନ
ଯେ ମଣିଷମାନେ ପର୍ବଦିନରେ ପବିତ୍ର ଉପବାସ ଓ ଆଚରଣରେ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଯେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦୋଷ କେବେ କହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
କୀର୍ତଯଂତି ଗୁଣାଂଶ୍ଚୈଵ ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଯେ ପରେଷାଂ ଶ୍ରିଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ଵିତପ୍ଯଂତି ମତ୍ସରାତ୍
ଯେ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଗୁଣ ଗାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଯେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦେଖି ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚାଭିନଂଦଂତି ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତୌ ଚ ନିଵୃତ୍ତୌ ଚ ଶ୍ରୁତିଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତମେଵ ଚ
ଯେ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିରତିରେ ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଆଦରଂତି ପ୍ରତୀତା ଯେ ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଯସ୍ମିନ୍କସ୍ମିନ୍କୁଲେ ଜାତା ଦଯାଵଂତୋ ଯଶସ୍ଵିନଃ
ଯେ ଲୋକମାନେ ଦୃଢ଼ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ସେମାନେ ଯେଉଁ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବେ, ଦୟାଳୁ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ।
ସାନୁକ୍ରୋଶାଃ ସଦାଚାରାସ୍ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଯେ ପୂତାଃ ପରଦାରାଂଶ୍ଚ କର୍ମଣା ମନସା ଗିରା
ଯେ ଲୋକମାନେ କରୁଣାମୟ ଓ ଭଲ ଆଚରଣର, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଯେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନସଂଗିନୀଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥାରେ ପବିତ୍ର ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
ରମଯଂତି ନ ସତ୍ଵସ୍ଥାସ୍ତେନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ସଦା କର୍ମଯଥୋକ୍ତେନ କୁର୍ଵଂତି ଵିହିତାନି ଚ
ଯେ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନସଂଗିନୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ମାନନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ସଦ୍ଗୁଣରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଯେମାନେ ସଦା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଆତ୍ମଶକ୍ତିଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ମନୋ ଵାକ୍କାଯିକେ ଧର୍ମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ଯଃ କୁରୁତେ ସଦା
ଯେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଯେଉଁଠାରେ ମନ, କଥା ଓ କାୟାର ଧର୍ମରେ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧା ରହିଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
ସାଧୂନାଂ ସଂମତୋ ଯଶ୍ଚ ସ ଭଵେଦ୍ଦେଵତାତିଥିଃ । ଵଚୋଵେଗଂ ମନୋଵେଗଂ ଯୋ ଵେଗମୁଦରୋଦ୍ଭଵମ୍
ଯିଏ ସଦ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଅତିଥି ଭାବେ ଗଣ୍ୟ; ଯିଏ କଥାର ଉତ୍ସାହ, ମନର ଉତ୍ସାହ ଓ ପେଟର ଆଗ୍ରହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ—
ଉପସ୍ଥଵେଗଂ ସହତେ ସ ସ୍ଵର୍ଗୀ ଜାଯତେ ନରଃ । ଯେଷାଂ ଗୁଣେଷୁ ସଂତୋଷୋ ଵାଣୀ ଯେଷାଂ ଶ୍ରୁତଂ ପ୍ରତି
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଆଗ୍ରହ ସହିପାରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗୀ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରବଣ କଥାରେ ମୌନ ରଖନ୍ତି—
ପରମାର୍ଥେ ମତିର୍ଯେଷାଂ ତେ ଶିଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଵ୍ରତଂ ରକ୍ଷଂତି ଯେ କୋପାଚ୍ଛ୍ରିଯଂ ରକ୍ଷଂତି ମତ୍ସରାତ୍
ଯେଉଁମାନେ ପରମ ସତ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିଷ୍ଟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୋଧରୁ ନିଜ ବ୍ରତ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ଧନ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତି—
ଵିଦ୍ଯାଂ ମାନାପମାନାଭ୍ଯାମାତ୍ମାନଂ ତୁ ପ୍ରମାଦତଃ । ମତିଂ ରକ୍ଷଂତି ଯେ ଲୋଭାନ୍ମନୋ ରକ୍ଷଂତି କାମତଃ
ଯେଉଁମାନେ ଗୌରବ କିମ୍ବା ଅପମାନରେ ଜ୍ଞାନକୁ ଅହଂକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଲୋଭରୁ ବୁଦ୍ଧି ଓ କାମନାରୁ ମନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—
ଧର୍ମଂ ରକ୍ଷଂତି ଦୁଃସଂଗାତ୍ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଚ ଵିଧିଵଦୁପଵାସପରାଯଣାଃ
ଯେ ଲୋକମାନେ ଖରାପ ସଙ୍ଗରୁ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ଏହିପରି ଯେମାନେ ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଶୁକ୍ଲେଽସିତେ ଚ ଯେ ଵିପ୍ର ତେ ନରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ମାତେଵ ସର୍ଵବାଲାନାମୌଷଧଂ ରୋଗିଣା ମିଵ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେ ଲୋକମାନେ ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ମାତା ପରି, ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଔଷଧ ପରି।
ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ନିର୍ମିତୈକାଦଶୀ ତିଥିଃ । ଏକାଦଶୀ ସମଂ କିଂଚିତ୍ପାଦତ୍ରାଣଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ 5.96.
ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକାଦଶୀ ତିଥି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏକାଦଶୀ ପରି ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରିବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଏହାର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ତାମୁପୋଷ୍ଯ ଵିଧାନେନ ପୁରୁଷାଃ ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନଃ । ଏକାଦଶେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ପାପଂ ଯତ୍କୃତଂ ଭଵତି ଦ୍ଵିଜ
ଯେମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏହି ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏକାଦଶଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପାପ ହୋଇଥାଏ—
ନରୋ ନିର୍ଦ୍ଧୂଯ ତତ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରୀତଃ ସ୍ଵର୍ଗତିମାନ୍ଭଵେତ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଣି ରାଜସୂଯଶତାନି ଚ
ମଣିଷ ଏହି ପାପକୁ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପାଏ। ହଜାର ଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ଶତ ଟି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ—
ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ଏକତଃ କ୍ରତଵଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵତୀର୍ଥତପାଂସି ଚ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଏକ ଷୋଳଂଶ ଅଂଶ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ହୁଏନି। ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ତପସ୍ୟା—
ମହାଦାନାଦିଦାନାନି ଵ୍ରତଂ ଵୈଷ୍ଣଵମେକତଃ । ଵୈଷ୍ଣଵଵ୍ରତଜୋ ଧର୍ମୋ ଧର୍ମୋ ଯଜ୍ଞାଦିସଂଭଵଃ
ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବଡ଼ ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ। ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧର୍ମ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ହୋଇଥିବା ଧର୍ମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ଏକତ୍ର ତୁଲିତୌ ଧାତ୍ରା ତତ୍ର ପୂର୍ଵୋ ଭଵେଦ୍ଗୁରୁଃ । ହରିଵାସର ଭକ୍ତାନାମଚ୍ଯୁତାନଂତଭାଷିଣାମ୍
ଯଦି ଦୁଇଟିକୁ ସମାନ ଭାବେ ତୁଳନା କରାଯାଏ, ତେବେ ପ୍ରଥମଟି (ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ) ଅଧିକ ଭାରୀ ହୁଏ। ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ଯେମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଗୁଣ ଅନନ୍ତ କଥା କହନ୍ତି—
ନାହଂ ଶାସ୍ତା ଵିଶେଷେଣ ତେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ର ବିଭେମ୍ଯହମ୍ । ଯେଷାଂ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପୌତ୍ରଶ୍ଚ ଏକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଶେଷ ଶାସକ ନୁହେଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରେଁ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତି ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରିଛନ୍ତି।
ସହାତ୍ମନା ସ ପୁରୁଷାଞ୍ଛତମୁଦ୍ଧରତେ ବଲାତ୍ । ଉପୋଷଣଂ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ପକ୍ଷଯୋରୁଭଯୋରପି
ଏମିତି ଲୋକ ନିଜ ସହିତ ଶତ ଜଣ ଲୋକଙ୍କୁ ବଳେ ବଞ୍ଚାଇପାରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ସ ପୁରୁଷୋ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତ୍ଯେକଭାଜନମ୍ । ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ଚୈଵ ଜଯଂତୀ ପାପନାଶିନୀ
ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ସେ ଲୋକ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁର ଏକମାତ୍ର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି। ଜୟା, ବିଜୟା ଓ ଜୟନ୍ତୀ—ଏହିମାନେ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି—
ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଵଂଜୁଲୀ ଚୈଵ ପକ୍ଷସଂଵର୍ଧିନୀ ଵରା । ତିଲଦୁଗ୍ଧା ପରା ଜ୍ଞେଯା ଅଖଂଡଦ୍ଵାଦଶୀ ତଥା
ତ୍ରିସ୍ପୃଶା, ବଞ୍ଜୁଳୀ, ପକ୍ଷସଂବର୍ଧିନୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତିଳଦୁଗ୍ଧା, ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡଦ୍ୱାଦଶୀ—
ମନୋରଥାଖ୍ଯା ଚ ପରା ଭୀମଦ୍ଵାଦଶିକା ତଥା । ଇତ୍ଯେଵମାଦଯୋ ଭେଦା ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଃ ସଂତ୍ଯନେକଶଃ
ମନୋରଥ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ଭୀମଦ୍ୱାଦଶୀ, ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଅଛି।
ଵ୍ରତେଷ୍ଵେତେଷୁ ଯେ ଶକ୍ତା ଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତାଃ । ଶ୍ରୋତାରୋ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଧର୍ମପ୍ରତ୍ଯଯ ସଂଗତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ଯେମାନେ ପାଳନ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ରବଣ କରୁଥିବା ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଆସ୍ଥା ଥିବା ଲୋକମାନେ—