ଯମ ଉଵାଚ- ଇହ କ୍ଷୀଣାଯୁଷାଂ ପୁଂସାଂ ଵାସଃ ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ଭଵେତ୍ । ଅଯଂ ଵୈ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଲୋକୋ ଧର୍ମଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଯମ କହିଲେ— 'ଏଠା ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ, ଯାହାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଛି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍। ଏହି ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଲୋକ, ଯାହାକୁ ଧର୍ମର ଦେଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।'
ସୌଖ୍ଯଭୂମିରିଯଂ ସର୍ଵା ଧର୍ମରାଜୋଽହମୀଶ୍ଵରଃ । ପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯାନୁସାରେଣ ଜଂତୂନାଂ ସୁଖଦୁଃଖଦଃ
ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ସୁଖର ଭୂମି; ଏଠାରେ ମୁଁ ଧର୍ମରାଜ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଅନୁଯାୟୀ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦେଉଛି।
ପାପିନାଂ ଯମରୂପୋଽସ୍ମି ନୃଣାଂ ନିରଯଦାଯକଃ । ତଥା ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ସୌଖ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଦୋ ଧର୍ମ ମୂର୍ତିମାନ୍
ପାପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଯମ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନରକ ଦେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ସୁଖ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ।
ଗଚ୍ଛ ଵିପ୍ର ତ୍ଵମଦ୍ଯୈଵ ନିଲଯଂ ସ୍ଵଂ ଯଥାଗତଃ । ଅଦ୍ଯାପି ଦଶଵର୍ଷାଣାମାଯୁସ୍ତେ ପରିଵର୍ତତେ
ଯାଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ଏଠାରୁ ତୁମର ଘରକୁ ଯେପରି ଆସିଥିଲ, ସେପରି ଫେରିଯାଅ; ତୁମର ଆୟୁଷ୍ୟର ଦଶ ବର୍ଷ ଏଉଁଠି ବାକି ଅଛି।
କ୍ଷଯେ ତଵାଯୁଷଃ ପ୍ରାପ୍ତିର୍ଲୋକସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵଯା ହ୍ଯନ୍ଯତ୍ପୃଚ୍ଛସ୍ଵ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ତେ
ତୁମର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ସଂସାରର ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ପାଇବେ। ତୁମେ ଆଉ କିଛି ପଚାରିପାର, ଯାହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେବି।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଯତ୍କୃତ୍ଵା ସୁମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସ୍ଯାଦ୍ବ୍ରୂହି ତନ୍ମମ । ସର୍ଵସ୍ଯ ହି ପ୍ରମାଣଂତ୍ଵଂ ଧର୍ମାଧର୍ମଵିନିଶ୍ଚଯେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ — କୌଣସି କାମ କଲେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ସେଥିରେ ମୋତେ କହ। କାରଣ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ବିଷୟରେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟକାରୀ।
ଯଦି ଦେଵ ମଯା ସମ୍ଯଗ୍ଗଂତଵ୍ଯଂ ନିଜମଂଦିରେ । ତଦ୍ବ୍ରୂହି କର୍ମଣା କେନ ପତଂତି ନରକେ ନରାଃ
ହେ ଦେବ, ଯଦି ମୁଁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ତୁମ ନିଜ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବି, ତେବେ କହ, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି?
ଵ୍ରଜଂତି କେନ ଵୈ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୃପଯା ଵଦ । ଯମ ଉଵାଚ- କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ଯେ ଧର୍ମଵିମୁଖା ନରାଃ
ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି? ଦୟାକରି ସବୁ କଥା କହ। ଯମ କହିଲେ — କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥାରେ ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମରୁ ଦୂରେଇଯାନ୍ତି—
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଵିହୀନା ଯେ ତେ ଵୈ ନିରଯଗାମିନଃ । ପଶ୍ଯଂତି ଭେଦବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯେ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶଂକରଂ ହରିମ୍
ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ରହିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶଙ୍କର ଓ ହରିଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି—
ଵିରକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁଵିଦ୍ଯାସୁ ନରା ନିରଯଗାମିନଃ । କୁଲଦେଶୋଚିତଂ କର୍ମ ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ସମାଚରେତ୍
ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଜ୍ଞାନରେ ଅନାସକ୍ତ, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯିଏ ନିଜ କୁଳ ଓ ଦେଶର ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କାମ କରେ—
କାମାଦ୍ଵା ଯଦି ଵା ମୋହାତ୍ସ ଯାତି ନରକଂ ନରଃ । ଅଯାଜ୍ଯଯାଜକଶ୍ଚୈଵ ଯାଜ୍ଯାନାଂ ଚ ଵିଵର୍ଜକଃ
ଚାହାଣା କିମ୍ବା ମୂଢ଼ତାରୁ ଯିଏ ଏହିପରି କରେ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ। ଯିଏ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ଏମିତି ଯଜ୍ଞ କରେ, କିମ୍ବା କରିବା ଉଚିତ ଯଜ୍ଞ ଛାଡ଼ିଦିଏ—
ଵିରତୋ ଵିଷ୍ଣୁଵିଦ୍ଯାସୁ ସ ଭୁଂକ୍ତେ ନରକାନ୍ବହୂନ୍ । ଅଦତ୍ଵା ପିତୃଦେଵେଭ୍ଯୋ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ମର୍ତ୍ଯବଂଧୁଷୁ
ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ ଜ୍ଞାନରୁ ଦୂରେଇଯାଏ, ସେ ବହୁ ନରକ ଭୋଗ କରେ। ଯିଏ ଧନୀ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ପିତୃ, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ମାନବ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇନାହିଁ—
ସଧନୋ ମ୍ରିଯତେ ପାପଃ ସ ଯାତି ନରକାନ୍ବହୂନ୍ । ସର୍ଵାଣ୍ଯନ୍ନାନି ସିଦ୍ଧାନି ପାକଭେଦଂ କରୋତି ଯଃ
ଯିଏ ଧନ ସହିତ ମରେ, କିନ୍ତୁ ପିତୃ, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମାନବ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇନାହିଁ, ସେ ବହୁ ନରକକୁ ଯାଏ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ପକାଇ ରଖି, ରାନ୍ଧଣାରେ ଭେଦ କରେ—
ଅଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ଭୁଂଜୀତ ସ ଯାତି ନରକଂ ଚିରମ୍ । ବହୁଦ୍ରୋହେଣ ଭୂତାନାଂ ଯେଽଜଯଂତି ଧନଂ ଦ୍ଵିଜ
ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କୁ ନ ବଲି ଖାଏ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହେ। ଯେଉଁମାନେ ବହୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରି ଧନ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ—
ଧନଵଂତୋ ନିରଯଗା ଦାଂଭିକା ଦୁଃଖଭାଗିନଃ । ନାସ୍ତିକ୍ଯାଦଥ ଵା ଲୋଭାନ୍ମୋହାତ୍କାଲେ ଯଥୋଦିତେ
ଧନୀ ହୋଇ ଯେଉଁମାନେ ଚଳ କରନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ନାସ୍ତିକତା, ଲୋଭ କିମ୍ବା ମୂଢ଼ତାରୁ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ—
ଭକ୍ତ୍ଯା ନ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦା ଯେ ସ୍ଯୁଃ ପଚ୍ଯଂତେ ନରକେଷୁ ତେ । ଦୀଯମାନସ୍ଯ ଵିତ୍ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯସ୍ତୁ ପାପକୃତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ନରକରେ ରାନ୍ଧାଯାନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନ ଦିଆଯାଉଛି, ସେଠାରେ ଯିଏ ବାଧା ଦେଉଛି—
ଵିଘ୍ନମାଚରତେ ଯୋଽସୌ ନରୋ ନିରଯଗୋ ଭଵେତ୍ । ସାମାନ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଗୃହ୍ଣାତ୍ଯେକୋ ଵିମୋହତଃ
ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନ ଦେବାବେଳେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେ ନରକରେ ବାସ କରେ। ମୋହରେ ଏକ ଲୋକ ଏକାକି ସାଧାରଣ ଦକ୍ଷିଣା ନେଇଯାଏ—
ନାସ୍ତିକ୍ଯଭାଵନିରତୋ ନରଃ ସ୍ଯାନ୍ନରକାଲଯେ । ଅସହିଷ୍ଣୁତଯା ତସ୍ଯ ଗୁଣାନାଂ କାରଣଂ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ନାସ୍ତିକ ଭାବନାରେ ଲିନ, ସେ ନରକରେ ରହେ। ତାଙ୍କର ଅସହିଷ୍ଣୁତା ତାଙ୍କ ଦୋଷର କାରଣ ହୁଏ।
ମହତ୍ପାପଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ କାରଣଂ ନରକସ୍ଯ ତତ୍ । ନିର୍ଦୋଷାଂ ସୁହୃଦାଂ ଭାର୍ଯାଂ ତ୍ଯଜନ୍କାଲେନ ଯାତି ଯଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହିଠାରୁ ନରକର କାରଣ ହୁଏ। ଯିଏ ଦୋଷରହିତ, ସହଯୋଗୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ସମୟରେ ଛାଡ଼ିଦିଏ—
ନ ଵହେତ ଯଶସ୍ତେଷାଂ ସ ନରୋ ନରକେ ପତେତ୍ । ଅଧର୍ମଂ ଧର୍ମମିତି ଯୋ ଵଦନ୍ମୋହଵଶଂ ଗତଃ
ସେ ତାଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରେନାହିଁ; ଏମିତି ପୁରୁଷ ନରକକୁ ପଡ଼େ। ଯିଏ ମୂଢ଼ତାବଶତଃ ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ବୋଲି କହେ—
ହୈତୁକୋ ନାସ୍ତିକୋ ଯସ୍ତୁ ସ ନରୋ ନିରଯାଲଯଃ । ମନସା ଯୋଽନ୍ଯଭାଵେନ ଵଚସା ଚାନ୍ଯଥା ଵଦେତ୍
ଯିଏ କେବଳ ଯୁକ୍ତି ଦେଇ ନାସ୍ତିକତାରେ ଲିନ, ସେ ନରକରେ ବାସ କରେ। ଯିଏ ମନେ ଏକ ଭାବ ରଖି, କଥାରେ ଅନ୍ୟ କଥା କହେ—
ହୃଦଯଂ କଲୁଷଂ କୁର୍ଯାତ୍ସ ନରୋ ନରକେ ଵସେତ୍ । ଅଵମନ୍ଯ ଚ ଯେ ଯାଂତି ଭଗଵତ୍କୀର୍ତନଂ ନରାଃ
ଯିଏ ନିଜ ହୃଦୟକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ କରେ, ସେ ନରକରେ ବାସ କରେ। ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନରେ ଅପମାନ କରନ୍ତି—
ତେ ଯାଂତି ନରକଂ ଘୋରଂ ତେନ ପାପେନ କର୍ମଣା । ପଶ୍ଯଂତୋ ଭଗଵଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ନାମଶାସ୍ତ୍ର ପରିଚ୍ଛଦମ୍
ଯେମାନେ ସେହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାର ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଚିହ୍ନ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳକୁ ଭୋଗନ୍ତି।
ଅକୃତ୍ଵା ତତ୍ପ୍ରଣାମାଦି ତେ ଯାଂତି ନରକୌକସଃ । ଵିନାପରାଧେନ ନରାଃ କୃତ୍ଵା ପତ୍ନ୍ଯଧିଵେଦନମ୍
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ଉଚିତ ଭାବେ ପ୍ରଣାମ ଓ ଆଦର କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ନରକରେ ପଡନ୍ତି। ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିବା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତ୍ଯଜଂତି ସୁକଲତ୍ରଂ ଯେ ତେ ଯାଂତି ନରକେ ନରାଃ । ନ ଶୃଣୋତି ଗୁରୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଯୋ ନରଃ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକରେ ପଡନ୍ତି। ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ କଥା କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳକୁ ପାଆନ୍ତି।
ପରେଷାଂ ଚେତସଃ କ୍ଲେଶକାରୀ ନିରଯଗୋ ଭଵେତ୍ । ପଶ୍ଯତାଂ ବଂଧୁ ବାଲାନାଂ ପ୍ରକର୍ଷୀ ମିଷ୍ଟମଶ୍ନୁତେ
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମନରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକରେ ପଡନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବନ୍ଧୁ ବା ଶିଶୁମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଅଧିକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳକୁ ପାଆନ୍ତି।
ସ ଯାତି ନରକଂ ଘୋରଂ କେଵଲୋଦରପୂରକଃ । ତୁଲା ମକର ମେଷେଷୁ ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାନଂ ନ ଯଶ୍ଚରେତ୍
ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ନିଜ ପେଟ ପୂରଣ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ତୁଳା, ମକର ବା ମେଷ ରାଶିରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳକୁ ପାଆନ୍ତି।
ନଦ୍ଯାଦିଷୁ ଚ ନାସ୍ତିକ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଯାନ୍ନରକାଲଯଃ । ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଜନମାଲୋକ୍ଯ ନାଭ୍ଯୁତ୍ଥାନଂ କରୋତି ଯଃ
ନଦୀ ଓ ଏପରି ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନାସ୍ଥା ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ନିବାସ ନରକ ହୁଏ। ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତକୁ ଦେଖି ଉଠି ଆଦର କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳକୁ ପାଆନ୍ତି।
ପ୍ରଣଯାଦରତୋ ଵିପ୍ର ସ ନରୋ ନରକାତିଥିଃ । କାଷ୍ଠୈର୍ଵା ଶଂକୁଭିର୍ଵାପି ଶୂଲୈରଶ୍ମଭିରେଵ ଚ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ପ୍ରେମ ଓ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେ ନରକର ଅତିଥି ହୁଏ। ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ କାଠ, କଠି, ବାଣ ବା ପଥର ଦ୍ୱାରା ରାସ୍ତା ଅଟକାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳକୁ ପାଆନ୍ତି।
ଯେ ମାର୍ଗାଂଶ୍ଚୈଵ ରୁଂଧଂତି ତେ ଵୈ ନିରଯଗାମିନଃ । ଆଦ୍ଯଂ ପୁରୁଷମୀଶାନଂ ସର୍ଵଲୋକମହେଶ୍ଵରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଏପରି ଭାବେ ରାସ୍ତା ଅଟକାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ, ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳକୁ ପାଆନ୍ତି।