ଵୈଶାଖେ ମାସି ଯୋ ଵିପ୍ରାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ । ସିକ୍ଥେସିକ୍ଥେ ଭଵେତ୍ତୃପ୍ତିଃ ପିତୄଣାଂ ଯୁଗସଂଖ୍ଯଯା
ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯେ କେହି ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ଯେତେ ଯୁଗ ଅଛି, ସେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଚ୍ଛଂତି ତତ୍ର ମଧୁରାଧିକଭୋଜନାନି ଯେ ଵାଯଵାଶନ ତିଲୋଦକ ଭୋଜନାନି । ଛତ୍ରାଂବରାଣି ଚରଣୋଚିତରକ୍ଷଣାନି ଧନ୍ଯାସ୍ତ ଏଵ ପରିତୋଷକରାହି ଵିଷ୍ଣୋଃ
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମିଠା ଓ ପ୍ରଚୁର ଭୋଜନ, ଯବ ଭୋଜନ, ତିଳ ଜଳ, ଭୋଜନ, ଛତା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ପାଦର ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି।
ଵିଶେଷାଦିହ ଦାତଵ୍ଯାସ୍ତିଲା ମଧୁସମନ୍ଵିତାଃ । ଧର୍ମାଯ ବୃହତେ ଦୀର୍ଘ ଦୁରିତକ୍ଷଯ ହେତଵେ
ଏଠାରେ ବିଶେଷ କରି ମଧୁ ମିଶା ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ବଡ଼ ଧର୍ମ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଓ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ।
ଏଵଂକୃତେ ତୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମନୁଜୈଶ୍ଚ ତୈଃ । ତତ୍କୈର୍ଗଣଯିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ଵର୍ଷକୋଟିଶତୈରପି
ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଲୋକମାନେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଗଣିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିସଂପତ୍ତି ଦୀର୍ଘାଯୂଂଷି ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ଇହାପ୍ନୋତି ପରତ୍ରାପି ମାମେଵ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ପୁଅ, ପଉତି, ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଯେଉଁ ଆଶା କରେ, ସେଉଁଟି ଏଠାରେ ପାଏ, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଲାଭ କରେ।
ଅନେକଜନ୍ମାର୍ଜିତ ପାତକାଵଲୀ ଵିଲୀଯତେ ମାଧଵ ମଜ୍ଜନେନ । ଜନସ୍ଯ ତତ୍ରୋଷସି ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେ ଯଥାଵିଧାନଂ ଶ୍ରଯତେ ତଥା ଵା
ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପର ଶୃଙ୍ଖଳ ମାଧବ ମାସରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଗଳିଯାଏ। ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଲୋକେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କିମ୍ବା ଯେପରି ସମ୍ଭବ, ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଯଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୈଶାଖଂ ଵ୍ରତମନ୍ଯଦୁପାଚରେତ୍ । ସ କରସ୍ଥଂ ମହାରତ୍ନଂ ହିତ୍ଵା ଲୋଷ୍ଟଂ ହି ଯାଚତେ
ଯେଉଁଠି ବୈଶାଖ ମାସର ବ୍ରତକୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବ୍ରତ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ହାତରେ ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହାକୁ ଛାଡି ଏକ ମାଟିର ଚୁଆଁ ମାଗିବା ପରି ଅଟପଟ କାମ କରେ।
ସୂତଉଵାଚ- ଏଵଂ ସ ଭଗଵାନ୍ପୂର୍ଵମାଦିଦେଵୋ ଵଦଦ୍ଵିଭୁଃ । ମାଧଵଂ ମାସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଜଗତ୍ଯାଂ ଜଗତୀଧରଃ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରିଲେ— ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ ଭଗବାନ୍, ପ୍ରଥମ ଦେବତା, ମାଧବ ମାସକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଥିଲେ।
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ନ ତଦସ୍ତି ମହୀସୁରାଃ । ଯଦପ୍ରାପ୍ଯଂ ଭଵେନ୍ମାସି ମାଧଵେ ମାଧଵାର୍ଚନାତ୍
ଏଠି ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ହେ ମହାମୁନିମାନେ, ମାଧବ ମାସରେ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଯେଉଁ କିଛି ଲାଭ ହେବ ନାହିଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ କିଛି ପାଇପାରିବେ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଚ ପୁରାଵୃତ୍ତମିହାର୍ଥେ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦଂ ଯମସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ବିଷୟ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ପୁରୁଣା ଏବଂ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏକ ଗଳ୍ପ ଶୁଣ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମହାତ୍ମା ଯମଙ୍କର ସଂବାଦ ହୋଇଥିଲା।
ମଧ୍ଯଦେଶେ ମହାଗ୍ରାମୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ବଭୂଵ ହ । ଗଂଗାଯମୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯାମୁନସ୍ଯ ଗିରେରଧଃ
ମଧ୍ୟଦେଶରେ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ, ଯମୁନା ପାହାଡ଼ ତଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଏକ ବଡ଼ ଗାଁ ଥିଲା।
ଵିଦ୍ଵାଂସସ୍ତତ୍ର ଭୂଯିଷ୍ଠା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚାଵସଂସ୍ତଦା । ଅଥ ପ୍ରାହ ଯମଃ କଂଚିତ୍ପୁରୁଷଂ କୃଷ୍ଣପିଂଗଲମ୍
ସେଠାରେ ଅଧିକାଂଶ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟରେ ପ୍ରଶସ୍ତ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଯମ ଏକ କଳା ଓ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଲୋକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରକ୍ତାକ୍ଷମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରୋମାଣଂ କାକଜଂଘାକ୍ଷିନାସିକମ୍ । ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଭୋ ମହାଗ୍ରାମଂ ଗତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଯ
ଯାହାଙ୍କ ଆଖି ଲାଲ୍, କେଶ ଉଠିଥିଲା, ଓ ତାଙ୍କର ପାଦ, ଆଖି ଓ ନାକ କାକର ପରି ଥିଲା—ତାଙ୍କୁ କୁହାଗଲା: 'ହେ, ତୁମେ ସେଇ ବଡ଼ ଗାଁକୁ ଯାଅ ଏବଂ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ନେଇ ଆସ।'
ଵସିଷ୍ଠଗୋତ୍ରସଂଭୂତଂ ନାମତୋ ଯଜ୍ଞଦତ୍ତକମ୍ । ଶମେ ନିଵିଷ୍ଟଂ ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମଵିଶାରଦମ୍
ସେ ବସିଷ୍ଠ ଗୋତ୍ରର, ନାମ ଯଜ୍ଞଦତ୍ତ, ଶାନ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ନଚାନ୍ଯମାନଯେଥାସ୍ତ୍ଵଂ ସଗୋତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ । ସହିତାଦୃଗ୍ଗୁଣସ୍ତେନ ତୁଲ୍ଯୋଽଧ୍ଯଯନ ଜନ୍ମନା
ତୁମେ ତାଙ୍କର ଗୋତ୍ରର କିମ୍ବା ପାଖରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନେଇ ଆସିବା ନାହିଁ—ତାଙ୍କର ଗୁଣ, ପାଠ ଓ ଜନ୍ମରେ ସମାନ ଯେଉଁଠି ମିଳିବ, ସେଉଁଠି ନେଇ ଆସ।
ଆକୃତ୍ଯା ଚ ତଥା ଚିହ୍ନୈଃ ସମସ୍ତେନୈଵ ସତ୍ତମଃ । ତମାନଯ ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟା ପୂଜା କାର୍ଯା ହି ତସ୍ଯ ମେ
ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ସେହିପରି ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନେଇ ଆସ; କାରଣ ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ସ ଗତ୍ଵା ପ୍ରତିକୂଲଂ ତୁ ଚକାର ଯମଶାସନମ୍ । ତମେଵ ମାନଯାମାସ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧୋ ଯମେନ ଯଃ
ସେ ଯାଇ, ଯମଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଅନୁସରଣ ନକରି, ଯମ ଯାହାକୁ ନିଷେଧ କରିଥିଲେ, ସେଠିକୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ।
ତସ୍ମୈ ଯମଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ପୂଜାଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଧର୍ମଵିତ୍ । ପ୍ରୋଵାଚ ନୀଯତାମେଷ ସୋଽନ୍ଯ ଆନୀଯତାମିତି
ଯମ ଉଠି, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପଛେ ପଠା; ତା'ପରେ ଅନ୍ୟ ଜଣକୁ ନେଇ ଆ।'
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଵଚନେ ଧର୍ମରାଜେନ ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ଉଵାଚ ଧର୍ମରାଜଂ ତଂ ନିର୍ଵିଣ୍ଣୋ ଗମନାଯ ଵୈ
ସୂତ କହିଲେ— ଧର୍ମରାଜ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- କସ୍ମାଦହମିହାନୀତଃ କସ୍ମାତ୍ପ୍ରେରଯସେ ପୁନଃ । ଗଂତୁଂ ନୈଵୋତ୍ସହେ ତତ୍ର ମର୍ତ୍ଯଲୋକଂ ପୁନଃ ପ୍ରଭୋ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— 'ମୋତେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ନେଇ ଆଣାଗଲା? ଏବେ ମୋତେ କାହିଁକି ପଛେ ପଠାଉଛ? ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ପୁଣି ମାନବ ଲୋକକୁ ଫେରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।'
ଯମ ଉଵାଚ- ଇହ କ୍ଷୀଣାଯୁଷାଂ ପୁଂସାଂ ଵାସଃ ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ଭଵେତ୍ । ଅଯଂ ଵୈ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଲୋକୋ ଧର୍ମଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଯମ କହିଲେ— 'ଏଠା ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ, ଯାହାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଛି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍। ଏହି ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଲୋକ, ଯାହାକୁ ଧର୍ମର ଦେଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।'
ସୌଖ୍ଯଭୂମିରିଯଂ ସର୍ଵା ଧର୍ମରାଜୋଽହମୀଶ୍ଵରଃ । ପୁଣ୍ଯାପୁଣ୍ଯାନୁସାରେଣ ଜଂତୂନାଂ ସୁଖଦୁଃଖଦଃ
ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ସୁଖର ଭୂମି; ଏଠାରେ ମୁଁ ଧର୍ମରାଜ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଅନୁଯାୟୀ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦେଉଛି।
ପାପିନାଂ ଯମରୂପୋଽସ୍ମି ନୃଣାଂ ନିରଯଦାଯକଃ । ତଥା ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ସୌଖ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଦୋ ଧର୍ମ ମୂର୍ତିମାନ୍
ପାପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଯମ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନରକ ଦେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ସୁଖ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ।
ଗଚ୍ଛ ଵିପ୍ର ତ୍ଵମଦ୍ଯୈଵ ନିଲଯଂ ସ୍ଵଂ ଯଥାଗତଃ । ଅଦ୍ଯାପି ଦଶଵର୍ଷାଣାମାଯୁସ୍ତେ ପରିଵର୍ତତେ
ଯାଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଜି ଏଠାରୁ ତୁମର ଘରକୁ ଯେପରି ଆସିଥିଲ, ସେପରି ଫେରିଯାଅ; ତୁମର ଆୟୁଷ୍ୟର ଦଶ ବର୍ଷ ଏଉଁଠି ବାକି ଅଛି।
କ୍ଷଯେ ତଵାଯୁଷଃ ପ୍ରାପ୍ତିର୍ଲୋକସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵଯା ହ୍ଯନ୍ଯତ୍ପୃଚ୍ଛସ୍ଵ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ତେ
ତୁମର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ଏହି ସଂସାରର ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ପାଇବେ। ତୁମେ ଆଉ କିଛି ପଚାରିପାର, ଯାହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେବି।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ଯତ୍କୃତ୍ଵା ସୁମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସ୍ଯାଦ୍ବ୍ରୂହି ତନ୍ମମ । ସର୍ଵସ୍ଯ ହି ପ୍ରମାଣଂତ୍ଵଂ ଧର୍ମାଧର୍ମଵିନିଶ୍ଚଯେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ — କୌଣସି କାମ କଲେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ସେଥିରେ ମୋତେ କହ। କାରଣ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ବିଷୟରେ ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟକାରୀ।
ଯଦି ଦେଵ ମଯା ସମ୍ଯଗ୍ଗଂତଵ୍ଯଂ ନିଜମଂଦିରେ । ତଦ୍ବ୍ରୂହି କର୍ମଣା କେନ ପତଂତି ନରକେ ନରାଃ
ହେ ଦେବ, ଯଦି ମୁଁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ତୁମ ନିଜ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବି, ତେବେ କହ, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ନରକକୁ ପଡ଼ନ୍ତି?
ଵ୍ରଜଂତି କେନ ଵୈ ସ୍ଵର୍ଗଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୃପଯା ଵଦ । ଯମ ଉଵାଚ- କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ଯେ ଧର୍ମଵିମୁଖା ନରାଃ
ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି? ଦୟାକରି ସବୁ କଥା କହ। ଯମ କହିଲେ — କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥାରେ ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମରୁ ଦୂରେଇଯାନ୍ତି—
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଵିହୀନା ଯେ ତେ ଵୈ ନିରଯଗାମିନଃ । ପଶ୍ଯଂତି ଭେଦବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯେ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶଂକରଂ ହରିମ୍
ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ରହିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶଙ୍କର ଓ ହରିଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି—
ଵିରକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁଵିଦ୍ଯାସୁ ନରା ନିରଯଗାମିନଃ । କୁଲଦେଶୋଚିତଂ କର୍ମ ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ସମାଚରେତ୍
ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଜ୍ଞାନରେ ଅନାସକ୍ତ, ସେମାନେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯିଏ ନିଜ କୁଳ ଓ ଦେଶର ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କାମ କରେ—