ଵଦ ଭୂଯୋଽପି ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ପିବାମସ୍ତାଵକଂ ଵଚଃ । ପାଯଂପାଯଂ ନ ତୃପ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ସୂତ ତଦୁତ୍ତମମ୍
ପୁଣି ପୁଣି ଆମେ ତୁମର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ତୁମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣୀ ପିଇପିଇ ଆମେ କେବେ ତୃପ୍ତି ମାନୁନାହିଁ, ହେ ସୂତ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ସଂଵାଦମାଦିଲୋକସ୍ଯ ଜଗତାଂ ଜଗଦୀଶିତୁଃ
ସୂତ କହିଲେ — ଏଠି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପୁରୁଣା ଏକ ଗଳ୍ପ କହିବି, ଯାହା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମା ଓ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂବାଦ।
ଷଟ୍ସହସ୍ରାଣିଚୋଚ୍ଛ୍ରାଯୋ ଵିସ୍ତାରେଣ ପୁନସ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଏଵଂ ନଵସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ଵିଧାଯ ଚ
ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଛଅ ହଜାର ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ତିନି ହଜାର; ଏଭଳି ମୋଟେ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନ ହେଉଛି।
ଵାମଯା ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯା ଗୃହ୍ଯ ଉଦ୍ଧୃତାଦୌ ଵସୁଂଧରା । ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଵୈ ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯା ଧାରିତା ମହୀ
ବାମ ଦାନ୍ତରେ ଧରି ଆରମ୍ଭରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦାନ୍ତରେ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଧରିଥିଲେ।
ଧର୍ମାଖ୍ଯାନପ୍ରସଂଗେନ ସୋଵାଚ ଵିନଯାଦ୍ଵିଭୁମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯୁଵାଚ- ଏତେ ଦ୍ଵାଦଶ ମାସା ଵୈ ଷଷ୍ଟିର୍ଦିନଶତତ୍ରଯମ୍
ଧର୍ମ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ସେ ବିନୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ପୃଥିବୀ କହିଲେ — ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ଓ ତିନି ଶଏ ଷଠି ଦିନ।
ଏଷାଂ କିମୁତ୍ତମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ଚ ତଵ କେଶଵ । ପଵିତ୍ରଃ କାର୍ତିକୋ ମାସସ୍ତୁଲାସଂସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ତୁମ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପ୍ରିୟ, ହେ କେଶବ? କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରେ ଥାଏ, ସେଇ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର।
ମକରସ୍ଥେ ରଵୌ ମାସଃ ପୁରାଣେ ପାଵନଃ ସ୍ମୃତଃ । ମେଷସ୍ଥେ ମାଧଵୋ ମାସୋ ଭାସ୍କରେ ପଠ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥାଏ, ସେ ମାସ ପୁରାଣରେ ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ଥାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ମାଧବ ମାସ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷୋଽପି ମାସାନାଂ ପାଵନଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ଏଵଂ ମାସାଃ ପଵିତ୍ରାସ୍ତେ ଵାସରାଃ କେପି କୀର୍ତିତାଃ
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଭଳି ମାସଗୁଡିକ ପବିତ୍ର, ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଦିନ ପବିତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ?
ଯୁଗାଦଯୋ ଯୁଗାଂତାଶ୍ଚ ତଥା କଲ୍ପାଦଯୋଽପି ଚ । ସର୍ଵେଭ୍ଯୋଽପ୍ଯଧିକଂ ମାସମେତେଭ୍ଯୋ ଵଦ ପାଵନମ୍
ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସବୁଠାରୁ କେଉଁ ମାସ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଅଟେ, ମୋତେ କହ, ପବିତ୍ରତମ କେଉଁଟି?
ସର୍ଵଯଜ୍ଞମଯ ଶ୍ରୀମନ୍ନେକଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମେ ଵଦ । ଵରାହ ଉଵାଚ- ଵିଧିନାଵିଧିନାଚୈଵ ଯେ ଯଜଂତି ନରାଧମାଃ
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ସାର ଯେଉଁ ଏକ ମାସ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରି ମୋତେ କହ। ବରାହ କହିଲେ—ଯେମାନେ ନିୟମ ଓ ଅନିୟମ ଦୁହିଁପରି ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି—
ମାଧଵେ ମାସି ମାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ତୈଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ଵରାରୋହେ ମାଧଵେ ତୁ ମଧୁର୍ହତ
ମାଧବ ମାସରେ ଯେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋ ପୂଜା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ମାଧବ ମାସରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ହତ ହୋଇଥିଲେ।
ଆଦିଦୈତ୍ଯାଵୁଭାଵେତୌ ହତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ତୁ ସମୁଦ୍ଧୃତା । ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତ୍ରଯୀ ଧର୍ମୋ ଜ୍ଞାନଵର୍ଣଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିଃ
ସେଇ ଦୁଇ ଆଦି ଦାନବ ହତ ହେଲେ, ତୁମେ ଉଦ୍ଧାର ହେଲ। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ବେଦ ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଵର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
ମାଧଵେ ମାସି ସଂଭୂତା ତେନ ମେ ମାଧଵଃପ୍ରିଯଃ । ତ୍ରେତାଯୁଗଂ ତୃତୀଯାଯାଂ ଶୁକ୍ଲାଯାଂ ମାସି ମାଧଵେ
ମାଧବ ମାସରେ ମୋର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ ମାଧବ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ତ୍ରେତାଯୁଗ ମଧ୍ୟ ମାଧବ ମାସର ତୃତୀୟ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଚ ତ୍ରଯୀ ଧର୍ମାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାସ୍ତେ ପ୍ରଵର୍ଦ୍ଧିତାଃ । ଅକ୍ଷଯା ସୋଚ୍ଯତେ ଲୋକେ ତୃତୀଯା ହରିଵଲ୍ଲଭା
ସେଇ ସମୟରେ ବେଦ ଧର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ବଢିଲା। ତୃତୀୟ, ଯାହା ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେଉଁଟି ଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ୍ନାନେ ଦାନାର୍ଚନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଜପେ ପୂର୍ଵଜତର୍ପ୍ପଣେ । ଯେଽର୍ଚଯଂତି ଯଵୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଵଂତି ଯତ୍ନତଃ
ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୂଜା, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଜପ, ପୂର୍ବଜ ତର୍ପଣ—ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯବ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କରନ୍ତି—
ତେଷାଂ ଦଦାମ୍ଯହଂ ସର୍ଵଂ ଯନ୍ମନୋଽଭୀଷ୍ଟମୁତ୍ତମମ୍ । ଯେ ଦଦଂତ୍ଯପି ଦାନାନି ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ଧାର୍ମିକା ନରାଃ
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମନର ଅଭିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଉଛି। ଯେମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ଧାର୍ମିକ।
ଯେ ଯଜଂତି ହରେର୍ନିତ୍ଯମଧ୍ଵରୈର୍ଵିଵିଧୈରପି । ମାଧଵେ ଯଜତେ ଯୋ ମାଂ ତେଭ୍ଯସ୍ତଦଧିକଂ ଫଲମ୍
ଯେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ମାଧବ ମାସରେ ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଜପୋ ହୋମସ୍ତପୋ ଯଜ୍ଞ ଵ୍ରତାଦିକମ୍ । ଵୈଶାଖେ ଯତ୍କୃତଂ ଦେଵି ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଶୃଣୁ
ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ତପ, ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ଏହାଦିକ—ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯାହା କରାଯାଏ, ହେ ଦେବୀ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଶୁଣ।
ମନ୍ଵଂତରାଣାଂ କୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ଦଶପଂଚ ଚ ସପ୍ତ ଚ । ମତ୍ସାନ୍ନିଧ୍ଯଗତାସ୍ତେପି ତିଷ୍ଠଂତି ଭଯଵର୍ଜିତାଃ
ମନ୍ବନ୍ତରର କୋଟି, ଦଶ, ପାଞ୍ଚ ଓ ସାତ—ଏମିତି ଅନେକ ମନ୍ବନ୍ତର ଯାଏଁ, ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ରହନ୍ତି।
ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯୁର୍ଗ୍ରହାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୂରା ଜନ୍ମଵ୍ଯଯାଷ୍ଟକାଃ । ପ୍ରାତଃସ୍ନାନେନ ଵୈଶାଖେ ସର୍ଵେ ସୌମ୍ଯା ଭଵଂତି ତେ
ଯଦି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ କ୍ରୂର ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ, ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଵୈଶାଖେ ମାସି ଯୋ ଵିପ୍ରାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ । ସିକ୍ଥେସିକ୍ଥେ ଭଵେତ୍ତୃପ୍ତିଃ ପିତୄଣାଂ ଯୁଗସଂଖ୍ଯଯା
ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯେ କେହି ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାନ୍ତି, ପିତୃମାନେ ଯେତେ ଯୁଗ ଅଛି, ସେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଚ୍ଛଂତି ତତ୍ର ମଧୁରାଧିକଭୋଜନାନି ଯେ ଵାଯଵାଶନ ତିଲୋଦକ ଭୋଜନାନି । ଛତ୍ରାଂବରାଣି ଚରଣୋଚିତରକ୍ଷଣାନି ଧନ୍ଯାସ୍ତ ଏଵ ପରିତୋଷକରାହି ଵିଷ୍ଣୋଃ
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ମିଠା ଓ ପ୍ରଚୁର ଭୋଜନ, ଯବ ଭୋଜନ, ତିଳ ଜଳ, ଭୋଜନ, ଛତା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ପାଦର ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି।
ଵିଶେଷାଦିହ ଦାତଵ୍ଯାସ୍ତିଲା ମଧୁସମନ୍ଵିତାଃ । ଧର୍ମାଯ ବୃହତେ ଦୀର୍ଘ ଦୁରିତକ୍ଷଯ ହେତଵେ
ଏଠାରେ ବିଶେଷ କରି ମଧୁ ମିଶା ତିଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ବଡ଼ ଧର୍ମ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଓ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ।
ଏଵଂକୃତେ ତୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମନୁଜୈଶ୍ଚ ତୈଃ । ତତ୍କୈର୍ଗଣଯିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ଵର୍ଷକୋଟିଶତୈରପି
ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଲୋକମାନେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଗଣିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିସଂପତ୍ତି ଦୀର୍ଘାଯୂଂଷି ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ଇହାପ୍ନୋତି ପରତ୍ରାପି ମାମେଵ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ପୁଅ, ପଉତି, ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଯେଉଁ ଆଶା କରେ, ସେଉଁଟି ଏଠାରେ ପାଏ, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଲାଭ କରେ।
ଅନେକଜନ୍ମାର୍ଜିତ ପାତକାଵଲୀ ଵିଲୀଯତେ ମାଧଵ ମଜ୍ଜନେନ । ଜନସ୍ଯ ତତ୍ରୋଷସି ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେ ଯଥାଵିଧାନଂ ଶ୍ରଯତେ ତଥା ଵା
ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପର ଶୃଙ୍ଖଳ ମାଧବ ମାସରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଗଳିଯାଏ। ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଲୋକେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କିମ୍ବା ଯେପରି ସମ୍ଭବ, ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଯଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୈଶାଖଂ ଵ୍ରତମନ୍ଯଦୁପାଚରେତ୍ । ସ କରସ୍ଥଂ ମହାରତ୍ନଂ ହିତ୍ଵା ଲୋଷ୍ଟଂ ହି ଯାଚତେ
ଯେଉଁଠି ବୈଶାଖ ମାସର ବ୍ରତକୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବ୍ରତ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ହାତରେ ବଡ଼ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହାକୁ ଛାଡି ଏକ ମାଟିର ଚୁଆଁ ମାଗିବା ପରି ଅଟପଟ କାମ କରେ।
ସୂତଉଵାଚ- ଏଵଂ ସ ଭଗଵାନ୍ପୂର୍ଵମାଦିଦେଵୋ ଵଦଦ୍ଵିଭୁଃ । ମାଧଵଂ ମାସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଜଗତ୍ଯାଂ ଜଗତୀଧରଃ
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରିଲେ— ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ ଭଗବାନ୍, ପ୍ରଥମ ଦେବତା, ମାଧବ ମାସକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଥିଲେ।
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ନ ତଦସ୍ତି ମହୀସୁରାଃ । ଯଦପ୍ରାପ୍ଯଂ ଭଵେନ୍ମାସି ମାଧଵେ ମାଧଵାର୍ଚନାତ୍
ଏଠି ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ହେ ମହାମୁନିମାନେ, ମାଧବ ମାସରେ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଯେଉଁ କିଛି ଲାଭ ହେବ ନାହିଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ କିଛି ପାଇପାରିବେ।
ଶୃଣୁଧ୍ଵଂ ଚ ପୁରାଵୃତ୍ତମିହାର୍ଥେ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ସଂଵାଦଂ ଯମସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଏହି ବିଷୟ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ପୁରୁଣା ଏବଂ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏକ ଗଳ୍ପ ଶୁଣ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମହାତ୍ମା ଯମଙ୍କର ସଂବାଦ ହୋଇଥିଲା।