ସର୍ଵାଂଶ୍ଚିଂତଯସେ ନିତ୍ଯଂ କଲ୍ପାନ୍ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାଯକାନ୍ । ପ୍ରଵେଶଂ ଚିତ୍ରଵର୍ଣାନାଂ ଚିଂତାମଣିଂ ଚ ପୃଚ୍ଛସି
ତୁମେ ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତ କଳ୍ପ ଭାବିଚାଲୁଛ, ଯେଉଁଗୁଡିକ ଲୋକଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଥିବା ଲୋକମାନେ କେମିତି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଓ ଚିନ୍ତାମଣି ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ।
ତୃଷ୍ଣାନଲେନଦଗ୍ଧୋସି ସୁଖଂ ନୈଵ ପ୍ରଗଚ୍ଛସି । ତୃଷ୍ଣାନଲପ୍ରଦୀପ୍ତୋସି ହାହାଭୂତୋଽପ୍ରଚେତନଃ
ତୁମେ ଆସା ଆଗୁନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଉଛ, ଏବଂ ସୁଖ ପାଉନାହାଁ। ତୁମର ଲୋଭ ଆଗୁନି ଭଳି ଜଳିଉଛି, ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ଓ ଅବୋଧ ହୋଇଯାଇଛ।
ଏଵଂଭୂତୋସି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଗତସ୍ତ୍ଵଂ କାଲଵଶ୍ଯତାମ୍ । ଦାରପୁତ୍ରେଷୁ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ପୃଚ୍ଛମାନେଷୁ ଵୈ ତ୍ଵଯା
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସମୟର ଅଧୀନ ହୋଇଯାଇଛ। ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ତୁମର ଜନାନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ଧନ ଚାହିଁଲେ, ସେଥିପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ।
କଥିତଂ ନୈଵ ତଦ୍ଦତ୍ତଂ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଯମମ୍ । ଏଵଂ ସର୍ଵଂମ ଯାଖ୍ଯାତଂ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ତଵ ପୂର୍ଵକମ୍
ସେ ଧନକୁ ତୁମେ କେବେ କହିନଥିଲେ, ନାହିଁ ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଯମଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲ। ଏଭଳି ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମର ପୂର୍ବ ଘଟଣା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି।
ଅନେନ କର୍ମଣା ଵିପ୍ର ନିର୍ଧନୋସି ଦରିଦ୍ରଵାନ୍ । ସଂସାରେ ଯସ୍ଯ ସତ୍ପୁତ୍ରା ଭକ୍ତିମଂତଃ ସଦୈଵ ହି
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଦରିଦ୍ର ଓ ନିର୍ଧନ ହୋଇପଡ଼ିଛ। ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସଦା ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେମାନେ ଏକଥରେ ସଂପନ୍ନ।
ସୁଶୀଲା ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନାଃ ସତ୍ଯଧର୍ମରତାଃ ସଦା । ସଂଭଵଂତି ଗୃହେ ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି
ଯେଉଁଘରେ ପୁଅମାନେ ଭଲ ଚରିତ୍ର, ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ସେଉଁଘରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ଥାଏ, ଏପରି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ କଲତ୍ରଂ ତୁ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମନଂତକମ୍ । ସଭୁଂକ୍ତେ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଵୈ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସନ୍ନଵାନ୍
ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ରହିଛି, ସେମାନେ ଏହି ମାନବ ଜଗତରେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଜନାନୀ, ପୁଅ ଓ ପଉତା ଅନେକ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଵିନା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦେନ ଦାରାଃ ପୁତ୍ରା ଭଵଂତି ନ । ସୁଜନ୍ମ ଚ କୁଲେ ଵିପ୍ର ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ଛାଡ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜନାନୀ, ପୁଅ ମିଳେନାହିଁ, ନାହିଁ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ। ସେ ପରମ ପଦ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଦେଵଶର୍ମୋପାଖ୍ଯାନେ ଏକୋନନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ ଦେବଶର୍ମାଙ୍କ କଥା ଉଳ୍ଲେଖିତ ଉନନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ - ସୂତସୂତମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଜୀଵଜୀଵ ଶତଂସମାଃ । ଯଦ୍ଵଯଂ ପୁଣ୍ଯସମଯଂ ଶ୍ରାଵିତା ଜଗତୋ ହିତମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ — ହେ ସୂତ, ସବୁ ସୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ଶତ ବର୍ଷ ଯାଉଁଯାଉଁ ଜୀବନ୍ତୁ। ତୁମେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟମୟ କଥା ଆମକୁ ଶୁଣେଇଲ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାମୀ।
ଵଦ ଭୂଯୋଽପି ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ପିବାମସ୍ତାଵକଂ ଵଚଃ । ପାଯଂପାଯଂ ନ ତୃପ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ସୂତ ତଦୁତ୍ତମମ୍
ପୁଣି ପୁଣି ଆମେ ତୁମର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ତୁମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣୀ ପିଇପିଇ ଆମେ କେବେ ତୃପ୍ତି ମାନୁନାହିଁ, ହେ ସୂତ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ସଂଵାଦମାଦିଲୋକସ୍ଯ ଜଗତାଂ ଜଗଦୀଶିତୁଃ
ସୂତ କହିଲେ — ଏଠି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପୁରୁଣା ଏକ ଗଳ୍ପ କହିବି, ଯାହା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମା ଓ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂବାଦ।
ଷଟ୍ସହସ୍ରାଣିଚୋଚ୍ଛ୍ରାଯୋ ଵିସ୍ତାରେଣ ପୁନସ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଏଵଂ ନଵସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ଵିଧାଯ ଚ
ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଛଅ ହଜାର ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ତିନି ହଜାର; ଏଭଳି ମୋଟେ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନ ହେଉଛି।
ଵାମଯା ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯା ଗୃହ୍ଯ ଉଦ୍ଧୃତାଦୌ ଵସୁଂଧରା । ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଵୈ ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯା ଧାରିତା ମହୀ
ବାମ ଦାନ୍ତରେ ଧରି ଆରମ୍ଭରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦାନ୍ତରେ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଧରିଥିଲେ।
ଧର୍ମାଖ୍ଯାନପ୍ରସଂଗେନ ସୋଵାଚ ଵିନଯାଦ୍ଵିଭୁମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯୁଵାଚ- ଏତେ ଦ୍ଵାଦଶ ମାସା ଵୈ ଷଷ୍ଟିର୍ଦିନଶତତ୍ରଯମ୍
ଧର୍ମ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ସେ ବିନୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ପୃଥିବୀ କହିଲେ — ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ଓ ତିନି ଶଏ ଷଠି ଦିନ।
ଏଷାଂ କିମୁତ୍ତମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ଚ ତଵ କେଶଵ । ପଵିତ୍ରଃ କାର୍ତିକୋ ମାସସ୍ତୁଲାସଂସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ତୁମ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପ୍ରିୟ, ହେ କେଶବ? କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରେ ଥାଏ, ସେଇ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର।
ମକରସ୍ଥେ ରଵୌ ମାସଃ ପୁରାଣେ ପାଵନଃ ସ୍ମୃତଃ । ମେଷସ୍ଥେ ମାଧଵୋ ମାସୋ ଭାସ୍କରେ ପଠ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥାଏ, ସେ ମାସ ପୁରାଣରେ ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ଥାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ମାଧବ ମାସ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷୋଽପି ମାସାନାଂ ପାଵନଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ଏଵଂ ମାସାଃ ପଵିତ୍ରାସ୍ତେ ଵାସରାଃ କେପି କୀର୍ତିତାଃ
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଭଳି ମାସଗୁଡିକ ପବିତ୍ର, ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଦିନ ପବିତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ?
ଯୁଗାଦଯୋ ଯୁଗାଂତାଶ୍ଚ ତଥା କଲ୍ପାଦଯୋଽପି ଚ । ସର୍ଵେଭ୍ଯୋଽପ୍ଯଧିକଂ ମାସମେତେଭ୍ଯୋ ଵଦ ପାଵନମ୍
ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସବୁଠାରୁ କେଉଁ ମାସ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଅଟେ, ମୋତେ କହ, ପବିତ୍ରତମ କେଉଁଟି?
ସର୍ଵଯଜ୍ଞମଯ ଶ୍ରୀମନ୍ନେକଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମେ ଵଦ । ଵରାହ ଉଵାଚ- ଵିଧିନାଵିଧିନାଚୈଵ ଯେ ଯଜଂତି ନରାଧମାଃ
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ସାର ଯେଉଁ ଏକ ମାସ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରି ମୋତେ କହ। ବରାହ କହିଲେ—ଯେମାନେ ନିୟମ ଓ ଅନିୟମ ଦୁହିଁପରି ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି—
ମାଧଵେ ମାସି ମାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ତୈଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ଵରାରୋହେ ମାଧଵେ ତୁ ମଧୁର୍ହତ
ମାଧବ ମାସରେ ଯେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମୋ ପୂଜା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ମାଧବ ମାସରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ହତ ହୋଇଥିଲେ।
ଆଦିଦୈତ୍ଯାଵୁଭାଵେତୌ ହତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ତୁ ସମୁଦ୍ଧୃତା । ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତ୍ରଯୀ ଧର୍ମୋ ଜ୍ଞାନଵର୍ଣଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିଃ
ସେଇ ଦୁଇ ଆଦି ଦାନବ ହତ ହେଲେ, ତୁମେ ଉଦ୍ଧାର ହେଲ। ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ବେଦ ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଵର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।
ମାଧଵେ ମାସି ସଂଭୂତା ତେନ ମେ ମାଧଵଃପ୍ରିଯଃ । ତ୍ରେତାଯୁଗଂ ତୃତୀଯାଯାଂ ଶୁକ୍ଲାଯାଂ ମାସି ମାଧଵେ
ମାଧବ ମାସରେ ମୋର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ ମାଧବ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ତ୍ରେତାଯୁଗ ମଧ୍ୟ ମାଧବ ମାସର ତୃତୀୟ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଚ ତ୍ରଯୀ ଧର୍ମାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାସ୍ତେ ପ୍ରଵର୍ଦ୍ଧିତାଃ । ଅକ୍ଷଯା ସୋଚ୍ଯତେ ଲୋକେ ତୃତୀଯା ହରିଵଲ୍ଲଭା
ସେଇ ସମୟରେ ବେଦ ଧର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ବଢିଲା। ତୃତୀୟ, ଯାହା ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେଉଁଟି ଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସ୍ନାନେ ଦାନାର୍ଚନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଜପେ ପୂର୍ଵଜତର୍ପ୍ପଣେ । ଯେଽର୍ଚଯଂତି ଯଵୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଵଂତି ଯତ୍ନତଃ
ସ୍ନାନ, ଦାନ, ପୂଜା, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଜପ, ପୂର୍ବଜ ତର୍ପଣ—ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯବ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କରନ୍ତି—
ତେଷାଂ ଦଦାମ୍ଯହଂ ସର୍ଵଂ ଯନ୍ମନୋଽଭୀଷ୍ଟମୁତ୍ତମମ୍ । ଯେ ଦଦଂତ୍ଯପି ଦାନାନି ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ଧାର୍ମିକା ନରାଃ
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମନର ଅଭିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଉଛି। ଯେମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ଧାର୍ମିକ।
ଯେ ଯଜଂତି ହରେର୍ନିତ୍ଯମଧ୍ଵରୈର୍ଵିଵିଧୈରପି । ମାଧଵେ ଯଜତେ ଯୋ ମାଂ ତେଭ୍ଯସ୍ତଦଧିକଂ ଫଲମ୍
ଯେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ମାଧବ ମାସରେ ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଜପୋ ହୋମସ୍ତପୋ ଯଜ୍ଞ ଵ୍ରତାଦିକମ୍ । ଵୈଶାଖେ ଯତ୍କୃତଂ ଦେଵି ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଶୃଣୁ
ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ତପ, ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ଏହାଦିକ—ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯାହା କରାଯାଏ, ହେ ଦେବୀ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଶୁଣ।
ମନ୍ଵଂତରାଣାଂ କୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ଦଶପଂଚ ଚ ସପ୍ତ ଚ । ମତ୍ସାନ୍ନିଧ୍ଯଗତାସ୍ତେପି ତିଷ୍ଠଂତି ଭଯଵର୍ଜିତାଃ
ମନ୍ବନ୍ତରର କୋଟି, ଦଶ, ପାଞ୍ଚ ଓ ସାତ—ଏମିତି ଅନେକ ମନ୍ବନ୍ତର ଯାଏଁ, ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ରହନ୍ତି।
ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଯୁର୍ଗ୍ରହାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୂରା ଜନ୍ମଵ୍ଯଯାଷ୍ଟକାଃ । ପ୍ରାତଃସ୍ନାନେନ ଵୈଶାଖେ ସର୍ଵେ ସୌମ୍ଯା ଭଵଂତି ତେ
ଯଦି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ କ୍ରୂର ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ, ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ହୋଇଯାନ୍ତି।