ଧର୍ମମାର୍ଗୋ ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ହି ଶ୍ରୁତୋ ନୈଵ କଦା ତ୍ଵଯା । ଲୋଭୋ ମାତାପିତା ଭ୍ରାତା ଲୋଭଃ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ
ଧର୍ମର ପଥ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, କେବେ ଶୁଣିନଥିଲେ; ଲୋଭ ହେଉଛି ତୁମର ମା, ବାପା, ଭାଇ ଓ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ।
ପାଲିତୋ ଲୋଭ ଏଵୈକସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସଦୈଵ ହି । ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖୀ ଭଵାଞ୍ଜାତୋ ଦାରିଦ୍ରେଣାତି ପୀଡିତଃ
ସବୁବେଳେ ତୁମେ ଲୋଭକୁ ଧରିଛ, ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିଛ; ଏହିଠାରୁ ତୁମେ ଦୁଃଖୀ ଓ ଦରିଦ୍ରତାରେ ବହୁତ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଛ।
ଦିନେଦିନେ ମହାତୃଷ୍ଣା ହୃଦଯେ ତେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । ଯଦାଯଦା ଗୃହେ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧିମାଯାତି ତେ ସଦା
ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ହୃଦୟରେ ବଡ଼ ଆସା ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଘରେ ଧନ ବଢ଼ିଲେ, ତୁମର ଆସା ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ।
ତୃଷ୍ଣଯା ଦହ୍ଯମାନସ୍ତୁ ତଦା ତ୍ଵଂ ଵହ୍ନିରୂପଯା । ରାତ୍ରୌ ଵା ତ୍ଵଂ ପ୍ରସୁପ୍ତସ୍ତୁ ଲୋଭଂ ଚିଂତଯସେଽଧିକମ୍
ଆସାର ଆଗୁନିରେ ତୁମେ ଜଳୁଛ; ରାତିରେ ଶୁଇଥିଲେ କିମ୍ବା ଜାଗିଥିଲେ, ତୁମେ ଆଉ ଅଧିକ ଲୋଭ ଭାବୁଛ।
ଦିନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାମୋହୈର୍ଵ୍ଯାପିତୋ ହି ସଦୈଵ ହି । ସହସ୍ରଂ ଲକ୍ଷତଃ କୋଟିଃ କଦାଵାର୍ବୁଦମେଵ ଚ
ପ୍ରତିଦିନ ତୁମେ ବଡ଼ ମୋହରେ ଲିପ୍ତ ରହୁଛ; 'କେବେ ମୋ ପାଖରେ ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି କିମ୍ବା ଦଶ କୋଟି ହେବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
ଭଵିଷ୍ଯତି କଦା ଖର୍ଵୋ ନିଖର୍ଵଶ୍ଚାଥ ମେ ଗୃହେ । ଏଵଂ ସହସ୍ରଲକ୍ଷଂ ଚ କୋଟିରର୍ବୁଦମେଵ ଚ
'କେବେ ମୋ ଘରେ ଖର୍ବ କିମ୍ବା ନିଖର୍ବ ହେବ? ଏଭଳି ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି, ଦଶ କୋଟି ହେବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
ଖର୍ଵୋ ନିଖର୍ଵଃ ସଂଜାତସ୍ତୃଷ୍ଣା ନୈଵ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି । ଏଵଂ କାଲଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧିମାଯାତି ସର୍ଵଦା
ଖର୍ବ କିମ୍ବା ନିଖର୍ବ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଆସା କମେନି; ଏଭଳି ଦିନକୁ ଅନାଦର କରି ତୁମର ଆସା ସବୁବେଳେ ବଢ଼ିଯାଏ।
ନୈଵ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଵିପ୍ର ଭୁକ୍ତଂ ନୈଵ କଦା ତ୍ଵଯା । ନିଶ୍ଚିତଂ ଭୂମିମଧ୍ଯେ ତତ୍କ୍ଷିପ୍ତଂ ପୁତ୍ରାନଜାନତେ
ତୁମେ କେବେ ଦାନ, ହୋମ କିମ୍ବା ଭୋଗ କରିନଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଯେ ଧନ ଭୂମି ତଳେ ଲୁଚାଇଥିଲ, ସେଥିରେ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଅଜଣା।
ଅନ୍ଯମେଵମୁପାଯଂ ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯାଗମନକାରଣାତ୍ । କୁରୁଷେ ସର୍ଵଦା ଵିପ୍ର ଲୋକାନ୍ପୃଚ୍ଛସି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଅଧିକ ଧନ ଆଣିବା ପାଇଁ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଖୋଜ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଚାରି ଚତୁର୍ ହେଉଛ।
ଖନିତ୍ରମଂଜନଂ ଵାଦଂ ଧାତୁଵାଦମତଃପରମ୍ । ପୃଚ୍ଛମାନୋ ଭ୍ରମସ୍ଯେକସ୍ତୃଷ୍ଣଯା ପରିମୋହିତଃ
ମାଟି ଖୋଦିବା, ରସାୟନ ବିଦ୍ୟା, ଧାତୁ ବିଦ୍ୟା ଏସବୁ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛ; ଆସାରେ ମୁହଁ ହୋଇ ଏକାକି ଭ୍ରମଣ କରୁଛ।
ସର୍ଵାଂଶ୍ଚିଂତଯସେ ନିତ୍ଯଂ କଲ୍ପାନ୍ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାଯକାନ୍ । ପ୍ରଵେଶଂ ଚିତ୍ରଵର୍ଣାନାଂ ଚିଂତାମଣିଂ ଚ ପୃଚ୍ଛସି
ତୁମେ ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତ କଳ୍ପ ଭାବିଚାଲୁଛ, ଯେଉଁଗୁଡିକ ଲୋକଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଥିବା ଲୋକମାନେ କେମିତି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଓ ଚିନ୍ତାମଣି ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ।
ତୃଷ୍ଣାନଲେନଦଗ୍ଧୋସି ସୁଖଂ ନୈଵ ପ୍ରଗଚ୍ଛସି । ତୃଷ୍ଣାନଲପ୍ରଦୀପ୍ତୋସି ହାହାଭୂତୋଽପ୍ରଚେତନଃ
ତୁମେ ଆସା ଆଗୁନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଉଛ, ଏବଂ ସୁଖ ପାଉନାହାଁ। ତୁମର ଲୋଭ ଆଗୁନି ଭଳି ଜଳିଉଛି, ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ଓ ଅବୋଧ ହୋଇଯାଇଛ।
ଏଵଂଭୂତୋସି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଗତସ୍ତ୍ଵଂ କାଲଵଶ୍ଯତାମ୍ । ଦାରପୁତ୍ରେଷୁ ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ପୃଚ୍ଛମାନେଷୁ ଵୈ ତ୍ଵଯା
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସମୟର ଅଧୀନ ହୋଇଯାଇଛ। ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ତୁମର ଜନାନୀ ଓ ପୁଅମାନେ ଧନ ଚାହିଁଲେ, ସେଥିପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ।
କଥିତଂ ନୈଵ ତଦ୍ଦତ୍ତଂ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଯମମ୍ । ଏଵଂ ସର୍ଵଂମ ଯାଖ୍ଯାତଂ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ତଵ ପୂର୍ଵକମ୍
ସେ ଧନକୁ ତୁମେ କେବେ କହିନଥିଲେ, ନାହିଁ ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଯମଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲ। ଏଭଳି ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମର ପୂର୍ବ ଘଟଣା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି।
ଅନେନ କର୍ମଣା ଵିପ୍ର ନିର୍ଧନୋସି ଦରିଦ୍ରଵାନ୍ । ସଂସାରେ ଯସ୍ଯ ସତ୍ପୁତ୍ରା ଭକ୍ତିମଂତଃ ସଦୈଵ ହି
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଦରିଦ୍ର ଓ ନିର୍ଧନ ହୋଇପଡ଼ିଛ। ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସଦା ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେମାନେ ଏକଥରେ ସଂପନ୍ନ।
ସୁଶୀଲା ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନାଃ ସତ୍ଯଧର୍ମରତାଃ ସଦା । ସଂଭଵଂତି ଗୃହେ ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି
ଯେଉଁଘରେ ପୁଅମାନେ ଭଲ ଚରିତ୍ର, ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ସେଉଁଘରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ଥାଏ, ଏପରି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ କଲତ୍ରଂ ତୁ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମନଂତକମ୍ । ସଭୁଂକ୍ତେ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଵୈ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସନ୍ନଵାନ୍
ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ରହିଛି, ସେମାନେ ଏହି ମାନବ ଜଗତରେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଜନାନୀ, ପୁଅ ଓ ପଉତା ଅନେକ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଵିନା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦେନ ଦାରାଃ ପୁତ୍ରା ଭଵଂତି ନ । ସୁଜନ୍ମ ଚ କୁଲେ ଵିପ୍ର ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ଛାଡ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜନାନୀ, ପୁଅ ମିଳେନାହିଁ, ନାହିଁ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ। ସେ ପରମ ପଦ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଦେଵଶର୍ମୋପାଖ୍ଯାନେ ଏକୋନନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ ଦେବଶର୍ମାଙ୍କ କଥା ଉଳ୍ଲେଖିତ ଉନନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ - ସୂତସୂତମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଜୀଵଜୀଵ ଶତଂସମାଃ । ଯଦ୍ଵଯଂ ପୁଣ୍ଯସମଯଂ ଶ୍ରାଵିତା ଜଗତୋ ହିତମ୍
ଋଷିମାନେ କହିଲେ — ହେ ସୂତ, ସବୁ ସୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ଶତ ବର୍ଷ ଯାଉଁଯାଉଁ ଜୀବନ୍ତୁ। ତୁମେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟମୟ କଥା ଆମକୁ ଶୁଣେଇଲ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାମୀ।
ଵଦ ଭୂଯୋଽପି ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ପିବାମସ୍ତାଵକଂ ଵଚଃ । ପାଯଂପାଯଂ ନ ତୃପ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ସୂତ ତଦୁତ୍ତମମ୍
ପୁଣି ପୁଣି ଆମେ ତୁମର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ତୁମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଣୀ ପିଇପିଇ ଆମେ କେବେ ତୃପ୍ତି ମାନୁନାହିଁ, ହେ ସୂତ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ସଂଵାଦମାଦିଲୋକସ୍ଯ ଜଗତାଂ ଜଗଦୀଶିତୁଃ
ସୂତ କହିଲେ — ଏଠି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପୁରୁଣା ଏକ ଗଳ୍ପ କହିବି, ଯାହା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମା ଓ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂବାଦ।
ଷଟ୍ସହସ୍ରାଣିଚୋଚ୍ଛ୍ରାଯୋ ଵିସ୍ତାରେଣ ପୁନସ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଏଵଂ ନଵସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ଵିଧାଯ ଚ
ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଛଅ ହଜାର ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ତିନି ହଜାର; ଏଭଳି ମୋଟେ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନ ହେଉଛି।
ଵାମଯା ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯା ଗୃହ୍ଯ ଉଦ୍ଧୃତାଦୌ ଵସୁଂଧରା । ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ଵୈ ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯା ଧାରିତା ମହୀ
ବାମ ଦାନ୍ତରେ ଧରି ଆରମ୍ଭରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦାନ୍ତରେ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଧରିଥିଲେ।
ଧର୍ମାଖ୍ଯାନପ୍ରସଂଗେନ ସୋଵାଚ ଵିନଯାଦ୍ଵିଭୁମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯୁଵାଚ- ଏତେ ଦ୍ଵାଦଶ ମାସା ଵୈ ଷଷ୍ଟିର୍ଦିନଶତତ୍ରଯମ୍
ଧର୍ମ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ସେ ବିନୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ। ପୃଥିବୀ କହିଲେ — ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ଓ ତିନି ଶଏ ଷଠି ଦିନ।
ଏଷାଂ କିମୁତ୍ତମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରିଯଂ ଚ ତଵ କେଶଵ । ପଵିତ୍ରଃ କାର୍ତିକୋ ମାସସ୍ତୁଲାସଂସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ତୁମ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପ୍ରିୟ, ହେ କେଶବ? କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରେ ଥାଏ, ସେଇ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର।
ମକରସ୍ଥେ ରଵୌ ମାସଃ ପୁରାଣେ ପାଵନଃ ସ୍ମୃତଃ । ମେଷସ୍ଥେ ମାଧଵୋ ମାସୋ ଭାସ୍କରେ ପଠ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥାଏ, ସେ ମାସ ପୁରାଣରେ ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ଥାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ମାଧବ ମାସ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷୋଽପି ମାସାନାଂ ପାଵନଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ । ଏଵଂ ମାସାଃ ପଵିତ୍ରାସ୍ତେ ଵାସରାଃ କେପି କୀର୍ତିତାଃ
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଭଳି ମାସଗୁଡିକ ପବିତ୍ର, ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଦିନ ପବିତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ?
ଯୁଗାଦଯୋ ଯୁଗାଂତାଶ୍ଚ ତଥା କଲ୍ପାଦଯୋଽପି ଚ । ସର୍ଵେଭ୍ଯୋଽପ୍ଯଧିକଂ ମାସମେତେଭ୍ଯୋ ଵଦ ପାଵନମ୍
ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସବୁଠାରୁ କେଉଁ ମାସ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଅଟେ, ମୋତେ କହ, ପବିତ୍ରତମ କେଉଁଟି?
ସର୍ଵଯଜ୍ଞମଯ ଶ୍ରୀମନ୍ନେକଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ମେ ଵଦ । ଵରାହ ଉଵାଚ- ଵିଧିନାଵିଧିନାଚୈଵ ଯେ ଯଜଂତି ନରାଧମାଃ
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ସାର ଯେଉଁ ଏକ ମାସ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରି ମୋତେ କହ। ବରାହ କହିଲେ—ଯେମାନେ ନିୟମ ଓ ଅନିୟମ ଦୁହିଁପରି ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି—