ଶୁଦ୍ଧିମାଞ୍ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନସ୍ତପସ୍ଵୀ ଵାଗ୍ଵିଦାଂ ଵରଃ । ସର୍ଵକର୍ମସୁସଂଵୀତୋ ଵେଦାଧ୍ଯଯନତତ୍ପରଃ
ଯିଏ ପବିତ୍ର, ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତପସ୍ଵୀ, ଭଲ କଥା କହିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତ କାମରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲାଗିଥାଏ।
ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରଵେଦୀ ଚ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକଃ । ଯାଜ୍ଞିକଃ ସର୍ଵଯଜ୍ଞାନାଂ ଦାତା ତ୍ଯାଗୀ ପ୍ରିଯଂଵଦଃ
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଥାଏ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ଯଜ୍ଞ କରେ, ଦାନ ଦେଇଥାଏ, ଦୟାଳୁ ଓ ମିଠା କଥା କହେ।
ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନପରୋ ନିତ୍ଯଂ ଶାଂତୋଦାଂତଃ ସୁହୃତ୍ସଦା । ପିତୃମାତୃପରୋ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵସ୍ଵଜନଵତ୍ସଲଃ
ଯିଏ ସଦା ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲାଗିଥାଏ, ଶାନ୍ତ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ସଦା ମିତ୍ରସ୍ୱଭାବୀ, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆଦର କରେ ଓ ସମସ୍ତ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରେ।
କୁଲସ୍ଯ ତାରକୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସ୍ଵକୁଲଂ ପରିପୋଷକଃ । ଏଵଂଗୁଣୈସ୍ତୁ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସୁପୁତ୍ରଃ ସୁଖଦାଯକଃ
ଯିଏ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିଜ କୁଳକୁ ପୋଷଣ କରେ—ଏପରି ଗୁଣରେ ଯେଉଁପୁଅ ଯୁକ୍ତ, ସେ ସତ୍ ପୁଅ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଅନ୍ଯେ ସଂବଂଧଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଶୋକସଂତାପକାରକାଃ । ଉଦାସୀନେନ କିଂ କାର୍ଯଂ ଫଲହୀନେନ ତେଽନଘ
ଅନ୍ୟ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ଯଦିଓ ନିକଟ, ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା। ଯିଏ ଉଦାସୀନ, ତାହା ସହ କ'ଣ ଲାଭ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ?
ଆଯାଂତି ଯାଂତି ତେ ସର୍ଵେ ଦୁଃଖଂ ଦତ୍ଵା ସୁଦାରୁଣମ୍ । ପୁତ୍ରରୂପେଣ ତେ ସର୍ଵେ ସଂସାରେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ପୁଅର ରୂପରେ ଏହି ସଂସାରରେ ତୁମ ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ କର୍ମ ଯତ୍ତ୍ଵଯା ପରିପାଲିତମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାମଦ୍ଭୁତଂ ପୁନଃ
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲ, ଏବେ ମୁଁ ସେସବୁ କଥା କହିବି। ପୁଣି ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଳ୍ପ ଶୁଣ।
ଭଵାଞ୍ଛୂଦ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ନାନ୍ଯଥା । କୃଷିକର୍ତ୍ତା ଜ୍ଞାନହୀନୋ ମହାଲୋଭେନ ସଂଯୁତଃ
ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଚାଷ କରୁଥିଲ, ଜ୍ଞାନ ନଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଥିଲ।
ଏକଭାର୍ଯଃ ସଦା ଦ୍ଵେଷୀ ବହୁପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯଦତ୍ତଵାନ୍ । ଧର୍ମଂ ନୈଵ ଵିଜାନାସି ସତ୍ଯଂ ଚ ପରିନିଷ୍ଠିତମ୍
ତୁମର ଏକମାତ୍ର ଜଣେ ଜୀୟରା ଥିଲେ, ସଦା ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିଲ, ବହୁତ ପୁଅ ଥିଲେ, କିଛି ଦେଇନଥିଲ। ଧର୍ମ ଜାଣୁନଥିଲ, ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ନଥିଲ।
ଦାନଂ ନୈଵ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ନୈଵ ପରିଶ୍ରୁତମ୍ । କୃତଂ ନୈଵ ତ୍ଵଯା ତୀର୍ଥଂ ନ ଚ ଯାତ୍ରା ମହାମତେ
ତୁମେ କେବେ ଦାନ ଦେଇନଥିଲ, ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିନଥିଲ, ତୀର୍ଥ କରିନଥିଲ, ଯାତ୍ରା କରିନଥିଲ, ହେ ଜ୍ଞାନୀ।
ଏଵଂ କୃତସ୍ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର କୃଷିମାର୍ଗଃ ପୁନଃପୁନଃ । ପଶୂନାଂ ପାଲନଂ ପୂର୍ଵଂଗ ଚ୍ଛଂଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏପରି ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ଚାଷ କରିଥିଲ, ପୂର୍ବରୁ ଗାଈ ଓ ଛାଗଳ ପାଳିଥିଲ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ମହିଷୀଣାଂ ତଥାଶ୍ଵୀନାଂ ପାଲନଂ ଚ ପୁନଃପୁନଃ । ଏଵଂ ପୂର୍ଵଂ କୃତଂ କର୍ମ ତ୍ଵଯୈଵ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ମହିଷ ଓ ଘୋଡ଼ା ପାଳିଥିଲ। ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ କରିଥିଲ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଵିପୁଲଂ ତୁ ଧନଂ ତଦ୍ଵଲ୍ଲୋଭେନ ପରିସଂଚିତମ୍ । ତସ୍ଯ ଵ୍ଯଯସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଯେନ ନ କୃତସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା କଦା
ଏହି ବଡ଼ ଧନ ତୁମେ ଲୋଭରେ ସଞ୍ଚୟ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ବ୍ୟୟ କରିନଥିଲେ।
ପାତ୍ରେ ଦାନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ହି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵା ଦୁର୍ବଲଂ ଚ ତତ୍ । କୃଷିଂ କୃତ୍ଵା ନ ଦତ୍ତଂ ତୁ ଭଵତା ଧନମେଵ ହି
ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉନଥିଲେ, ଦୁଃଖୀକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଦିଅନଥିଲେ; ଚାଷ କରି ଧନ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଥିରୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦେଉନଥିଲେ।
ଗୋମଯଂ ହି ତ୍ଵିଦଂ ସର୍ଵଂ ପଶୂନାଂ ସଂଚଯଂ ଚ ଵୈ । ଵିକ୍ରଯିତ୍ଵା ଧନଂ ଵିପ୍ର ସଂଚିତଂ ଵିପୁଲଂ ତ୍ଵଯା
ଗୋବର ଓ ପଶୁମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ବେଚି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ବଡ଼ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିଥିଲେ।
ତକ୍ରଂ ଘୃତଂ ତଥା କ୍ଷୀରଂ ଵିକ୍ରୀତଂ ସତତଂ ଦଧି । ଦୁଷ୍କାଲଶ୍ଚିଂତିତୋ ଵିପ୍ର ମୋହିତୋ ଵିଷ୍ଣୁମାଯଯା
ତକ୍ର, ଘିଅ, ଦୁଧ, ଦହି ସବୁବେଳେ ବେଚୁଥିଲେ; ଦୁଃସମୟ ଆସିବ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା ମହାର୍ଘମେଵୈତଦ୍ଧନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମ । ନିର୍ଦଯେନ ତ୍ଵଯା ଦାନଂ ନ ଦତ୍ତଂ ତୁ ତଦା କିଲ
ଏହି ଧନକୁ ବହୁମୂଲ୍ୟ କରିଥିଲେ, ହେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ସମୟରେ ତୁମେ କଠୋର ହୋଇ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେଉନଥିଲେ।
ଦେଵାନାଂ ପୂଜନଂ ଵିପ୍ର ଭଵତା ନ କୃତଂ ସଦା । ପର୍ଵାଣି ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନୈଵ ସମର୍ପିତମ୍
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କେବେ କରିନଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ପର୍ବପର୍ବଣୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି ଦେଉନଥିଲେ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲଂ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ନ କୃତଂ ତ୍ଵଯା । ଭାର୍ଯା ଵଦତି ତେ ସାଧ୍ଵୀ ଦିନମଧ୍ଯେ ସମାଗତେ
ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ କରୁନଥିଲେ; ତୁମର ଶୁଭ୍ର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଉଥିଲେ।
ଶ୍ଵଶୁରଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲଶ୍ଚ ଶ୍ଵଶ୍ର୍ଵାଶ୍ଚୈଵ ମହାମତେ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚସ୍ତେଷାଂ ଗୃହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପଲାଯସେ
ଶ୍ୱଶୁର ଓ ଶ୍ୱଶ୍ରୁଙ୍କ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଲେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଘର ଛାଡ଼ି ପଳାଇଯାଉଥିଲେ।
ଧର୍ମମାର୍ଗୋ ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ହି ଶ୍ରୁତୋ ନୈଵ କଦା ତ୍ଵଯା । ଲୋଭୋ ମାତାପିତା ଭ୍ରାତା ଲୋଭଃ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ
ଧର୍ମର ପଥ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, କେବେ ଶୁଣିନଥିଲେ; ଲୋଭ ହେଉଛି ତୁମର ମା, ବାପା, ଭାଇ ଓ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟ।
ପାଲିତୋ ଲୋଭ ଏଵୈକସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସଦୈଵ ହି । ତସ୍ମାଦ୍ଦୁଃଖୀ ଭଵାଞ୍ଜାତୋ ଦାରିଦ୍ରେଣାତି ପୀଡିତଃ
ସବୁବେଳେ ତୁମେ ଲୋଭକୁ ଧରିଛ, ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିଛ; ଏହିଠାରୁ ତୁମେ ଦୁଃଖୀ ଓ ଦରିଦ୍ରତାରେ ବହୁତ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଛ।
ଦିନେଦିନେ ମହାତୃଷ୍ଣା ହୃଦଯେ ତେ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । ଯଦାଯଦା ଗୃହେ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଵୃଦ୍ଧିମାଯାତି ତେ ସଦା
ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ହୃଦୟରେ ବଡ଼ ଆସା ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଘରେ ଧନ ବଢ଼ିଲେ, ତୁମର ଆସା ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ।
ତୃଷ୍ଣଯା ଦହ୍ଯମାନସ୍ତୁ ତଦା ତ୍ଵଂ ଵହ୍ନିରୂପଯା । ରାତ୍ରୌ ଵା ତ୍ଵଂ ପ୍ରସୁପ୍ତସ୍ତୁ ଲୋଭଂ ଚିଂତଯସେଽଧିକମ୍
ଆସାର ଆଗୁନିରେ ତୁମେ ଜଳୁଛ; ରାତିରେ ଶୁଇଥିଲେ କିମ୍ବା ଜାଗିଥିଲେ, ତୁମେ ଆଉ ଅଧିକ ଲୋଭ ଭାବୁଛ।
ଦିନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାମୋହୈର୍ଵ୍ଯାପିତୋ ହି ସଦୈଵ ହି । ସହସ୍ରଂ ଲକ୍ଷତଃ କୋଟିଃ କଦାଵାର୍ବୁଦମେଵ ଚ
ପ୍ରତିଦିନ ତୁମେ ବଡ଼ ମୋହରେ ଲିପ୍ତ ରହୁଛ; 'କେବେ ମୋ ପାଖରେ ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି କିମ୍ବା ଦଶ କୋଟି ହେବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
ଭଵିଷ୍ଯତି କଦା ଖର୍ଵୋ ନିଖର୍ଵଶ୍ଚାଥ ମେ ଗୃହେ । ଏଵଂ ସହସ୍ରଲକ୍ଷଂ ଚ କୋଟିରର୍ବୁଦମେଵ ଚ
'କେବେ ମୋ ଘରେ ଖର୍ବ କିମ୍ବା ନିଖର୍ବ ହେବ? ଏଭଳି ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି, ଦଶ କୋଟି ହେବ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଛ।
ଖର୍ଵୋ ନିଖର୍ଵଃ ସଂଜାତସ୍ତୃଷ୍ଣା ନୈଵ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି । ଏଵଂ କାଲଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧିମାଯାତି ସର୍ଵଦା
ଖର୍ବ କିମ୍ବା ନିଖର୍ବ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଆସା କମେନି; ଏଭଳି ଦିନକୁ ଅନାଦର କରି ତୁମର ଆସା ସବୁବେଳେ ବଢ଼ିଯାଏ।
ନୈଵ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଵିପ୍ର ଭୁକ୍ତଂ ନୈଵ କଦା ତ୍ଵଯା । ନିଶ୍ଚିତଂ ଭୂମିମଧ୍ଯେ ତତ୍କ୍ଷିପ୍ତଂ ପୁତ୍ରାନଜାନତେ
ତୁମେ କେବେ ଦାନ, ହୋମ କିମ୍ବା ଭୋଗ କରିନଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଯେ ଧନ ଭୂମି ତଳେ ଲୁଚାଇଥିଲ, ସେଥିରେ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଅଜଣା।
ଅନ୍ଯମେଵମୁପାଯଂ ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯାଗମନକାରଣାତ୍ । କୁରୁଷେ ସର୍ଵଦା ଵିପ୍ର ଲୋକାନ୍ପୃଚ୍ଛସି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଅଧିକ ଧନ ଆଣିବା ପାଇଁ ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଖୋଜ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଚାରି ଚତୁର୍ ହେଉଛ।
ଖନିତ୍ରମଂଜନଂ ଵାଦଂ ଧାତୁଵାଦମତଃପରମ୍ । ପୃଚ୍ଛମାନୋ ଭ୍ରମସ୍ଯେକସ୍ତୃଷ୍ଣଯା ପରିମୋହିତଃ
ମାଟି ଖୋଦିବା, ରସାୟନ ବିଦ୍ୟା, ଧାତୁ ବିଦ୍ୟା ଏସବୁ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛ; ଆସାରେ ମୁହଁ ହୋଇ ଏକାକି ଭ୍ରମଣ କରୁଛ।