ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ସର୍ଵସଂଦେହନାଶନମ୍ । ତଥା ହି ଵଂଶମିଚ୍ଛଂତି ସାଧଵଃ ସତ୍ଯପଂଡିତାଃ
ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଭଦ୍ରେ, ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଅଛି ଓ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ; ନିଶ୍ଚୟ, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବଂଶ ଚାହାନ୍ତି।
ଯଥା ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚିଂତା ମେ ନ ଧନସ୍ଯ ତଥା ପ୍ରିଯେ । ଯେନକେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାମ୍ଯହମ୍
ମୋ ପାଖରେ ପୁଅ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା ଅଛି, ଧନ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ମୋ ପ୍ରିୟେ; ଯେଭଳି ହେଉ, ମୁଁ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି।
ସୁମନୋଵାଚ- ପୁତ୍ରେଣ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ପୁତ୍ରସ୍ତାରଯତେ କୁଲମ୍ । ସୁପୁତ୍ରେଣ ମହାଭାଗ ପିତାମାତା ପ୍ରଜୀଵତଃ
ସୁମନା କହିଲେ—ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଜଗତକୁ ଜିତିପାରେ; ପୁଅ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସୁପୁତ୍ର ଥିଲେ ପିତାମାତା ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ସତ୍ୟରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି।
ଏକଃ ପୁତ୍ରୋ ଵରଃ କାଂତ ବହୁଭିର୍ନିର୍ଗୁଣୈସ୍ତୁ କିମ୍ । ଏକସ୍ତାରଯତେ ଵଂଶମନ୍ଯେ ସଂତାପକାରକାଃ
ଏକ ପୁଅ ଭଲ, ପ୍ରିୟା; ଅନେକ ନିର୍ଗୁଣ ପୁଅ ଥିଲେ କଣ ଲାଭ? ଏକ ପୁଅ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତମନ୍ଯେ ସଂବଂଧଭାଗିନଃ । ପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁତ୍ରଃ ପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ କୁଲମ୍
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଥିଲି, ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଛନ୍ତି; ପୁଅ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ, ବଂଶ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ।
ସୁଗର୍ଭଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଦୁର୍ମୃତ୍ଯୁଃ ପାତକୈସ୍ତଥା । ସୁଖାନାଂ ନିଚଯଂ କାଂତ ସତ୍ଯମେଵ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଭଲ ଗର୍ଭ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ, ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ପାପରେ ମିଳେ; ଆନନ୍ଦ ରାଶି, ପ୍ରିୟା, ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ କହୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ସତ୍ଯେନ ତପସା ନିତ୍ଯଵର୍ତନୈଃ । ଦାନେନ ନିଯମୈଶ୍ଚାପି କ୍ଷମା ଶୌଚେନ ଵଲ୍ଲଭ
ଓ ପ୍ରିୟେ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟବାଦିତା, ତପସ୍ୟା, ନିତ୍ୟ ଆଚରଣ, ଦାନ, ନିୟମ, ଖ୍ଷମା, ଶୌଚ—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ପାଳନ ହୁଏ।
ଅହିଂସଯା ଚ ଶକ୍ତ୍ଯା ଵାଽସ୍ତେଯେନାପି ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଏତୈର୍ଦଶଭିରଂଗୈଶ୍ଚ ଧର୍ମମେଵଂ ପ୍ରସୂଯତେ
ଏବଂ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ ଅହିଂସା ଓ ଚୋରି ନକରିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ପଥରେ ଚାଲିଥାଏ; ଏହି ଦଶଟି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସଂପୂର୍ଣୋ ଜାଯତେ ଧର୍ମ ଅଂଗୈର୍ଗର୍ଭୋ ଯଥୋଦରେ । ଧର୍ମଂ ସୃଜତି ଧର୍ମାତ୍ମା ତ୍ରିଵିଧେନୈଵ କର୍ମଣା
ଯେପରି ଗର୍ଭ ଉଦରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେପରି ଧର୍ମ ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଧର୍ମମୟ ବ୍ୟକ୍ତି ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ତସ୍ଯ ଧର୍ମଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ପୁଣ୍ଯ ସୌଖ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଯଂଯଂ ଚିଂତଯତେ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଂତଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ତାଙ୍କର ଶାନ୍ତ ମନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; ଜେଉଁ କଥା ଜ୍ଞାନୀ ମନେ କରନ୍ତି, ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଦେଵଶର୍ମ୍ମୋଵାଚ- ସର୍ଵଂ ଦେଵି ସମାଖ୍ଯାତଂ ଧର୍ମାଖ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍ । କଥଂ ପୁତ୍ରମହଂ ଵିଂଦ୍ଯାଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଗୁଣସଂଯୁତମ୍
ଦେବଶର୍ମା କହିଲେ— ହେ ଦେବୀ, ଧର୍ମ ନାମକ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ଶୁଣିଲି; କିପରି ମୁଁ ବୈଷ୍ଣବ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅ ପାଇପାରିବି?
ଵଦ ତ୍ଵଂ ମେ ମହାଭାଗେ ଯଦି ଜାନାସି ସୁଵ୍ରତେ । ଧର୍ମମାର୍ଗସ୍ତ୍ଵଯା ସର୍ଵ୍ଵଃ ପିତୁଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁରାନଘେ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ମୋତେ କୁହ; ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ବାପାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ପଥ ପାଇଥିଲେ, ହେ ପାପହୀନେ।
ମମୈତଦ୍ଵିଦିତଂ କାଂତେ ଭଵତୀ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ । ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁଷ୍ଟସ୍ଯ ତେ ପୁରା
ହେ କାନ୍ତେ, ଏହି କଥା ମୋତେ ଜଣା; ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ; ପୂର୍ବେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ କୃପା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସନ୍ତୋଷରୁ ଏହା ପାଇଥିଲ।
ସୁମନୋଵାଚ- ଵସିଷ୍ଠଂ ଗଚ୍ଛ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତଂ ପ୍ରାର୍ଥଯ ମହାମୁନିମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲମ୍
ସୁମନା କହିଲେ— ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର; ସେଠାରୁ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୁଅ ପାଇପାରିବ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତଯା ଵାକ୍ଯେ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । କରିଷ୍ଯେ ତଵ କଲ୍ଯାଣି ମତମେଵଂ ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବଶର୍ମା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ମତ ଅନୁସାରେ କରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମାସୌ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଵସିଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଵେତ୍ତାରଂ ଦୀପ୍ଯଂତଂ ତପତାଂ ଵରମ୍
ଏହିପରି କହି, ଦେବଶର୍ମା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଗଂଗାତୀରେ ସ୍ଥିତଂ ପୁଣ୍ଯମାସନସ୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ତେଜୋଜ୍ଵାଲାସମାକୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଭାସ୍କରମ୍
ସେ ଗଙ୍ଗା ତିରେ ପବିତ୍ର ଆସନରେ ବସିଥିବା, ତେଜର ଆଲୋକରେ ଘିରିଥିବା, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖିଲେ ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ।
ରାଜମାନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମସିଂହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ସ ମୁନିଂ ଦଂଡଵତ୍ତଂ ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ମହାତ୍ମା, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୁନିପୁନି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତମୁଵାଚ ମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମସୂନୁରକଲ୍ମଷମ୍ । ଉପଵିଶାସନେ ପୁଣ୍ଯେ ସୁଖେନ ସୁମହାମତେ
ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଅପରିମିତ ତେଜ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ପାପରହିତ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ ମହାମତି, ଏହି ପବିତ୍ର ଆସନରେ ସୁବିଧାରେ ବସ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଉପଵିଷ୍ଟଃ ସ ଯୋଗୀଂଦ୍ର ପୁନଃ ପ୍ରାହ ତପୋଧନମ୍ । ଗୃହେ ପୁରୁଷ ତେ ଵତ୍ସ ଦାରଭୃତ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵଦା
ନାରଦ କହିଲେ— ସେ ବସିବା ପରେ, ସେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ପୁନି ସେ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ବାପା, ତୁମର ଘରେ, ଜଣେ ଜଣେ ଘରବାଳା ଓ ଚାକରମାନେ ସବୁ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି?'
କ୍ଷେମମସ୍ତି ମହାଭାଗ ପୁଣ୍ଯକର୍ମସୁ ଚାଗ୍ନିଷୁ । ନିରାମଯୋଽସି ଚାଂଗେଷୁ ଧର୍ମଂ ପାଲଯସେ ସଦା
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମର ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିମାନ୍ଦିରରେ ସବୁ ଭଲ ଅଛି କି? ତୁମ ଦେହରେ କୌଣସି ରୋଗ ନାହିଁ କି? ତୁମେ ସଦା ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରୁଛ କି?
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ମହୀସୁରମ୍ । କିଂ କରୋମି ପ୍ରିଯଂ କାମଂ ସୁପ୍ରିଯଂ ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏହିପରି କହି, ସେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ପୁନି ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ତୁମର କୁହିବା ପ୍ରିୟ କାମନା କଣ? କ'ଣ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କରିପାରିବି?'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ସଂଭାଷ୍ଯ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ଵିରରାମ ଶୁଭଂ ଵଚଃ । ତତୋ ଵିପ୍ରୋ ମହାଭାଗୋ ଵସିଷ୍ଠଂ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି ଶୁଭ କଥା କହି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚୁପ ହେଲେ; ତାପରେ ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସିଷ୍ଠ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ ହୋଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ତପତାଂ ଵରମ୍ । ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୂଯତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵିଚ୍ଛେଦଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ, ମହାତ୍ମା ଓ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ ଭଗବନ୍, ମୋର କଥା ଶୁଣ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ମୋ କଥା ଶୁଣ।'
ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ କେନ ଭାଵେନ ପୁତ୍ରସୌଖ୍ଯଂ କଥଂ ନହି । ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ ତାତ କସ୍ମାତ୍ପାପାଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କେଉଁଠାରୁ ଆସେ, ପୁଅମାନଙ୍କ ଠାରୁ କାହିଁକି ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ? ଏହି ସନ୍ଦେହର କାରଣ କ'ଣ, କେଉଁ ପାପ ଦ୍ୱାରା ଏହା ହୁଏ, ବାପା, ମୋତେ ସଠିକ୍ କହ।
ମହାମୋହେନ ସଂମୁଗ୍ଧଃ ପ୍ରିଯଯା ବୋଧିତୋ ଦ୍ଵିଜ । ତଯାହଂ ପ୍ରେଷିତସ୍ତାତ ତଵ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ସମାଗତଃ
ମୁଁ ଭାରି ମୂଢ଼ ହୋଇଥିଲି, ମୋ ପ୍ରିୟା ମୋତେ ସଚେତନ କଲେ। ସେ ମୋତେ ପଠାଇଥିଲେ, ବାପା, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଆସିଛି।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ହି ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସର୍ଵସଂଦେହନାଶକମ୍ । ମୁକ୍ତିଦାତା ଭଵ ସ୍ଵତ୍ଵଂ ମମସଂସାରବଂଧନାତ୍
ଏହି ସବୁ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କର, ଯାହା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ। ମୋତେ ସଂସାର ଦାସ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇ ଉଦ୍ଧାରକ ହେଉ।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ପୁତ୍ରା ମିତ୍ରାସ୍ତଥା ଭ୍ରାତା ଅନ୍ଯେ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ । ପଂଚଭେଦାସ୍ତୁ ସଂବଂଧାଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଭଵଂତି ତେ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ—ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ଭାଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିଜ ଲୋକମାନେ—ଏହିପରି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ସମ୍ପର୍କ ମଣିଷଙ୍କର ଥାଏ।
ତେତେ ସୁମନସା ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପୂର୍ଵମେଵ ତଵାଗ୍ରତଃ । ଋଣସଂବଂଧିନଃ ସର୍ଵେ ତେ କୁପୁତ୍ରା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେଠାରେ ମୁଁ କହିଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଋଣରେ ବନ୍ଧା। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଖରାପ ପୁଅ।
ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତଵାଗ୍ରେ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ପୁଣ୍ଯପ୍ରସକ୍ତୋ ଯସ୍ଯାତ୍ମା ସତ୍ଯଧର୍ମରତଃ ସଦା
ଏବେ ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଭଲ ପୁଅର ଲକ୍ଷଣ କହିବି—ଯେଉଁଠାରେ ଆତ୍ମା ପୁଣ୍ୟରେ ଲଗିଥାଏ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ପାଏ।