ନ୍ଯାସସ୍ଵାମୀ ସୁପୁତ୍ରୋଽଭୂନ୍ନ୍ଯାସାପହାରକସ୍ଯ ଚ । ଗୁଣଵାନ୍ରୂପଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତଃ
ଭରସାଦାର ଲୋକ ସୁସଂସ୍କାରୀ ପୁଅ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଭରସା ଚୋର କରିଥିବା ଲୋକ ସେହି ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଗୁଣ, ସୁନ୍ଦରତା ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ନେଇ ଆସେ।
ଭକ୍ତିଂ ଚ ଦର୍ଶଯେତ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ଦିନେଦିନେ । ପ୍ରିଯଵାଙ୍ମଧୁରୋଵାଗ୍ମୀ ବହୁସ୍ନେହଂ ଵିଦର୍ଶଯେତ୍
ପୁଅ ହୋଇ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦେଖାଏ, ମିଠା ଓ ପ୍ରିୟ କଥା କହି, ବହୁତ ସ୍ନେହ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ସ୍ଵୀଯଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସମୁଦ୍ଗ୍ରାହ୍ଯ ପ୍ରୀତିମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଚାତୁଲାମ୍ । ଯଥା ତେନ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ତନ୍ନ୍ଯାସାପହରଣାତ୍ପରମ୍
ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତି ପୁନି ନେଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଖାଇ, ଯେପରି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି ଭରସା ଚୁରି କରିବାଠାରୁ ଏହା ଅଧିକ।
ଦୁଃଖମେଵଂ ମହାଭାଗ ଦାରୁଣଂ ପ୍ରାଣନାଶନମ୍ । ତାଦୃଶଂ ତସ୍ଯ ସୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ପୁତ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ମହାଗୁଣଃ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏପରି ଦୁଃଖ ଅତି କଠିନ ଓ ପ୍ରାଣ ନାଶକ; ଏହିପରି ଦୁଃଖ ସେ ପୁଅ ହୋଇ ଦେଇଥାଏ, ଯଦିଓ ସେ ମହାଗୁଣୀ।
ଅଲ୍ପାଯୁଷସ୍ତଥା ଭୂତ୍ଵା ମରଣଂ ଚୋପଗଚ୍ଛତି । ଦୁଃଖଂ ଦତ୍ଵା ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରହୃତ୍ଯୈଵଂ ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ଅଳ୍ପଆୟୁ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଦୁଃଖ ଦେଇ ଏଭଳି ଚାଲିଯାଏ, ପୁନିପୁନି ଏଭଳି ଘଟେ।
ଯଦାହ ପୁତ୍ରପୁତ୍ରେତି ପ୍ରଲାପଂ ହି କରୋତି ଯଃ । ତଦା ହାସ୍ଯଂ କରୋତ୍ଯେଷ କସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୋ ହି କସ୍ଯ ଚ
ଯେତେବେଳେ କେହି 'ମୋ ପୁଅ, ମୋ ପୁଅ' ବୋଲି କାନ୍ଦେ, ସେତେବେଳେ ଲୋକ ହସନ୍ତି—କିଏ କାହାର ପୁଅ, କିଏ କାହାର? ଏହା କିଏ ଜାଣେ।
ଅନେନାପହୃତଂ ନ୍ଯାସଂ ମଦୀଯଂ ପାପଚାରିଣା । ଦ୍ରଵ୍ଯାପହାରଣେନାପି ମମ ପ୍ରାଣାଗତାଃ କିଲ
ଏହି ପାପୀ ମୋର ଭରସାର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୁରି କରିଥିଲା; ମୋ ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରି ହେବା ଦ୍ୱାରା, ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଇଥିଲା।
ଦୁଃଖେନ ମହତା ଚୈଵ ଅସହ୍ଯେନ ଚ ଵୈ ପୁରା । ତଦା ଦୁଃଖଂ ମଯା ଦତ୍ଵାଦ୍ରଵ୍ଯମୁଦ୍ଗ୍ରାହ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ପୂର୍ବେ ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଓ ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିଥିଲି, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସେ ଦୁଃଖ ଦେଇ, ମୋର ଉତ୍ତମ ସମ୍ପତ୍ତି ପୁନି ନେଇଥିଲି।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାହାତ୍ମ୍ଯେ ସପ୍ତାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ ସତାଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଏକୋନନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ 5.89 ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ସଂବୋଧିତୋ ଵିପ୍ରୋ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ପୁନଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସହିତାଂ ଜ୍ଞାନଵାଦିନୀମ୍
ଏକୋନନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରଦ କହିଲେ—ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବଶର୍ମା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ଜ୍ଞାନବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୁମନାଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ।
ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ସର୍ଵସଂଦେହନାଶନମ୍ । ତଥା ହି ଵଂଶମିଚ୍ଛଂତି ସାଧଵଃ ସତ୍ଯପଂଡିତାଃ
ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଭଦ୍ରେ, ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଅଛି ଓ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ; ନିଶ୍ଚୟ, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବଂଶ ଚାହାନ୍ତି।
ଯଥା ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚିଂତା ମେ ନ ଧନସ୍ଯ ତଥା ପ୍ରିଯେ । ଯେନକେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାମ୍ଯହମ୍
ମୋ ପାଖରେ ପୁଅ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା ଅଛି, ଧନ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ମୋ ପ୍ରିୟେ; ଯେଭଳି ହେଉ, ମୁଁ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି।
ସୁମନୋଵାଚ- ପୁତ୍ରେଣ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ପୁତ୍ରସ୍ତାରଯତେ କୁଲମ୍ । ସୁପୁତ୍ରେଣ ମହାଭାଗ ପିତାମାତା ପ୍ରଜୀଵତଃ
ସୁମନା କହିଲେ—ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଜଗତକୁ ଜିତିପାରେ; ପୁଅ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସୁପୁତ୍ର ଥିଲେ ପିତାମାତା ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ସତ୍ୟରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି।
ଏକଃ ପୁତ୍ରୋ ଵରଃ କାଂତ ବହୁଭିର୍ନିର୍ଗୁଣୈସ୍ତୁ କିମ୍ । ଏକସ୍ତାରଯତେ ଵଂଶମନ୍ଯେ ସଂତାପକାରକାଃ
ଏକ ପୁଅ ଭଲ, ପ୍ରିୟା; ଅନେକ ନିର୍ଗୁଣ ପୁଅ ଥିଲେ କଣ ଲାଭ? ଏକ ପୁଅ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତମନ୍ଯେ ସଂବଂଧଭାଗିନଃ । ପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁତ୍ରଃ ପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ କୁଲମ୍
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଥିଲି, ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଛନ୍ତି; ପୁଅ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ, ବଂଶ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ।
ସୁଗର୍ଭଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଦୁର୍ମୃତ୍ଯୁଃ ପାତକୈସ୍ତଥା । ସୁଖାନାଂ ନିଚଯଂ କାଂତ ସତ୍ଯମେଵ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଭଲ ଗର୍ଭ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ, ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ପାପରେ ମିଳେ; ଆନନ୍ଦ ରାଶି, ପ୍ରିୟା, ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ କହୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ସତ୍ଯେନ ତପସା ନିତ୍ଯଵର୍ତନୈଃ । ଦାନେନ ନିଯମୈଶ୍ଚାପି କ୍ଷମା ଶୌଚେନ ଵଲ୍ଲଭ
ଓ ପ୍ରିୟେ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟବାଦିତା, ତପସ୍ୟା, ନିତ୍ୟ ଆଚରଣ, ଦାନ, ନିୟମ, ଖ୍ଷମା, ଶୌଚ—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ପାଳନ ହୁଏ।
ଅହିଂସଯା ଚ ଶକ୍ତ୍ଯା ଵାଽସ୍ତେଯେନାପି ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଏତୈର୍ଦଶଭିରଂଗୈଶ୍ଚ ଧର୍ମମେଵଂ ପ୍ରସୂଯତେ
ଏବଂ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ ଅହିଂସା ଓ ଚୋରି ନକରିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ପଥରେ ଚାଲିଥାଏ; ଏହି ଦଶଟି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସଂପୂର୍ଣୋ ଜାଯତେ ଧର୍ମ ଅଂଗୈର୍ଗର୍ଭୋ ଯଥୋଦରେ । ଧର୍ମଂ ସୃଜତି ଧର୍ମାତ୍ମା ତ୍ରିଵିଧେନୈଵ କର୍ମଣା
ଯେପରି ଗର୍ଭ ଉଦରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେପରି ଧର୍ମ ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଧର୍ମମୟ ବ୍ୟକ୍ତି ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ତସ୍ଯ ଧର୍ମଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ପୁଣ୍ଯ ସୌଖ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଯଂଯଂ ଚିଂତଯତେ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଂତଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ତାଙ୍କର ଶାନ୍ତ ମନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; ଜେଉଁ କଥା ଜ୍ଞାନୀ ମନେ କରନ୍ତି, ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଦେଵଶର୍ମ୍ମୋଵାଚ- ସର୍ଵଂ ଦେଵି ସମାଖ୍ଯାତଂ ଧର୍ମାଖ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍ । କଥଂ ପୁତ୍ରମହଂ ଵିଂଦ୍ଯାଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଗୁଣସଂଯୁତମ୍
ଦେବଶର୍ମା କହିଲେ— ହେ ଦେବୀ, ଧର୍ମ ନାମକ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ଶୁଣିଲି; କିପରି ମୁଁ ବୈଷ୍ଣବ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅ ପାଇପାରିବି?
ଵଦ ତ୍ଵଂ ମେ ମହାଭାଗେ ଯଦି ଜାନାସି ସୁଵ୍ରତେ । ଧର୍ମମାର୍ଗସ୍ତ୍ଵଯା ସର୍ଵ୍ଵଃ ପିତୁଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପୁରାନଘେ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ମୋତେ କୁହ; ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମର ବାପାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ପଥ ପାଇଥିଲେ, ହେ ପାପହୀନେ।
ମମୈତଦ୍ଵିଦିତଂ କାଂତେ ଭଵତୀ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ । ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁଷ୍ଟସ୍ଯ ତେ ପୁରା
ହେ କାନ୍ତେ, ଏହି କଥା ମୋତେ ଜଣା; ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ; ପୂର୍ବେ ଚ୍ୟବନଙ୍କ କୃପା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସନ୍ତୋଷରୁ ଏହା ପାଇଥିଲ।
ସୁମନୋଵାଚ- ଵସିଷ୍ଠଂ ଗଚ୍ଛ ଧର୍ମଜ୍ଞ ତଂ ପ୍ରାର୍ଥଯ ମହାମୁନିମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲମ୍
ସୁମନା କହିଲେ— ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର; ସେଠାରୁ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ପୁଅ ପାଇପାରିବ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତଯା ଵାକ୍ଯେ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । କରିଷ୍ଯେ ତଵ କଲ୍ଯାଣି ମତମେଵଂ ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବଶର୍ମା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ମତ ଅନୁସାରେ କରିବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମାସୌ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଵସିଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଵେତ୍ତାରଂ ଦୀପ୍ଯଂତଂ ତପତାଂ ଵରମ୍
ଏହିପରି କହି, ଦେବଶର୍ମା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଗଂଗାତୀରେ ସ୍ଥିତଂ ପୁଣ୍ଯମାସନସ୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ତେଜୋଜ୍ଵାଲାସମାକୀର୍ଣଂ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ଭାସ୍କରମ୍
ସେ ଗଙ୍ଗା ତିରେ ପବିତ୍ର ଆସନରେ ବସିଥିବା, ତେଜର ଆଲୋକରେ ଘିରିଥିବା, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖିଲେ ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ।
ରାଜମାନଂ ମହାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମସିଂହଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ସ ମୁନିଂ ଦଂଡଵତ୍ତଂ ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ମହାତ୍ମା, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୁନିପୁନି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତମୁଵାଚ ମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମସୂନୁରକଲ୍ମଷମ୍ । ଉପଵିଶାସନେ ପୁଣ୍ଯେ ସୁଖେନ ସୁମହାମତେ
ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଅପରିମିତ ତେଜ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ପାପରହିତ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ ମହାମତି, ଏହି ପବିତ୍ର ଆସନରେ ସୁବିଧାରେ ବସ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଉପଵିଷ୍ଟଃ ସ ଯୋଗୀଂଦ୍ର ପୁନଃ ପ୍ରାହ ତପୋଧନମ୍ । ଗୃହେ ପୁରୁଷ ତେ ଵତ୍ସ ଦାରଭୃତ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵଦା
ନାରଦ କହିଲେ— ସେ ବସିବା ପରେ, ସେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ପୁନି ସେ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ବାପା, ତୁମର ଘରେ, ଜଣେ ଜଣେ ଘରବାଳା ଓ ଚାକରମାନେ ସବୁ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି?'