ଶୁଭାର୍ଥଂ ଚ ପ୍ରଵିଂଦାମି କଥଂ ପୁତ୍ରାନହଂ ଲଭେ । ଏଵଂ ଚିଂତଯତେ ନିତ୍ଯଂ ଦିଵାରାତ୍ରୌ ଵିମୋହିତଃ
ସେ ଦିନରାତି ମୋହିତ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରେ—'କିପରି ଶୁଭ ଲାଭିବି? କିପରି ପୁଅ ପାଇବି?'
କ୍ଷଣମେକଂ ପ୍ରପଶ୍ଯେତ୍ସ ଚିଂତାମଧ୍ଯେ ମହତ୍ସୁଖମ୍ । ପୁନଶ୍ଚୈତନ୍ଯମାଯାତି ମହାଦୁଃଖେନ ପୀଡ୍ଯତେ
ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ଥିବାବେଳେ ସେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବଡ଼ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ; ପୁଣି ସଚେତନ ହେଲେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।
ଚିଂତାମୋହୌ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଅନୁଵର୍ତସ୍ଵ ତଂ ଦ୍ଵିଜ । ସଂସାରେ ନାସ୍ତି ସଂବଂଧଃ କେନ ସାର୍ଧଂ ମହାମତେ
ଚିନ୍ତା ଓ ମୋହକୁ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ପଥକୁ ଅନୁସର, ହେ ଦ୍ୱିଜ; ଏହି ସଂସାରରେ କାହା ସହିତ ନିଜର ସତ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, ହେ ମହାମତି।
ମିତ୍ରାଶ୍ଚ ବାଂଧଵାଃ ପୁତ୍ରାଃ ପିତାମାତା ସୁତାସ୍ତଥା । ସ୍ଵସଂବଂଧା ଭଵଂତ୍ଯେତେ କଲତ୍ରାଦି ତଥୈଵ ଚ
ମିତ୍ର, ବାନ୍ଧବ, ପୁଅ, ପିତା, ମାଆ, ଝିଅ ଏମିତି ନିଜ ସମ୍ପର୍କୀୟ; ଏହିପରି ଜଣେଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ।
ଦେଵଶର୍ମୋଵାଚ-। ସଂବଂଧଃ କୀଦୃଶୋ ଭଦ୍ରେ ତନ୍ମେ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ । ଯେନ ଜାଯଂତି ତେ ସର୍ଵେ ଧନପୁତ୍ରାଦି ବାଂଧଵାଃ
ଦେବଶର୍ମଣି ପଚାରିଲେ—'ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହି ସମ୍ପର୍କ କେମିତି? ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ—ଧନ, ପୁଅ ଓ ବାନ୍ଧବ—ହୁଏ, ତାହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।'
ସୁମନୋଵାଚ-। ଭର୍ତଃ ପଂଚଵିଧାଃ ପୁତ୍ରା ଜାଯଂତେ ତାନ୍ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ନ୍ଯାସାପହାରକଂ ଚୈକମୃଣସଂବଂଧିନଂ ପରମ୍
ସୁମନା କହିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ପୁଅ ହୁଅନ୍ତି; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହୁଛି: ଏକ ହେଉଛି ନିୟୋଗ ଚୋର, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଋଣରେ ବନ୍ଧା।'
ରିପୁଂ ଲଭ୍ଯମୁଦାସୀନମିତି କାଂତ ଭଵଂତି ତେ । ଲକ୍ଷଣାନି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେଷାମୀଶ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
'ଶତ୍ରୁ, ଉଦାସୀନ ଏବଂ ଏମିତି ପ୍ରିୟଜନ—ହେ କାନ୍ତ, ଏମିତି ପ୍ରକାର ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କହିବି, ହେ ପ୍ରଭୁ।'
ପୁତ୍ରା ମିତ୍ରାଃ ପ୍ରିଯା ଭାର୍ଯା ପିତା ମାତା ଚ ବାଂଧଵାଃ । ସ୍ଵେନସ୍ଵେନ ହି ଜାଯଂତେ ସଂବଂଧେନ ମହୀତଲେ
ପୁଅ, ମିତ୍ର, ପ୍ରିୟ ଜଣେଇ, ପିତା, ମାଆ ଓ ବାନ୍ଧବମାନେ—ସେମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ନ୍ଯାସାପହାରଭାଵେନ ଯସ୍ଯ ଯେନ ହୃତଂ ଭୁଵି । ନ୍ଯାସସ୍ଵାମୀ ଭଵେତ୍ପୁତ୍ରୋ ଗୁଣଵାନ୍ରୂପଵାନ୍ଭୁଵି
ଯେଉଁଠି ଏହି ପୃଥିବୀରେ କାହାରୋ ଭରସାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମ୍ପତ୍ତି କେହି ଚୁରି କରେ, ସେଥିରେ ଭରସାଦାର ଲୋକ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଗୁଣୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ପୁଅ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଯେନ ହ୍ଯପହୃତଂ ନ୍ଯାସଂ ତସ୍ଯ ଗେହେ ନ ସଂଶଯଃ । ନ୍ଯାସାପହାରଣଂ ଦୁଃଖଂ ସ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦାରୁଣଂ ଗତଃ
ଯିଏ ଭରସାର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୁରି କରିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭରସାଦାର ଘରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ; ଏହି ଭରସା ଚୁରି କରି, ଦୁଃଖ ଭୋଗି ଶେଷରେ ଚାଲିଯାଏ।
ନ୍ଯାସସ୍ଵାମୀ ସୁପୁତ୍ରୋଽଭୂନ୍ନ୍ଯାସାପହାରକସ୍ଯ ଚ । ଗୁଣଵାନ୍ରୂପଵାଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତଃ
ଭରସାଦାର ଲୋକ ସୁସଂସ୍କାରୀ ପୁଅ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଭରସା ଚୋର କରିଥିବା ଲୋକ ସେହି ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଗୁଣ, ସୁନ୍ଦରତା ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ନେଇ ଆସେ।
ଭକ୍ତିଂ ଚ ଦର୍ଶଯେତ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ଦିନେଦିନେ । ପ୍ରିଯଵାଙ୍ମଧୁରୋଵାଗ୍ମୀ ବହୁସ୍ନେହଂ ଵିଦର୍ଶଯେତ୍
ପୁଅ ହୋଇ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦେଖାଏ, ମିଠା ଓ ପ୍ରିୟ କଥା କହି, ବହୁତ ସ୍ନେହ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ସ୍ଵୀଯଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସମୁଦ୍ଗ୍ରାହ୍ଯ ପ୍ରୀତିମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଚାତୁଲାମ୍ । ଯଥା ତେନ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ତନ୍ନ୍ଯାସାପହରଣାତ୍ପରମ୍
ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତି ପୁନି ନେଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଖାଇ, ଯେପରି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି ଭରସା ଚୁରି କରିବାଠାରୁ ଏହା ଅଧିକ।
ଦୁଃଖମେଵଂ ମହାଭାଗ ଦାରୁଣଂ ପ୍ରାଣନାଶନମ୍ । ତାଦୃଶଂ ତସ୍ଯ ସୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ପୁତ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ମହାଗୁଣଃ
ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏପରି ଦୁଃଖ ଅତି କଠିନ ଓ ପ୍ରାଣ ନାଶକ; ଏହିପରି ଦୁଃଖ ସେ ପୁଅ ହୋଇ ଦେଇଥାଏ, ଯଦିଓ ସେ ମହାଗୁଣୀ।
ଅଲ୍ପାଯୁଷସ୍ତଥା ଭୂତ୍ଵା ମରଣଂ ଚୋପଗଚ୍ଛତି । ଦୁଃଖଂ ଦତ୍ଵା ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରହୃତ୍ଯୈଵଂ ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ଅଳ୍ପଆୟୁ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଦୁଃଖ ଦେଇ ଏଭଳି ଚାଲିଯାଏ, ପୁନିପୁନି ଏଭଳି ଘଟେ।
ଯଦାହ ପୁତ୍ରପୁତ୍ରେତି ପ୍ରଲାପଂ ହି କରୋତି ଯଃ । ତଦା ହାସ୍ଯଂ କରୋତ୍ଯେଷ କସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୋ ହି କସ୍ଯ ଚ
ଯେତେବେଳେ କେହି 'ମୋ ପୁଅ, ମୋ ପୁଅ' ବୋଲି କାନ୍ଦେ, ସେତେବେଳେ ଲୋକ ହସନ୍ତି—କିଏ କାହାର ପୁଅ, କିଏ କାହାର? ଏହା କିଏ ଜାଣେ।
ଅନେନାପହୃତଂ ନ୍ଯାସଂ ମଦୀଯଂ ପାପଚାରିଣା । ଦ୍ରଵ୍ଯାପହାରଣେନାପି ମମ ପ୍ରାଣାଗତାଃ କିଲ
ଏହି ପାପୀ ମୋର ଭରସାର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୁରି କରିଥିଲା; ମୋ ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରି ହେବା ଦ୍ୱାରା, ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଇଥିଲା।
ଦୁଃଖେନ ମହତା ଚୈଵ ଅସହ୍ଯେନ ଚ ଵୈ ପୁରା । ତଦା ଦୁଃଖଂ ମଯା ଦତ୍ଵାଦ୍ରଵ୍ଯମୁଦ୍ଗ୍ରାହ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ପୂର୍ବେ ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଓ ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିଥିଲି, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସେ ଦୁଃଖ ଦେଇ, ମୋର ଉତ୍ତମ ସମ୍ପତ୍ତି ପୁନି ନେଇଥିଲି।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାହାତ୍ମ୍ଯେ ସପ୍ତାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ ସତାଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଏକୋନନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ 5.89 ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ସଂବୋଧିତୋ ଵିପ୍ରୋ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ପୁନଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସହିତାଂ ଜ୍ଞାନଵାଦିନୀମ୍
ଏକୋନନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରଦ କହିଲେ—ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବଶର୍ମା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ଜ୍ଞାନବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୁମନାଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ।
ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ସର୍ଵସଂଦେହନାଶନମ୍ । ତଥା ହି ଵଂଶମିଚ୍ଛଂତି ସାଧଵଃ ସତ୍ଯପଂଡିତାଃ
ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଭଦ୍ରେ, ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଅଛି ଓ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ; ନିଶ୍ଚୟ, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବଂଶ ଚାହାନ୍ତି।
ଯଥା ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚିଂତା ମେ ନ ଧନସ୍ଯ ତଥା ପ୍ରିଯେ । ଯେନକେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ପୁତ୍ରମୁତ୍ପାଦଯାମ୍ଯହମ୍
ମୋ ପାଖରେ ପୁଅ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା ଅଛି, ଧନ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ମୋ ପ୍ରିୟେ; ଯେଭଳି ହେଉ, ମୁଁ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବି।
ସୁମନୋଵାଚ- ପୁତ୍ରେଣ ଲୋକାଞ୍ଜଯତି ପୁତ୍ରସ୍ତାରଯତେ କୁଲମ୍ । ସୁପୁତ୍ରେଣ ମହାଭାଗ ପିତାମାତା ପ୍ରଜୀଵତଃ
ସୁମନା କହିଲେ—ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଜଗତକୁ ଜିତିପାରେ; ପୁଅ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସୁପୁତ୍ର ଥିଲେ ପିତାମାତା ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ସତ୍ୟରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି।
ଏକଃ ପୁତ୍ରୋ ଵରଃ କାଂତ ବହୁଭିର୍ନିର୍ଗୁଣୈସ୍ତୁ କିମ୍ । ଏକସ୍ତାରଯତେ ଵଂଶମନ୍ଯେ ସଂତାପକାରକାଃ
ଏକ ପୁଅ ଭଲ, ପ୍ରିୟା; ଅନେକ ନିର୍ଗୁଣ ପୁଅ ଥିଲେ କଣ ଲାଭ? ଏକ ପୁଅ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତମନ୍ଯେ ସଂବଂଧଭାଗିନଃ । ପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁତ୍ରଃ ପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ଯତେ କୁଲମ୍
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କହିଥିଲି, ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଛନ୍ତି; ପୁଅ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ, ବଂଶ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ।
ସୁଗର୍ଭଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଦୁର୍ମୃତ୍ଯୁଃ ପାତକୈସ୍ତଥା । ସୁଖାନାଂ ନିଚଯଂ କାଂତ ସତ୍ଯମେଵ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଭଲ ଗର୍ଭ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳେ, ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ପାପରେ ମିଳେ; ଆନନ୍ଦ ରାଶି, ପ୍ରିୟା, ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ କହୁଛି।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ସତ୍ଯେନ ତପସା ନିତ୍ଯଵର୍ତନୈଃ । ଦାନେନ ନିଯମୈଶ୍ଚାପି କ୍ଷମା ଶୌଚେନ ଵଲ୍ଲଭ
ଓ ପ୍ରିୟେ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟବାଦିତା, ତପସ୍ୟା, ନିତ୍ୟ ଆଚରଣ, ଦାନ, ନିୟମ, ଖ୍ଷମା, ଶୌଚ—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ପାଳନ ହୁଏ।
ଅହିଂସଯା ଚ ଶକ୍ତ୍ଯା ଵାଽସ୍ତେଯେନାପି ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଏତୈର୍ଦଶଭିରଂଗୈଶ୍ଚ ଧର୍ମମେଵଂ ପ୍ରସୂଯତେ
ଏବଂ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ ଅହିଂସା ଓ ଚୋରି ନକରିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ପଥରେ ଚାଲିଥାଏ; ଏହି ଦଶଟି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସଂପୂର୍ଣୋ ଜାଯତେ ଧର୍ମ ଅଂଗୈର୍ଗର୍ଭୋ ଯଥୋଦରେ । ଧର୍ମଂ ସୃଜତି ଧର୍ମାତ୍ମା ତ୍ରିଵିଧେନୈଵ କର୍ମଣା
ଯେପରି ଗର୍ଭ ଉଦରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେପରି ଧର୍ମ ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ଧର୍ମମୟ ବ୍ୟକ୍ତି ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ତସ୍ଯ ଧର୍ମଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ପୁଣ୍ଯ ସୌଖ୍ଯଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଯଂଯଂ ଚିଂତଯତେ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଂତଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ତାଙ୍କର ଶାନ୍ତ ମନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; ଜେଉଁ କଥା ଜ୍ଞାନୀ ମନେ କରନ୍ତି, ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।