ହତ୍ଯାଯୁତଂ ପାପସହସ୍ରମୁଗ୍ରଂ ଗୁର୍ଵଂଗନାକୋଟିନିଷେଵଣଂ ଚ । ସ୍ତେଯାଦି ପାପାନି ଚ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତୈରଜ୍ଞାନଜାତାନି ଲଯଂ ହ୍ରିଯଂତେ
ଦଶ ହଜାର ହତ୍ୟା, ହଜାର ଭୟଙ୍କର ପାପ, ଅନେକ ଗୁରୁପତ୍ନୀ ସହ ଭୋଗ କିମ୍ବା ଚୋରି ଭଳି ପାପ—ଯଦି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିମତାଵୀର ଯତ୍କିଂଚିତ୍କ୍ରିଯତେଽଲ୍ପକମ୍ । ସୁକୃତଂ ସାଧୁଵିଦୁଷା ତଦକ୍ଷଯଫଲଂ ଲଭେତ୍
ହେ ବୀର, ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ମାନେ ଥୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି, ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ଏହା ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ସଂଦେହୋ ନାତ୍ର କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ମାଧଵେମାସି ମାଧଵମ୍ । ସମାରାଧ୍ଯ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତତ୍ତଦ୍ଵାଂଚ୍ଛିତମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମାଧବଙ୍କୁ ଭଜ, ମାଧବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ ମନେ ଯାହା ଚାହେଁ, ତାହା ପାଇଯାଏ।
ଅପତ୍ଯଂ ଦ୍ରଵିଣଂ ରତ୍ନଂ ଦାରାହର୍ମ୍ଯଂ ହଯା ଗଜାଃ । ସୁଖାନି ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷୌ ଚ ନ ଦୂରେ ହରିଭକ୍ତିତଃ
ସନ୍ତାନ, ଧନ, ମଣି, ଜନାନୀ, ଘର, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ସମସ୍ତ ସୁଖ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏସବୁ ହରିଭକ୍ତ ପାଇଁ ଦୂର ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଵିଧିନା ସ୍ଵଲ୍ପେନାପି ନ ସଂଶଯଃ । ପାପସ୍ଯ ମହତୋଽପି ସ୍ଯାତ୍କ୍ଷଯୋ ଵୃଦ୍ଧିଃ ସୁକର୍ମଣଃ
ଏଭଳି ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଥୋଡ଼ା କାମ କଲେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ବଡ଼ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ଭଲ କାମ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଫଲାଧିକ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଭୂପ ତ୍ଵାଧିକ୍ଯାଦ୍ଭାଵକର୍ମଣୋଃ । ସୂକ୍ଷ୍ମା ଧର୍ମସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞେଯା ଗତିସ୍ତୁ ଵିଵିଧୈରପି
ହେ ରାଜା, ଫଳର ଅଧିକତା ଭାବ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗତି ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ।
ପ୍ରିଯୋ ମାଧଵମାସୋଽଯଂ ମାଧଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଏକୋପ୍ଯନୁଷ୍ଠିତୋ ଲୋକୈଃ ସମଗ୍ରେପ୍ସିତଦାଯକଃ
ମାଧବ ମାସ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅଟୁଟ ମାସ। ଏହି ମାସକୁ ଲୋକେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଉପବାସ କଲେ, ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ ହୁଏ।
ପୁଣ୍ଯେନ ଗାଂଗେନ ଜଲେନ କାଲେ ଦେଶେଽପି ଯଃ ସ୍ନାନପରୋଽପି ଭୂପ । ଆଜନ୍ମତୋ ଭାଵହତୋଽପି ଦାତା ନ ଶୁଦ୍ଧିମେତୀତି ମତଂ ମମୈତତ୍
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦାତା ହେଉଥିଲେ ବା ଜନ୍ମରୁ ଖରାପ ଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ଏହା ମୋ ମତ।
ଗଂଗାଦିତୀର୍ଥେଷୁ ଵସଂତି ଜୀଵା ଦେଵାଲଯେ ପକ୍ଷିଗଣାଶ୍ଚ ନିତ୍ଯମ୍ । ଵିନାଶମାଯାଂତି କୃତୋପଵାସା ଭାଵୋଜ୍ଝିତା ନୈଵ ଗତିଂ ଲଭଂତେ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀକୂଳରେ ଜୀବମାନେ ରହନ୍ତି, ଦେଉଳରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ସବୁବେଳେ ରହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ବିନା ଉପବାସ କରୁଥିବା ଲୋକେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଭାଵଂ ତତୋ ହୃତ୍କମଲେ ନିଧାଯ ଶ୍ରୀମାଧଵଂ ମାଧଵମାସି ଭକ୍ତ୍ଯା । ଯଜେତ ଯଃ ସ୍ନାନପରୋ ଵିଶୁଦ୍ଧଃ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ଶକ୍ତା ଵଯମସ୍ଯ ଵକ୍ତୁମ୍
ତେଣୁ ହୃଦୟର କମଳରେ ଭକ୍ତି ରଖି, ଶ୍ରୀମାଧବଙ୍କୁ ମାଧବ ମାସରେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବାକୁ ଆମେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଵହ୍ନିଂ ଘୃତତୈଲସିକ୍ତଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଵର୍ତଶିଖଂ ସ୍ଵକାଲେ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଦଗ୍ଧଃ କିଲ ଭାଵଦୁଷ୍ଟୋ ନ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି ଫଲଂ ନ ଚାନ୍ଯତ୍
ଯଦି କେହି ଠିକ୍ ସମୟରେ ଘିଅ ଓ ତେଲରେ ଭିଜାଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଦାହି ଦେଇ, ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପୁଡ଼ିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଭାବ ଖରାପ ଥାଏ, ତେବେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶ୍ରଦ୍ଧତ୍ସ୍ଵଭୂପ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ମାଧଵସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରତି । ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଚାପି ଶୁଭଂ କର୍ମ ଵିକର୍ମଶତନାଶନମ୍
ତେଣୁ ହେ ରାଜା, ମାଧବଙ୍କର ଫଳ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖ। ଥୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଭଲ କାମ ଶତଶତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।
ଯଥା ହରେର୍ନାମଭଯେନ ଭୂପ ନଶ୍ଯଂତି ସର୍ଵେ ଦୁରିତସ୍ଯ ଵୃଂଦାଃ । ନୂନଂ ରଵୌ ମେଷଗତେ ଵିଭାତେ ସ୍ନାନେନ ତୀର୍ଥେ ଚ ହରିସ୍ତଵେନ
ହେ ରାଜା, ଯେପରି ହରିଙ୍କର ନାମର ଭୟରେ ସମସ୍ତ ପାପର ଦଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେପରି ନିଶ୍ଚୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରାଶିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପ୍ରଭାତବେଳେ, ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ ଓ ହରିଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରିଲେ—
ତେଜସା ଵୈନତେଯସ୍ଯ ପାପ୍ମାନଃ ପନ୍ନଗା ଇଵ । ଵିଦ୍ରଵଂତି ଚ ଵୈଶାଖସ୍ନାନେନୋଷସି ନିଶ୍ଚିତମ୍
ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରଭାରେ ଯେପରି ସର୍ପମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାନ୍ତି, ସେପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୈଶାଖ ମାସର ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନରେ ପାପମାନେ ଦୂରେ ପଳାଇଯାନ୍ତି।
ଗଂଗାଯାଂ ନର୍ମଦାଯାଂ ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ମେଷଗତେ ରଵୌ । ପାପପ୍ରଶମନସ୍ତୋତ୍ରଂ ଯଃ ପଠେଦ୍ଭକ୍ତିଭାଵତଃ
ଗଙ୍ଗା କିମ୍ବା ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପାପ ନାଶକ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି—
ଏକକାଲଂ ଦ୍ଵିକାଲଂ ଵା ତ୍ରିସଂଧ୍ଯମପି ଭୂପତେ । ସ ଯାତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
ସେ ଏକଥର, ଦୁଇଥର କିମ୍ବା ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ଯେପରି ନିୟମ କରେ, ହେ ରାଜା, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଅଂବରୀଷ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯପ୍ରାପ୍ତଯେ କୁରୁ ଵୀକ୍ଷଣମ୍ । ମାଧଵେମାସି ଵୈ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରାତର୍ନିଯମସଂସ୍ଥିତଃ
ହେ ଅମ୍ବରୀଷ, ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଗି, ଦେଖ, ମାଧବ ମାସରେ ନିୟମରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ କର।
ଯଦାନର୍ତ୍ତପୁରେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵସତାଂ ଵର୍ଷକୋଟିଭିଃ । ତତ୍ପ୍ରାତର୍ମାଧଵେ ମାସି ସ୍ନାନେନୈକେନ ଲଭ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଅନର୍ତ୍ତପୁରରେ କୋଟି ବର୍ଷ ରହିଲେ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମାଧବ ମାସର ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନରେ ଏକଥରେ ମିଳିଯାଏ।
ଇହାର୍ଥେ ଯତ୍ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ତଦାକର୍ଣଯ ଭୂପତେ । ଭାର୍ଯଯା ସହ ସଂଵାଦଂ ଦେଵଶର୍ମଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ
ଏହି କାରଣରେ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ହେ ରାଜା, ସେଥିରେ ଦେବଶର୍ମା ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣ।
ରେଵାତୀରେ ସୁପୁଣ୍ଯେ ଚ ତୀର୍ଥେ ଚାମରକଂଟକେ । କୌଶିକସ୍ଯ ସୁତୋ ଜାତୋ ଦେଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ପୁଣ୍ୟମୟ ରେବା ନଦୀ କୂଳରେ, ଅମରକଣ୍ଟକ ତୀର୍ଥରେ, କୌଶିକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବଶର୍ମା ନାମକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଧନପୁତ୍ରଵିହୀନସ୍ତୁ ବହୁଦୁଃଖସମନ୍ଵିତଃ । ଦାରିଦ୍ରେଣ ସୁଦୁଃଖେନ ସର୍ଵଦୈଵପ୍ରପୀଡିତଃ
ସେ ଧନ ଓ ସନ୍ତାନରୁ ବଞ୍ଚିତ, ବହୁ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିଲା।
ପୁତ୍ରୋପାଯଂ ଧନସ୍ଯାପି ଦିଵାରାତ୍ରୌ ପ୍ରଚିଂତଯେତ୍ । ଏକଦା ତୁ ପ୍ରିଯା ତସ୍ଯ ସୁମନା ନାମ ସୁଵ୍ରତା
ସେ ଦିନ ଓ ରାତି ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ ପାଇବା ଉପାୟ ଭାବୁଥିଲେ; ଏଭଳି ଏକଦିନ, ତାଙ୍କର ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୁମନା ନାମକ—
ଭର୍ତାରଂ ଚିଂତଯୋପେତମଧୋମୁଖମଲକ୍ଷଯତ୍ । ସମାଲୋକ୍ଯ ତଦା କାଂତଂ ତମୁଵାଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ତାଙ୍କର ପତିକୁ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଓ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଥିବା ଦେଖିଲେ; ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ସେ ଯଶସ୍ୱିନୀ ନାରୀ କହିଲେ।
ଦୁଃଖଜାଲୈରସଂଖ୍ଯୈସ୍ତୁ ତଵ ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରକର୍ଷିତମ୍ । ଵ୍ଯାମୋହେନ ପ୍ରମୂଢୋସି ତ୍ଯଜ ଚିଂତାଂ ମହାମତେ
ଅଗଣିତ ଦୁଃଖର ଜାଳରେ ତୁମ ମନ ବନ୍ଧା ହୋଇଯାଇଛି; ଭ୍ରମରେ ତୁମେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଛ; ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼।
ମମ ଦୁଃଖଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଭଵ ସୁଖଂ ଵ୍ରଜ । ନାସ୍ତି ଚିଂତାସମଂ ଦୁଃଖଂ କାଯଶୋଷଣମେଵ ହି
ତୁମ ଦୁଃଖ ମୋତେ କୁହ, ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହେଉ ଓ ସୁଖ ପାଅ; ଚିନ୍ତା ପରି ଦୁଃଖ କିଛି ନାହିଁ, ଏହା ଶରୀରକୁ କେବଳ କ୍ଷୀଣ କରେ।
ତାଂ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତେତ ସ ସୁଖେନ ପ୍ରମୋଦତେ । ଚିଂତାଯାଃ କାରଣଂ ଵିପ୍ର କଥଯସ୍ଵ ମମ ପ୍ରଭୋ
ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ଲୋକ କାମ କରି ସୁଖରେ ରହେ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ମୋତେ କୁହ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ପ୍ରିଯାଵାକ୍ଯଂ ସ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦେଵଶର୍ମା ମହାମତିଃ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ପ୍ରୀତୋ ଦୁଃଖିତୋଽପି ସତୀସଖଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ପ୍ରିୟାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବଶର୍ମା ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ, ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସତୀ ସଂଗିନୀଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦେଵଶର୍ମୋଵାଚ-। ଯତ୍ତ୍ଵଯା ଚିଂତିତଂ ଭଦ୍ରେ କିଂଚିଦ୍ଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈଵାଵଧାର୍ଯତାମ୍
ଦେବଶର୍ମା କହିଲେ— ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଯେପରି ମୋର ଦୁଃଖର କାରଣ ଭାବିଛ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିବି; ଶୁଣି ଭଲଭାବେ ବୁଝ।
ନ ଜାନେ କେନ ପାପେନ ଧନହୀନୋଽସ୍ମି ସୁଵ୍ରତେ । ତଥା ପୁତ୍ରଵିହୀନୋଽସ୍ମି ଏତଦ୍ଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍
ମୁଁ କେଉଁ ପାପରେ ଧନହୀନ ହୋଇଛି ଜାଣେନି, ହେ ସୁବ୍ରତେ; ଏପରି ମୁଁ ସନ୍ତାନ ବିନା ରହିଛି—ଏହି ହେଉଛି ମୋର ଦୁଃଖର କାରଣ।
ସୁମନୋଵାଚ-। ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ସର୍ଵସଂଦେହନାଶନମ୍ । ସ୍ଵରୂପମୁପଦେଶସ୍ଯ ସର୍ଵଵିଜ୍ଞାନଦର୍ଶନମ୍
ସୁମନା କହିଲେ— ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ଉପଦେଶ କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଏ।