ତସ୍ମାତ୍ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ମାଘେ ମକରଗେ ରଵୌ । ତତୋଽପି ଶତସଂଖ୍ଯାତଂ ଵୈଶାଖେମେଷଗେ ରଵୌ
ତେଣୁ, ମାଘ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିଲେ, ପୁଣ୍ୟ ହଜାର ଗୁଣା ହୁଏ; ବୈଶାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ଥିଲେ, ଏହା ତାହାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ହୁଏ।
ତେ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ସୁକୃତିନୋ ନରା ଵୈଶାଖ ମାସି ଯେ । ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ପୂଜଯଂତି ମଧୁଦ୍ଵିଷମ୍
ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯେଉଁ ଲୋକେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି ମଧୁ ନାଶକଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ଚ ଵୈଶାଖେ ଯଜ୍ଞଦାନମୁପୋଷଣମ୍ । ହଵିଷ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ଉପବାସ, ହବିଷ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ—ଏସବୁ ବଡ଼ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ପୁନଃ କଲିଯୁଗେ ରାଜନ୍ନେତଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅଶ୍ଵମେଧାଦିକଂ ଯସ୍ମାନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାଧଵସ୍ଯ ଯତ୍
ପୁନି କଳିଯୁଗରେ, ହେ ରାଜା, ଏହି ମହାତ୍ମ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ହେବ, କାରଣ ମାଧବ ମାସର ମହିମା ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ସମାନ।
ଅଶ୍ଵମେଧମଖଃ ପୁଣ୍ଯଃ କଲୌ ନୈଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଏଷ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ହଯମେଧ ସମୋ ଵିଧିଃ
କଳିଯୁଗରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପୁଣ୍ୟ ଚାଲିନଥାଏ; ଏହି ମାଧବ ମାସର ନିୟମ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ।
ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷଫଲପ୍ରଦମ୍ । ନ ଵେତ୍ସ୍ଯଂତି କଲୌ ପାପା ଜନା ଦୁରିତବୁଦ୍ଧଯଃ
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, କଳିଯୁଗର ପାପୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଲୋକେ ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ଭଵୈର୍ନରୈଃ ପାପୈର୍ଗଂତଵ୍ଯଂ ନରକାର୍ଣଵେ । ଅତସ୍ତୁ ଵିରଲସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଚାରୋ ଯେନ ନିର୍ମିତଃ
ସେଠାରେ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ନରକର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଟେଇଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ପଥ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଛି, ସେହିପଥ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅପୂର୍ବ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ପଂଚାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ ପଞ୍ଚାଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସପ୍ତାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ । ସୂତଉଵାଚ- ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦସ୍ଯ ସ ଭୂପତିଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ ପ୍ରାହ ଚିନ୍ତଯନ୍ମନସା ହରିମ୍
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ଏଭଳି ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ ମନରେ ହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ।
ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ- କଥମେତଦ୍ଵିମୁହ୍ଯାମଃ ସ୍ଵଲ୍ପାଯାସେନ ଵୈ ମୁନେ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ଫଲଂ ଚୈଵାତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ— ମୁନି, ଏହି ଭଳି କିପରି ଆମେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛୁ? କେବଳ ସ୍ନାନ କରିବାରେ, ଏତେ ସହଜରେ, ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ କିପରି ମିଳେ?
ନାରଦ ଉଵାଚ- ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ନଲ୍ପାଯାସେନ ଯନ୍ମହତ୍ । ଫଲଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ତତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧତ୍ସ୍ଵ ଵିଧିଭାଷିତମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା, ତୁମେ ସଠିକ୍ କହିଛ, କମ୍ ପରିଶ୍ରମରେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ; ତେଣୁ ନିୟମ ଯେପରି ଦେଖାଯାଇଛି, ସେଥିରେ ଆସ୍ଥା ରଖ।
ଧର୍ମସ୍ଯ ଗତଯଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯା ହୀଶ୍ଵରୈରପି । ମୁହ୍ଯଂତେ ଚାତ୍ର ଵିଦ୍ଵାଂସୋଽଚିଂତ୍ଯଶକ୍ତି ହରେଃ କୃତୌ
ଧର୍ମର ପଥ ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ଏଠି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଦଯୋ ରାଜନ୍ଧର୍ମାଧିକ୍ଯେନ ବାହୁଜାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ସମୁପାଯାତାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଧର୍ମଗତିସ୍ତ୍ଵତଃ
ରାଜା, ବହୁତ ଧର୍ମ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ; ଏହିପରି, ଧର୍ମର ପଥ ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ଅଜାମିଲୋଽପି ଭୂପାଲ ଦାସୀପତିରିତି ଶ୍ରୁତଃ । ଧର୍ମପତ୍ନୀପରିତ୍ଯାଗୀ ନିତ୍ଯଂ ପାପପଥିସ୍ଥିତଃ
ହେ ଭୂପତି, ଅଜାମିଳ ମଧ୍ୟ ଦାସୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେ ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀକୁ ଛାଡ଼ି, ସଦା ପାପରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ମ୍ରିଯମାଣଃ ସୁତସ୍ନେହାତ୍ପ୍ରୋଚ୍ଯ ନାରାଯଣେତି ଚ । ତଦ୍ଧ୍ଯାନନାମଗ୍ରହଣାତ୍ପଦଂ ଲେଭେ ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ, ପୁଅ ପ୍ରେମରେ, ସେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି କହିଥିଲେ; ସେହି ନାମର ଧ୍ୟାନ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ପଦ ଲାଭ କଲେ।
ଅନିଚ୍ଛଯାପି ଦହତି ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ହୁତଵହୋ ଯଥା । ତଥା ଦହତି ଗୋଵିଂଦ ନାମଵ୍ଯାଜାଦପୀରିତମ୍
ଅନିଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ ଆଗୁନ ଛୁଇଁଲେ ଯେପରି ଜଳିଯାଏ, ସେପରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ନାମ କେବଳ ଉପଲକ୍ଷେ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପକୁ ଦହିଦେଉଛି।
କାନୀନସ୍ଯ ମୁନେଃ ପୌତ୍ରା ଭ୍ରାତୃଜାଯାଭିଗାମିନଃ । ଗୋଲକସ୍ଯ ଚ ଵୈ ପଂଡୋଃ ପୁତ୍ରାଃ କୁଂଡାଃ ସ୍ଵଯଂ ତଥା
କାନୀନ ମୁନିଙ୍କ ନାତିମାନେ, ଭାଇଙ୍କ ଜଣେଇକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବାମାନେ, ଗୋଳକ ଓ ପଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଏବଂ କୁଣ୍ଡ ନିଜେ ମଧ୍ୟ।
ତେ ପଂଚାପି ଚ ଭୂପାଲ ପାଂଡଵା ଦ୍ରୌପଦୀରତାଃ । ତେଷାଂ ଚ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକତ୍ଵଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଧର୍ମଗତିସ୍ତତଃ
ହେ ଭୂପତି, ସେହି ପାଞ୍ଚଜଣ, ଅର୍ଥାତ୍ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଭଲପାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକତା ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥ ଦ୍ୱାରା।
ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ କର୍ମାଣି ଵିଚିତ୍ରା ଭୂତଭାଵନାଃ । ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ ଭୂତା ନିଵିଚିତ୍ରାଃ କର୍ମଶକ୍ତଯଃ
କାର୍ଯ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ; ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର, କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ସମାନ ନୁହେଁ।
କଦାଚିତ୍ସୁକୃତଂ କର୍ମ କୂଟସ୍ଥଂ ଯଦଵସ୍ଥିତମ୍ । କେନଚିତ୍କର୍ମଣା ଭୂପ ଶୁଭେନ ପରିଵର୍ଧତେ
କେବେ କେବେ ଭଲ କାମ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ଲୁଚି ରହିଯାଏ, ଆଉ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶୁଭ କାମ ଦ୍ୱାରା ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ହେ ରାଜା।
ଫଲଂ ଦଦାତି ସୁମହତ୍କସ୍ମିନ୍ନପି ଚ ଜନ୍ମନି । ସୂକ୍ଷ୍ମୋ ଧର୍ମୋଽତିଗହନୋ ମୀଯତେ ନ ଯଥା ତଥା
କୌଣସି ଜନ୍ମରେ ଏହା ବଡ଼ ଫଳ ଦିଏ; ଧର୍ମ ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଗଭୀର, ଯେପରି ଭାବିଯାଏ ସେପରି ମାପାଯାଏନାହିଁ।
ନୈତସ୍ଯ ଫଲଦାନସ୍ଯ ଶ୍ରୂଯତେ ଭୂପନିଶ୍ଚଯଃ । ଯତ୍କିଂଚିତ୍ସୁକୃତଂ କର୍ମଚ୍ଛନ୍ନଂ ପାପାଂତରୈରପି
ଏହି ଫଳଦାନ ବିଷୟରେ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ ଶୁଣାଯାଏନାହିଁ, ହେ ରାଜା; ଯେକୌଣସି ଭଲ କାମ, ପାପ ଦ୍ୱାରା ଢାକି ଦିଆଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଫଳ ଦିଏ।
ତଦାଗତ୍ଯ କୁତଃ କ୍ଵାପି ସ୍ଵଂ ଫଲଂ ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । କୃତସ୍ଯ ନେହ ନାଶୋଽସ୍ତି ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଦୁରିତସ୍ଯ ଚ
ସେଠାରୁ କେଉଁଠୁସି ଆସି, ଏହା ନିଜ ଫଳ ଦିଏ; କରାଯାଇଥିବା କାମର, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, କେବେ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।
ତଥାପି ବହୁଭିଃ ପୁଣ୍ଯୈର୍ଦୁରିତଂ ଯାତି ଦାରୁଣମ୍ । ଯଦୁକ୍ତଂ ଭଵତା ରାଜନ୍ନାଯାସାଧିକ୍ଯତୋ ଭଵେତ୍
ତଥାପି, ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ କରିଲେ, ପାପ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ; ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ରାଜା, ଏହା ପରିଶ୍ରମ ଅଧିକ ଥିବାରୁ ଘଟେ।
ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ତତ୍ରାପି କାରଣଂ ମେ ନିଶାମଯ । ସ୍ଵଲ୍ପାଯାସମହାଯାସୌ ଯଦ୍ଯଲ୍ପତ୍ଵ ମହତ୍ତ୍ଵଯୋଃ
ଏହି ବିଷୟରେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ତାହାର କାରଣ କଣ, ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ। କାମ କିଛି ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼, ଚେଷ୍ଟା କିଛି କମ୍ କିମ୍ବା ବେଶି ହେଉ, ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଏହି ଭଳି ନୁହେଁ।
ମହାପୁଣ୍ଯାସ୍ତତସ୍ତେ ସ୍ଯୁଃ ସଂତତଂ କର୍ଷକାଦଯଃ । ମଂତ୍ରୋଚ୍ଚାରଂ ଚ ସିଂହାଦେରାଯାସଂ ବହୁଲଂ ତ୍ଵତଃ
ଯେମାନେ ସବୁବେଳେ ଚାଷ କିମ୍ବା ଏପରି ଶ୍ରମକର୍ମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କିମ୍ବା ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେପରି ଶ୍ରମ କରନ୍ତି, ସେଠି ତୁମ ଚେଷ୍ଟା ତୁଳନାରେ ଅଧିକ।
ପଂଚଗଵ୍ଯଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ହି ଵ୍ରତାଂଗତ୍ଵେନ ନୋ ଭଵେତ୍ । ଇତି କର୍ତଵ୍ଯବାହୁଲ୍ଯଂ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତଦଲ୍ପତା
ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଯଦିଓ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରତର ଅଂଶ ଭାବରେ ଏହା ସବୁବେଳେ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ଏହିପରି କର୍ମର ଅଧିକତା କିମ୍ବା ବଡ଼ ହେବା ମଧ୍ୟ ବେଶି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ।
ଜଲାଗ୍ନ୍ଯାଦିପ୍ରଵେଶସ୍ଯ ପ୍ରସଜ୍ଯେତ ଵ୍ରତାଂତରାତ୍ । ଇଦମଲ୍ପଂ ମହଚ୍ଚୈତଦିତି ନୈଵ ନିଯାମକମ୍
ପାଣି, ଅଗ୍ନି ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବ୍ରତ ପାଇଁ ହୋଇପାରେ। କିଛି କାମ ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼, ଏହିପରି ଭେଦ କୌଣସି ନିୟମ ନୁହେଁ।
ଫଲଂ ଯଚ୍ଚୋଦିତଂ ଶାସ୍ତ୍ରେ ତଦେଵ ସ୍ଯାନ୍ମହନ୍ନୃପ । ଯଥାଲ୍ପନାଶୋ ମହତା ମହନ୍ନାଶସ୍ତଥାଲ୍ପତଃ
ହେ ରାଜା, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି, ସେଠି ତାହା ବଡ଼। ଯେପରି ଛୋଟ ନଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ, ସେପରି ଛୋଟ କାମରୁ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳିପାରେ।
କିଂ ତ୍ଵଲ୍ପଵିସ୍ଫୁଲିଂଗେନ ତୃଣରାଶିଃ ପ୍ରଦହ୍ଯତେ
ଏହିପରି ଏକ ଛୋଟ ଆଗୁଣ ତଳେ ମଧ୍ୟ ଘାସର ଢେଉଁ ପୁରାଇଯାଏ।